بىتىك ەگىن – ەل ىرىسى

بيىل ديقاندار ءۇشىن ءبىرشاما جايسىز بولدى. باستى سەبەپ – ىلعال تاپشىلىعى. «قازگيدرومەت» مەكەمەسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وڭىردە كوكتەمگى جانە جازعى ماۋسىم اراسىندا 76,6 مم ىلعال تۇسكەن. بۇل – قالىپتى مولشەردەن ەكى ەسە از. ءسا­ۋىر ايىندا 21,8 مم ىلعال تۇسسە, مامىردا 10,6 مم جاۋىن جاۋدى. وسىعان وراي ەگىن­نىڭ شىعىمى دا ارقيلى. ماسەلەن, الا­پات ەڭبەكپەن وسىرىلگەن ەگىننىڭ جايىن تارازى باسىنا تارتقان ساراپشىلاردىڭ باعامداۋىنشا, ىرىزدىق مولشەرى مىنانداي دەڭگەيدە: جالپى القاپتىڭ 2,2 ملن گەكتارى نەمەسە 45,4 پايىزى جاقسى, ال 2,5 ملن گەكتار نەمەسە 50,4 پايىزى قانا­عات­تانارلىق دەڭگەيدە, 201,2 مىڭ گەك­تارى نەمەسە 4,1 پايىزى ناشار. 5,1 مىڭ گەكتار نەمەسە 0,1 پايىز القاپ مۇلدە قۋراپ كەتتى. ماسەلەن, جاقسى اۋدانىنداعى «جاڭاجول» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ 3,7 مىڭ گەكتارى, «سەرپ» سەرىكتەستىگىنىڭ 500 گەكتارى, «مولدىباەۆتار» شارۋا قو­جا­لىعىنىڭ 30 گەكتارى قۋرادى. مۇنداي جاي زەرەندى, تسەلينوگراد اۋداندارىنىڭ بىرقاتار شارۋاشىلىعىندا بار.

دەگەنمەن جەردە وسكەن ءداندى جەردە قالدىرماۋ – پارىز. وسى ورايدا بيىل ەگىن وراعىنا 8,9 مىڭ استىق كومباينى پايدالانىلماق. ءبىر جاقسىسى, ونىڭ 4,7 مىڭى – جوعارى ءونىمدى دالا كەمەلەرى. ءسوز اراسىندا ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جىل وتكەن سايىن جاڭارتىپ, جاۋاپتى كەزەڭدە قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەگىندى جيناپ الۋعا مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ وتىر. 2022 جىلى 4,4 مىڭ دانا تەحنيكا الىندى. ولاردىڭ ىشىندە استىق كومبايندارى مەن جۇك كولىكتەرى دە بار. ماشينا-تراك­تور پاركىنىڭ جىل سا­يىن جا­ڭارتىلۋى دي­قاندار ءۇشىن كوپ كومەك. بۇل ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ دە – پارىز. ماسەلەن, وسى جىلى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جالپى قۇنى 43,8 ملرد تەڭگە تۇراتىن 1 535 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتىپ الدى. بۇل, شىن مانىندە, زور قۋاتقا يە بولۋ ەمەس پە؟ جوعارىدا ايتىلعان تەحنيكانىڭ 237-ءسى ارقيلى تراكتور بولسا, 97-ءسى – استىق كومبايندارى. سونداي-اق جۇمىسى ءونىمدى 40 ەگىس كەشەنى دە الىندى.

مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جات­قان قولداۋدى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇ­رى­لىمدارى جاقسى سەزىنىپ وتىر. شىن­تۋايتىندا, وسىنداي قولداۋدىڭ ناتي­جە­سىندە عانا جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعانىن وزدەرى دە ءجيى ايتادى. كوك ەگىن قىلتيىپ شىعىسىمەن جەر بەتىنە بار بەينەتتى بىرگە الا شىعاتىنى بەلگىلى. ايتپەسە كوك وسكىنگە زيانىن تيگىزەتىن جاۋ از با؟ ماسەلەن, ءارامشوپ. بيىل ەگىس القاپتارىن ارامشوپتەن ارىلتۋ ءۇشىن 4,4 ملن گەكتار القاپ حيميالىق وڭدەۋدەن وتكىزىلدى. بۇل كورسەتكىش مەجەلەنگەن جوسپاردان ارتىق. شارۋالار جەردى كۇتىپ ۇستاۋعا بەيىل, ايتسە دە تىڭايتقىشتىڭ باعاسى كوڭىلدەرىن كۇپتى ەتەدى. جومارت جەر توزباۋى ءۇشىن كۇتىمنىڭ كەرەكتىگى الميساقتان بەلگىلى. وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا 9,1 ملرد سۋبسيديا ءبولىندى. بۇل دەگەنىڭىز – ال­قاپ­تاردى كۇتۋگە قاجەتتى تىڭايتقىشتار قۇ­نى­نىڭ قاق جارتىسى.

