ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ومارحان وكسىكباەۆتىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزى ىقشامدالىپ بەرىلىپ وتىر
...ءبىز داعدارىس كەزەڭىندە ەلباسىنىڭ قويعان مىندەتتەرىن ۇكىمەتتىڭ ورىنداپ شىققانىن جانە ول ءوز قىزمەتىندە ەكونوميكانىڭ وسال سەكتورلارىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارعانىن اتاپ وتەمىز. بۇل رەتتە, اتقارۋشى بيلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا جاعدايدىڭ كۇرت تومەندەۋىنە جول بەرمەي, بانك سەكتورىنداعى پروبلەمالاردى شەشىپ, ەلىمىزدە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتتى. ارينە, بۇعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ۇلتتىق قوردان قوسىمشا العان 1 ترلن. 105 ملرد. تەڭگەنىڭ ىقپالىنىڭ بار ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك, دەپ باستادى ءسوزىن و.وكسىكباەۆ.
الەمدەگى قارجى سالاسىنداعى جانە ەكونوميكاداعى داعدارىستىڭ اسەرى ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتىن اتقارۋدىڭ قورىتىندىسىنا ىقپالىن تيگىزبەي قويعان جوق. دەگەنمەن, وسى جاعدايدا ۇكىمەت ەسەپتى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدى ىسكە اسىرۋ كەزىندە بىرقاتار كەمشىلىكتەر مەن ولقىلىقتارعا جول بەردى, سونىڭ سالدارىنان بار رەزەرۆتەردىڭ كوزى اشىلماي قالدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, بۇل, جەكەلەگەن سالالاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا جانە الەۋمەتتىك مىندەتتەردى ساپالى شەشۋگە تەرىس ىقپالىن تيگىزدى. اتالمىش ماسەلەلەر ءتۇپكىلىكتى ناتيجەگە باعدارلانعان بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جانە اتقارۋ كەزىندە ەسكەرىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. سوندىقتان, باياندامامدا بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى جەكەلەگەن پروبلەمالىق ماسەلەلەر بويىنشا ءبىزدىڭ تۇبەگەيلى كوزقاراسىمىزدى ايقىنداپ وتۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر.
اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ ءتۇسىمى جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ نورمالارى العاش ىسكە اسىرىلعان جىلى قالىپتاسىپ وتىر, دەپ جالعادى ءسوزىن و.وكسىكباەۆ. اتالعان زاڭنامادا سالىقتاردىڭ نەگىزگى تۇرلەرىنىڭ ستاۆكالارى تومەندەتىلگەن. باستاپقى بەكىتىلگەن كورسەتكىشتىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى, كىرىستەردىڭ ناقتىلانعان جوسپارى ءنول ءبۇتىن وننان ءتورت پايىزعا, سالىق ءتۇسىمدەرىنىڭ بولجامدىق كورسەتكىشتەرى 5%-عا ارتىق ورىندالدى. الايدا, ەسەپتى جىلى بيۋدجەتتىڭ ەكى مارتە ناقتىلانىپ, 19 رەت تۇزەتىلگەنىنە قاراماستان, بولجامدىق كورسەتكىشتەر كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىندا – ەكى ءبۇتىن وننان ءتورت پايىزعا, اكەلىنگەن تاۋارلارعا كەدەندىك باج سالىعىندا – بەس ءبۇتىن وننان ءبىر پايىزعا, يمپورتتالاتىن تاۋارلارعا جەكەلەگەن اكتسيز تۇرلەرىندە ون التى ءبۇتىن وننان سەگىز پايىزعا ورىندالماي قالدى.
سالىق تۇسىمدەرىنە, ءبىر جاعىنان, شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتەرىنىڭ تومەندەۋى, ەكىنشى جاعىنان, سالىق ستاۆكالارىنىڭ ءتومەندەتىلۋى اسەر ەتكەنى بارىمىزگە بەلگىلى ءجايت. ارينە, ۇكىمەتتىڭ داعدارىس جاعدايىنداعى نەگىزگى شارالارىنىڭ ءبىرى سالىق ستاۆكالارىن تومەندەتۋ بولدى. ءبىرىنشىدەن, سالىق مىندەتتەمەسىنەن بوساتىلعان قاراجاتتى ءوز بيزنەسىن دامىتۋعا باعىتتاۋ ارقىلى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور كاسىپورىندارىنىڭ قىزمەتىن ىنتالاندىرۋى قاجەت ەدى. ەكىنشىدەن, ەڭ باستىسى, كولەڭكەلى نارىققا قاتىسۋشىلاردى ءوز قىزمەتىن زاڭدى نەگىزدە جۇرگىزىپ جاتقان “ادال” بيزنەسكە شىعارىپ, رەسپۋبليكانىڭ سالىق بازاسىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن بولاتىن. الايدا, ءبىزدىڭ تالداۋلارىمىز كورسەتكەندەي, شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن “كولەڭكەدەن” شىعارۋ ءۇشىن قولدانىلىپ جاتقان شارالار ءالى دە جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر.
جالعان كاسىپكەرلىك قىزمەتى ارتىپ, بيۋدجەتتىڭ شەككەن شىعىنى ۇلعايا تۇسۋدە, دەپ ءبىر قايىردى ءسوزىن و.وكسىكباەۆ.
ماسەلەن, 2008 جىلى ول 81 ملرد.تەڭگە بولسا, 2009 جىلى 25%-عا ءوسىپ, 101,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ال بۇل تەك تەكسەرۋلەرمەن عانا انىقتالعان. سالىق ورگاندارى وسى شىعىنداردىڭ تەك ءبىر بولىگىن, ياعني 21,3 ملرد.تەڭگەسىن عانا قالپىنا كەلتىرگەن. تۇسىمدەردە پايدالانا الماعان مۇمكىندىكتەردى كورسەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – سالىق تولەۋشىلەردىڭ بەرەشەگى. بەرەشەكتەردى بيۋدجەتكە ءوندىرىپ الۋ جونىندە ءتيىمسىز شارالار قولدانىلۋدا. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا, 2010 جىلدىڭ باسىنا بەرەسى 24 پايىزعا ارتىپ, 100 ملرد.-تان استام تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە بەرەشەگى بار سالىق تولەۋشىلەردىڭ سانى 38 پايىزعا ارتىپ, 288 مىڭ سۋبەكتىگە جەتكەن. سالىق ورگاندارىنىڭ قوسىمشا ەسەپتەلگەن سالىقتاردى بيۋدجەتكە ءوندىرىپ الۋى تومەن دەڭگەيدە. 250 ملرد.-تان استام تەڭگە قوسىمشا ەسەپتەلىپ, سونىڭ 7,4 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە 3 پايىزعا جۋىعى عانا بيۋدجەتكە ءوندىرىپ الىنعان.
ال ەندى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىسىنا كەلسەك, ۇكىمەت ەسەپتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىن 98,2%-عا ورىنداعان, 60 ملرد.تەڭگەنى يگەرمەگەندىگىن اتاپ وتەمىز. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 510,9 ملرد. تەڭگەلىك تاپشىلىعىن وتەۋ ءۇشىن 609,8 ملرد. تەڭگە مەملەكەتتىك قارىز تارتىلسا, ۇكىمەتتىڭ وسى جىلعى سىرتقى قارىزىنا قىزمەت كورسەتۋگە 69 ملرد. تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالعان. ماسەلەن, ەسەپتى كەزەڭدە 39,7 ملرد. تەڭگە نىسانالى ترانسفەرت يگەرىلمەگەن, بۇل وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 4 ەسە كوپ.
و.وكسىكباەۆ بايانداماسىندا وتكەن جىلدىڭ بيۋدجەتىنە قاتىستى باسقا دا بىرقاتار پروبلەمالى ماسەلەلەر ورىن العانىن اتاپ كورسەتىپ, قورىتىندىلار نەگىزىندە بيۋدجەت ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ۇسىنىستار كەشەنى ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتاردان ولاردى قولداۋدى سۇرادى.