اگرارلىق يننوۆاتسيا كورمەسى

ەڭبەك اۋىلىنىڭ 10 گەكتارعا جۋىق الاڭىندا ەكى كۇن بويى وتكىزىلەتىن كورمەگە بيىل الەمنىڭ 19 ەلىنەن 150 اگرارلىق كاسىپقوي كومپانيا كەلىپ قاتىسقانىن بۇعان دەيىن حابارلاعانبىز. ونىڭ سىرتىندا الاڭنىڭ ءبىر بەتكەيىندە جارقىراعان كول جاتسا, قالعان ءۇش جاعىندا ءتۇرلى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى بىركەلكى تارتىپپەن گەكتارلاپ ەگىلگەن. ولاردىڭ جانىنان جاڭا تەحنيكا مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزەتىن بوس جەر الاڭدارىنا دا ورىن بەرىلگەن.

كورمەدە مىڭ سان جاڭا تەحنيكالار مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى ءتۇرلى قۇرال-جابدىقتىڭ ءبارى بار. ءارامشوپ پەن زيانكەس­تەرگە ءدارى شاشاتىن وزىق ۇلگى­دەگى ۇشقىش درونداردان باستاپ, قۇلاشى 50-60 مەتردى قامتيتىن ەگىستى سۋعارۋ تەحنيكالارى, ءداندى داقىلدار مەن باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن قۇرىلعىلار مەن ديىرمەن, سان الۋان اپپارات سامساپ تۇر. كول جاق بەتكەيدە شەتەلدەن اكەلىنگەن جانە ءوز فەرمەرلەرىمىزدىڭ اسىل تۇقىمدى مالدارى بايلانىپتى. ولار جەكە-جەكە قورالاردا تۇر.

مال باسىن ارالاپ كورگەن اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆ, ء«بىزدىڭ وبلىستا دا اسىل تۇقىمدى مال فەرمالارىن كوبەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك» دەدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن قازاقتىڭ ايگىلى اق باس ءىرى قاراسى مەن قوستانايلىق اۋليەكول تۇقىمىنا تامسانا قاراماعان جان بالاسى بولمادى. ءالى مۇنداي اسىل تۇقىمدى ءىرى قاراعا قولى جەتە قويماعان مالساق قازاقتار سول ارادان اينالشىقتاپ شىعا الماي ءجۇردى.

«اقمولا جەرىندە ءوتىپ جاتقان «Jańa dala/Green day-2023» بەسىنشى مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ماڭىزى اسا زور. اقمولا وبلىسى – ەلدىڭ استىقتى, اگرارلى ايماقتارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن «جاڭا دالا» – ەرەكشە, سۇيىكتى مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. ماڭىزدى شاراعا قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ قاتىسۋى قۋانتادى. اۋستريا مەن فرانتسيانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى دوكتور ۆيللي كەمپەل ديدە كانەسس مىرزاعا العىسىمىز شەكسىز. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى», دەدى وبلىس اكىمى.

اقكول جەرىندە بەسىنشى رەت ءوتىپ جاتقان كورمە وبلىس شارۋالارى­نا­ كوپتەگەن مۇمكىندىكتىڭ ەسىگىن اشىپتى. بۇعان دەيىنگى ءىس-شارا­لار­عا قاتىسقان شەتەلدىك جەتەكشى كومپانيالاردىڭ بىرقا­تا­رىمەن بايلانىس ورناتقان شارۋا قوجا­لىقتارى مەن فەرمەرلەر­ ءوز ىسىنە باسقا كوزبەن قاراي باس­تا­عان.

«كورمەگە قاتىسۋشى كومپا­نيا­لاردىڭ كوپشىلىگىمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىق. ماسەلەن, بيىل ءبىزدىڭ سىرتقى ساۋ­دا اينالىمىمىز فرانتسيامەن 61 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 47 ەسەدەن استام ءوستى. اۋستريامەن اراداعى ساۋدا اينالىمى 4 ەسەدەن استى. بۇل ايتىپ وتىرعاندارىم قاڭتار-مامىر ارالىعى عانا. وبلىسىمىز بۇل ەكى ەلمەن ساۋدا بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتىپ, ساۋدا-ساتتىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ە.مارجىقباەۆ.

اكىم اقمولا وبلىسىنىڭ اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەن سالا­سىن­داعى جەتىس­تىكتەرىنە ارنايى توقتالدى. «مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىن­دە­گى تاپسىرمالارىن­ ورىنداۋ شەڭبەرىندە, ايتارلىقتاي ناتي­جە­لەرگە قول جەتكىزدىك. رەس­پۋب­­­ليكانىڭ ءىرى استىقتى ايماق­تارى­نىڭ ءبىرىمىز. وبلىس ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دە­رىنىڭ 15%-ىن وندىرەدى. قازاق­ستاندا وسى­رى­لەتىن بيدايدىڭ تورت­تەن بىرى­نەن استامى الەمدىك نارىق­تا­ جوعارى باعالانادى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ول.

اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى رۇستەم قۇرمانوۆ قازاق­­­ستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋ ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جانە اۋىل شارۋا­­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكس­پورت­­تىق الەۋەتىن قامتاماسىز ەتۋ­د­­­ىڭ جانە تۇراقتى دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن ايتتى.

«قازاقستاننىڭ اگروونەر­كا­سىپتىك سەكتورى – ەلدەگى تۇرعىن­دار­دىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءۇشىن نەگىزگى تابىس كوزى. سونداي-اق اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن وڭدەپ ساقتاۋ­دان تۇرادى. بۇلارمەن بىرگە ءوندىرىس قۇرالدارىمەن قامتا­ما­سىز ەتەدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىس­تا. ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى وسىنداي سالا­لاردان تۇرادى.

كورمەنىڭ ماقساتى – جەتىس­تىك­تەردى كورسەتۋ. كورمە فەرمەرلەرگە قىسقا مەرزىمدە تەحنيكا مەن ماتەريالداردىڭ كەڭ اۋقىمىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. ءار قايسىڭىز بيزنە­سىڭىز ءۇشىن دۇرىس تەحنولوگيانى تاڭداڭىزدار. وسىندا كەلگەن مۇددەلەس بار­لىق ىسكەر سەرىك­­تەس­تەرمەن تانىسى­ڭىزدار. اگرار­لىق سەكتوردى ودان ءارى دامىتۋ كوبىنەسە ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ وزگەرمەلى جاعدايلارعا, قازىرگى شىندىققا قالاي بەيىمدەلۋىنە, جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن ترەندتەر بىزگە جاساپ جاتقان مۇم­كىن­­دىكتەردى ءتيىمدى پايدالانا الاتىندىعىنا بايلانىستى بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ر.قۇرمانوۆ.

فرانتسيا ەلشىسى د.كانەسس ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. ءسويتىپ, فرانتسۋز كومپانيالارى مەن قازاقستاندىق فەرمەرلەر ءۇشىن ءوزارا ەكونو­مي­كالىق تيىمدىلىك قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«فرانتسيا ەۋروپالىق وداق­تىڭ­ جەتەكشى اۋىل شارۋا­شى­لى­عى دەرجاۆاسى جانە اۋىل­شارۋا­شىلىق جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكسپورت­تاۋ­شىلاردىڭ ءبىرى. قازاقستاندا  – اگرارلىق سەكتورداعى ءۇشىنشى ءىرى ينۆەستورمىز جانە بۇل ۇستانىمداردى ودان ءارى نىعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. تۇراقتى جانە ارتاراپ­تان­دىرىلعان ءوندىرىستى قۇردىق. ءبىز – سيىر ەتىن وندىرۋشىلەر قاتا­­رىندا ءبىرىنشىمىز. مايلى دا­قىل­دار, ءداندى داقىلدار, اۋىل­­­شارۋاشىلىق تۇقىمدارى مەن جۇمىرتقالاردىڭ ەڭ ءىرى ءوندىرۋ­­شىسىمىز. فرانتسيا قانت قىزىل­شاسىن ءوندىرۋ بويىنشا ەۋرو­پادا ەكىنشى ورىندا. 215-­تەن استام AgriTek ستارتاپ­تا­رى­ مەن كومپانيالارىنا قاتى­سا­مىز.­ قازاقستانمەن اۋىل شارۋا­شى­­لىعى سالاسىنداعى تابىس­تى ىنتىماقتاستىق بار. بۇگىندە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءۇشىن نارىقتا بىرلەسىپ وندىرى­لە­تىن Danone جانە Laktonis كوم­پا­نيالارىنىڭ ءىسى سونىڭ دالەلى. AgriTek سالاسىندا قازاق­ستاننىڭ فرانتسۋزدىق تەحنولو­گيا­لىق شەشىم­­دەرگە دەگەن قىزى­عۋ­شى­لى­عى­ وتكەن جىلى استانادا وت­كەن­ حالىقارالىق فورۋمدا ەرەك­­شە ايتىلدى. ونىڭ الاڭى ەكى ەلدىڭ اگرارشىلارى ارا­سىن­دا­عى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزە­ڭى­نىڭ­ باستاماسى بولدى», دەدى ەلشى مىرزا.

كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە وبلىستىڭ بىرقاتار شارۋالارى مەن مال دارىگەرلەرى العىس حاتتارمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. دەلەگاتسيا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ سەلەكتسيالىق جەتىستىكتەرى بار ۋچاس­كەلەردى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەح­نيكالارى مەن جابدىقتارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋار­لا­رىنىڭ كورمەلەرىن ارالادى.