وسىمدىكتەردى ارقيلى جۇقپالى اۋرۋدان قورعاۋدىڭ دا ءمانى زور. 250,9 مىڭ گەكتار القاپتا زيانكەستەردەن تازارتۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. بيىل شەگىرتكە قاۋپى دە تونگەن بولاتىن. وڭىردە 42,6 مىڭ گەكتار جەردە شەگىرتكەدەن كەلەر اپات­­تىڭ الدىن الۋ ءۇشىن حيميالىق وڭدەۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلدى. بۇل ورايدا جالعىز ەگىن القاپتارى عانا ەمەس, مەملەكەتتىك قوردىڭ 37,1 مىڭ گەكتارى, سونداي-اق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى 5,5 مىڭ گەكتار القاپ تا وڭدەلگەنىن ايتا كەتۋى­مىز كەرەك. ءوڭىردىڭ باتىس جاق بەتىندە شەگىرت­كە قاۋپى باسىمداۋ بولعان سوڭ, جار­قايىڭ اۋدا­نىنىڭ القاپتارى كوبىرەك قورعالدى. سونداي-اق استراحان, ارشالى اۋدان­دارى­­نىڭ اۋماعىندا تىڭعىلىقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى.

ەگىنگە تونەر قاۋىپتىڭ كوپ ەكەنىن ايت­تىق. سونىڭ ءبىرى – اقبوكەندەردىڭ شامادان تىس كوبەيىپ كەتۋى. مامانداردىڭ ەسەپ­تە­ۋى­نە قاراعاندا, ءبىزدىڭ وڭىردەگى اقبو­كەن­دەردىڭ سانى وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عاندا ەكى ەسە كوبەيگەن. بىلتىر 140 مىڭ باس بولاتىن بولسا, تولدەگەننەن كەيىن سانى كوبەيگەن سايىن دالانىڭ جەلمەن جا­رىسقان جانۋارلارى ءوڭىر ديقان­دا­رىن كۇندىز كۇلكىسىنەن, تۇندە ۇيقىسىنان ايى­رىپ تۇر.

بىتىك ەگىن تابيعاتتىڭ پەيىلى مەن دي­قاننىڭ ماڭداي تەرىنە بايلانىستى ەكە­نى بەلگىلى. ەل ىرىسى ەڭبەكپەن ەسە­لە­­­نە­تىنىن بيىلعىداي قۋاڭشىلىق جىلى ءوڭىر ديقاندارى دالەلدەپ وتىر. كەي­بىر القاپتاردا جايقالىپ وسكەن ءداندى داقىل­داردىڭ شىعىمدىلىعى كوڭىل دەم­دەيدى. ونىڭ ءوز سەبەبى دە بار. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى وسى ماۋسىمدا 100 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىشتى 1,5 مىڭ گەكتار القاپقا ءسىڭىردى. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايعاقتاۋ ءۇشىن ءسال عانا ساراپتاما جاساي كەتەيىك. 2022 جىلى 90 مىڭ توننا تىڭايتقىش الىنىپ, 1,3 ملن گەكتار القاپقا سىڭىرىلگەن بولاتىن. ارينە, بيىلعى كولەم – كوپ-كورىم.

ەندىگى ءبىر ماسەلە, جاۋاپتى ناۋقان كە­زىندە ىركىلىس بولماۋى ءۇشىن بار شارۋا­شى­لىق جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. بۇل ورايدا وڭىردە وسى ماسە­لەمەن اينالىساتىن 18 وپەراتوردىڭ جۇ­مىس ىستەپ جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. شارۋاشىلىق باسشىلارى بىلە ءجۇر­ۋى ءۇشىن GosAgro.kz. پورتالىنىڭ جۇ­مىس ىس­تەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءاربىر شار­ۋا­شىلىق باسشىسى وسى پورتال ار­قى­لى وپەراتوردى تاڭداۋ مۇمكىندىگى بار. بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس قاجەتتى كەپىل­دەن­دىرىلگەن جانار-جاعارمايعا تاپسىرىس بەرە الادى. ديزەل وتىنىنىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان ءاربىر توننا ءۇشىن بوسا­تىلاتىن باعاسى 284 مىڭ تەڭگە بول­سا, جەت­كىزىلگەننەن كەيىنگى كەسىمدى باعا­­سى ءار ليترىنە 273-277 تەڭگەدەن اي­نال­ماق.

زور ەڭبەكپەن جينالعان ءداندى شاشاۋ شىعارماي, جاۋىن-شاشىنعا ۇرىن­­­دىرماي ساقتاۋ دا – باستى نازاردا. وڭىردە 71 ليتسەنزيالانعان استىق قا­بىل­داۋ كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 4,7 ملن توننا استىق ساقتاۋعا مۇم­كىندىگى بار. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, ەلەۆاتورلاردىڭ سىيىمدىلىعى – 3,1 ملن توننا. استىق قويمالارىنا 1,6 ملن توننا ورىن قامدالعان. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ وزدەرىندە 2 ملن توننا استىق ساقتايتىن مۇمكىندىك بار. بار جايدى ساراپتاي كەلگەندە, وڭىردە استىق ساقتاۋ مۇمكىندىگى تولىق. بۇگىنگى تاڭدا ءوڭىر ەلەۆاتورلارىندا 1,2 ملن توننا استىق قورى بار ەكەنىن دە ايتا كەتۋىمىز كەرەك.

ەندىگى ءبىر جاي مال ازىعىن قامداۋعا بايلانىستى. ءتورت ت ۇلىك مالدى قاتال قىستىڭ تەزىنەن شىعىنسىز الىپ شىعۋ ءۇشىن وسى باس­تان قاپىسىز قامدانۋ قاجەت. مال ازىعىن دايىنداۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا قاۋىرت جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. مال ازىقتىق داقىلدار 223,4 مىڭ گەكتار القاپقا سىڭى­رىل­گەن. ونىڭ ىشىندە 13,5 مىڭ گەكتار ال­قاپ­قا جۇگەرى داقىلى ەگىلدى. ءبىر جىلدىق ءشوپ 137,3 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىلسە, كوپجىلدىق ءشوپتىڭ كولەمى – 45 مىڭ گەكتار.

بۇگىندە 1,6 مىڭ بريگادا ءشوپ دايىنداپ جاتىر. ولار 12 مىڭ تراكتور, 2,5 مىڭ تىركەمەلى شالعى, 2,5 مىڭ ءشوپ تايلاعىش ءتارىزدى تەحنيكالاردى پايدالانادى. قۋاڭ­شىلىق جىلى بار مۇمكىندىكتى سارقا پاي­دالانعان ءلازىم. قازىرگى كۇنگە دەيىن 890 مىڭ توننا ءشوپ دايىندالدى. بۇل – مەجەلەنگەن جوسپاردىڭ 68 پايىزى. شوپپەن بىرگە سۇرلەم, سابان ءتا­رىزدى مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قىرۋار جۇ­مىس اتقارىلىپ جاتىر. وسى ارادا مال ازىعىن دايىنداۋعا دا مەملەكەتتىك قول­داۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋگە بو­لادى. ماسەلەن, وسى جىلى 105,7 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنسە, ونىڭ 46,6 ملرد-ى – قايتارىمسىز سۋبسيديا.

شارۋاشىلىقتاردى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋ دە قولعا الىن­عان. ماسەلەن, شارۋالارعا بۇل با­عىتتا 59,1 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ وتىر. ءسوز اراسىندا كوكتەمگى دالا جۇ­مىس­تارىن جانە كۇزگى ەگىن وراعىن ۋا­قتىلى, ساپالى اتقا­رۋ ءۇشىن جەڭىل­دەتىلگەن نەسيەنى «كەڭ دالا» ۇيىم­داستىرىپ وتىرعانىن ايتا كەتسەك, ار­تىقتىعى بولماس. سونداي-اق قار­جى­­لاندىرۋ باعدارلاماسى بو­يىنشا جاڭا­لىق تا جوق ەمەس. ماسەلەن, تا­ۋارلىق نەسيە دە شارۋالارعا سەپتىگىن تي­گىزەدى.

كۇزگى ەگىن وراعى جاز بويعى بار شار­ۋا­­نىڭ ناتيجەسى ىسپەتتى. سوندىقتان دا ۇتىمدى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەسەك, ەل ىرىز­­دىعى ەسەلەنە تۇسەر ەدى.

اقمولا وبلىسى