«جىل سايىن بۇل اۋقىمدى شارا­عا قاتىسۋشى جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق ءونىم وندىرۋشىلەر سانى ارتىپ كەلەدى. بۇل جار­مەڭ­كە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋا­­ر­ىن وندىرۋشىلەرگە ءوز جەت­كى­زۋ­شىلەرى مەن تەحنيكالا­رىن تا­بۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. كلي­مات وزگەرۋدە, بىراق عىلىم­داعى ىلگە­رى­لەۋشىلىك تە ءبىر ورىن­دا تۇرعان جوق», دەدى «قاز­اگرو­قارجى» اق باسقارما توراعاسى ايدار پراشەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق شارۋالار مەن ديقانداردان كەيىنگى جىلدارى ءوز ەلىمىزدىڭ تەحنيكالارىنا سۇرانىس كوبىرەك تۋىنداي باستاعان. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن ەلدەگى فەرمەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ 15-20 پايىزى عانا وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارىنا مويىن بۇرسا, بۇگىندە ولاردىڭ 55 پايىزدان استامى وتاندىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالارعا دەن قويىپتى. ء«بىز تەحنيكالاردى 24 پايىزدىق نەسيەمەن بەرسەك, ديقاندار مەن شارۋا­لار ونى 6 پايىزدان عانا تولەيدى. قالعانىن ليزينگ جۇيەسى بو­يىنشا مەملەكەت وتەيدى», دەدى ول.

 «نەگىزگى ەرەكشەلىك – بىزدە بيىل العاش رەت اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى بولىمشەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, ءبىزدىڭ ءىس-شارانىڭ ۇرانى – «ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالار وسىندا». ال بۇگىن بىزدە ەڭ جاقسى تەحنولوگيا بار. شىنىمدى ايتسام, بۇل كورمەنى ءبىر كۇندە اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى «EXPO TIME» جشس ديرەكتورى ءادىلحان ساعىمباەۆ.

كورمەنىڭ ىسكەرلىك باعدار­لاماسى اياسىندا وتاندىق جانە شەتە­لدىك ساراپشىلاردىڭ قاتى­سۋى­مەن فەرمەرلەرگە ارنالعان شەبەرلىك ساباقتارى, سەمينارلار جانە «يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ جانە ءسۇت-تاۋارلى فەرمالاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان قوسا مال باعۋ مەن قورا كۇزە­تۋ­گە ارنايى دايىندالعان يتتەر كور­مەسى دە جينالعان جۇرت­شى­لىق نازا­رىنا ۇسىنىلدى.

كورمەنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن ەكىنشى كۇنگە الماسار تۇندە جاقىن تۇستان ءورت شىعىپ, توتەن­شە­ جاعداي ورىن الدى. ايتسەدە مامان­داردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تاجىري­بەلەرىنىڭ ارقاسىندا كورمە ورنىنا كولدەنەڭ كەلگەن قاتەر سەيىلدى. دەگەنمەن دالا ءورتى مەن داۋىلدى جەل اقمولا وبلىسىنداعى اۋقىم­دى اۋىل شارۋاشىلىعى كورمە­سىنىڭ جۇمىسىن توقتاتا جازدادى.

ەكى كۇن ارالىعىنداعى تۇندە «Jańa Dala/Green Day-2023» كورمە الاڭىنىڭ شاتىرلارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنا قاتتى جەل قاۋىپ ءتوندىردى. نايزا­عايدان تۋىنداعان دالا ءورتى جاعدايدى ودان سايىن­ ۋشىقتىرا ءتۇستى. جەلدىڭ قات­تى­­ ەكپىنىمەن باستالعان ءورت مامان­­داندىرىلعان كورمەنىڭ قۇرىلىستارى مەن تەحنيكالارىنا­ قاراي بەت الدى. دالا كۇنىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تجم وڭىرلىك قىز­مەتتەرىنە جۇگىنگەننەن كەيىن, كوم­پانيا مەن ونىڭ كۇزەت بولىم­شە­سىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەكسپوزيتسيا كونسترۋكتسيالارىن بەكىتۋ, قويىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىن قاۋىپسىز قاشىقتىققا كوشىرۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلدادى. سونداي-اق ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋدى شەكتەگەن.

اقمولا وبلىسى تجد دەرەك­تەرى بويىنشا وڭىردە سول كۇنى 5 تابيعي ءورت بولعانى بەلگىلى بولدى. دەپارتامەنت قىزمەتى ءورت سوندىرۋگە 40 رەت شىققان. قولدانعان ءتيىمدى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قاۋىپ جويىلدى جانە «Jańa Dala/Green Day-2023» كورمەسى ءوز جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىردى.