ساۋلەتى اسقاق, مازمۇنى تەرەڭ

راسىندا استانا – ءبىر بويىنا بۇكىل الەمنىڭ اسەم ايشىقتا­رىن سىڭىرە بىلگەن كورىكتى شاھار. شىعىس پەن باتىس ساۋلەت ونەر­لەرىنىڭ جاۋھارلارىن ۇيلەستىر­گەن ءسا­نى مەن سالتاناتى, كوركى مەن كەل­بەتى كىم­دى دە بولسىن تاڭ­عالدىرماي قوي­مايدى...

كوشتىڭ بەتى سارىارقاعا بۇ­رىلعان كەز­دە باس قالانىڭ باس جوس­پارىن جا­ساۋعا تۇڭعىش حا­لىق­ارالىق بايقاۋ جا­­ريا­لانىپ, الەمدىك ساۋلەت ونەرىنىڭ سۇڭ­­عى­لالارى جىبەرگەن جۇزدەگەن جوبالار بىلگىر مامانداردىڭ سا­راپ­تاۋىنان وتكىزىلدى. استانانىڭ باس جوسپار بايقاۋىنا ايتۋلى ساۋلەت دەرجاۆالارىنان جانە بۇل تۇرعىدا اتاعى الەمگە جايىل­عان جاپونيا, اقش, اۋستراليا, يتاليا, فرانتسيا, گەرمانيا, رەسەي, فينليانديا, كورەيا, بول­گاريا, پاكىستان, پولشا, چەحيا, ۋكراينا, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە لاتۆيا سياقتى ەلدەر­دەن 60-قا جۋىق جوبا كەلىپ ءتۇستى. ولار استانا كونتسەرت زالىنا قو­يىلىپ, تاڭ­داۋشىلار نازارىنا ۇسىنىلدى. ءسويتىپ, تىڭ جوبالارمەن اركىمنىڭ تانىسۋىنا تولىق مۇمكىندىك تۋدى. سونشاما جوبا­نىڭ اراسىنان قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىن سالۋدىڭ باس جوسپارى رەتىندە سول كەزدەگى اسا كورنەكتى ساۋلەتشىلەر­دىڭ ءبىرى – جاپون كونتسەپتۋاليسى كيسە كۋروكاۆانىڭ ارحيتەكتۋرالىق جۇمىسى مامانداردىڭ تالعامى مەن تالابىن ءدوپ باستى.

كەزىندە امستەردام قالا­سىن­داعى ۆان گوگ مۇراجايى, كۋالا-لۋمپۋردىڭ حالىقارالىق اۋەجايى, وساكا قالاسىنىڭ ۇلت­­تىق-ەكولوگيالىق مۇرا­جا­يى, بولگا­رياداعى «ۆي­توشا» قوناقۇيى, «سوني» كورپو­را­تسيا­سىنىڭ مۇناراسى سىندى جو­بالاردىڭ اۆتورى, اتاقتى جاپون ارحيتەكتورى كيسە كۋروكاۆا وسى­لايشا استانا قالاسى باس جوس­پارىنىڭ اتاسى اتاندى. كۋرو­كاۆانىڭ باس جوباسى بو­يىنشا جۇزەگە اسىرىلعان استانانىڭ ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلى بۇگىنگى زامان­نىڭ وسكەلەڭ ديزاينى مەن ازيانىڭ ساۋ­لەت كولوريتىنىڭ بى­رەگەي ۇندەستىگىن قۇرايدى.

سەزىمتال ساۋلەتشى استانانى دامى­­تۋدىڭ نەگىزىنە جاڭا فيلو­سوفيا­لىق كوز­قاراستى تۇعىر ەتتى. ونىڭ تۇجى­رىمدا­ۋىنشا, حح عاسىر مەحانيكالىق پرين­تسيپ­تەر ۇستەمدىك العان ءداۋىر بولسا, ءححى عاسىر ءومىر پرينتسيپتەرىنە كوشەتىن ءداۋىر بولادى. ەندەشە, قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى «سيمبيوز» اتتى شەشۋشى ۇعىمدى ارقاۋ ەتۋگە ءتيىس.

اقيقاتىندا قالا قۇرىلى­سىنىڭ بۇل جاڭا يدەولوگياسى جاڭا مىڭجىلدىقتا­عى شاھار سالۋدىڭ شەشۋشى باعىتى­نا اينالدى. كۋروكاۆا يدەياسىنىڭ ءمانى, قالا قۇرىلىسى مەن تابي­عي ەكولوگيا­لىق جۇيە­نىڭ ۇيلەسىم-دىكپەن دامۋى بولاتىن. جىل سايىن سانى كوبەيىپ ءسان قۇرىپ جاتقان ساياباقتار – سول يدەيانىڭ جەمىسى.

دەسەك تە ءوز ەلىمىزدىڭ ارحيتەكتورلارى استانانىڭ باس جوسپا­رىنا ۋاقىت وتە كەلە وزگەرىستەر مەن تىڭ جاڭالىقتار ەنگىزدى. ون­دا ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق جۇيە­سى­مەن قالا قۇرىلىسىنىڭ بىرە­گەيلە­نە سالىنۋىنا باستى نازار اۋدارىلدى. ايماقتىڭ تابيعي جاعدا­يى, اۋا رايىنىڭ قۇبىلمالىلى­عى ەسكەرىلىپ, قالا ماڭىن­دا جاسان­­دى ورمان القاپتارىن قالىپ­تاستى­­رۋ قولعا الىندى.

سونىڭ ناتيجەسىندە «جاسىل ايماق» مەملەكەتتىك كاسىپورنى قۇرىلىپ, استانا اۋماعىن كوگال­داندىرۋ شارالارى باستالىپ كەتتى. ەلورداسىن ارقانىڭ تىنىمسىز جەلى مەن سۇراپىل داۋىلدارىنان قورعاۋ ءۇشىن جىل سايىن 5 مىڭ گەكتار جەرگە اعاش ەگىلىپ, جاسىل بەلدەۋ جاسالدى. استانانى وراپ جاتقان بۇل ورمان القاپتارىنىڭ الابى بۇگىندە ءجۇز مىڭ گەكتارعا تاياپ قالدى. قازىر بۇل ورماندا قويان, تۇلكى, قارساق, ەلىك سياقتى اڭدارمەن قاتار, ءوڭىردىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن جۇزدەگەن قۇستار ۇيا سالىپ, ءوسىپ-ءونىپ كوبەيىپ جاتىر. بۇيىرتسا, تاياۋ جىلداردا استانا ورمانى بۋراباي وڭىرىندەگى قالىڭ تابيعي ورمانمەن قوسىلىپ كەتەدى. بۇعان قوسا, قالا ءىشىن كوگالداندىرۋ, ءاربىر قۇرىلىس الاڭىن جاسىل جەلەكتى باققا اينالدىرۋ جۇ­مىستارى دا كەڭ كولەمدە جۇ­زە­گە اسىرىلىپ كەلەدى. جاپون ساۋ­لەتشىسى دوكتور كۋروكاۆانىڭ ارحي­­تەكتۋرالىق يدەياسىنىڭ ارمانىنا اينال­عان «سيمبيوز» جۇيەسى وسىلايشا العاش رەت استا­نادا جۇزەگە استى.

راسىندا استانا قۇرىلىسى الەمدىك ارحيتەكتۋرالىق اقىل-ويدىڭ تاجىريبە الاڭىنا دا اينالا ءبىلدى. كوكجيەك­پەن كومكەرىل­گەن جازيرا دالادا اسپانمەن تالاس­قان عيماراتتار ءسان جاراستىرىپ, ساۋلەت ونەرىنىڭ سالتاناتىن پاش ەتتى. استانالىق ارحيتەكتۋرا­لىق انسامبلدە شىعىس ساۋلەت ونە­رىنىڭ جاۋ­ھارلارى مەن باتىس ساۋ­لەت­شى­لەرى­نىڭ باتىل يدەيالارى ءوزارا ۇيلەسىم تاۋىپ, جاڭا كەرەمەتتەر دۇنيەگە كەلدى. قالانىڭ باس جوسپارىن كۇنشىعىس ەلى­نىڭ ساۋلەتشى كيسە كۋروكاۆا جاسا­سا, استانانىڭ ارحيتەكتۋرالىق ايبى­نىن ايشىقتاعان «بەيبىت­شى­­­لىك جانە كەلى­سىم سارايى» مەن ­قا­زىر­گى كۇندە گين­­نەستىڭ رە­كورد­­تار كىتابىنا كىرگەن «حان شا­تىر» ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق ورتا­لىعى – اتاقتى اعىلشىن ار­­حي­تەكتورى نورمان فوستەردىڭ شى­­عارماشى­لىق ىزدەنى­سىنىڭ جە­مىسى. ال باس قالانىڭ ساۋلەت ­جا­نە ما­دەني ءومىرىنىڭ ءسانىن اسىر­­­عان كينوكونتسەرت زالى – يتا­ليا­لىق ساۋلەتشى مانفرەدي نيكو­لەتتيدىڭ قولتاڭباسى.

كوز تارتاتىن كوركىمەن دە, كەل­بەتى­مەن دە, كولەمىمەن دە كو­ڭىل وسىرە­تىن استانانىڭ ارحيتەك­تۋرالىق انسام­بلىن­دەگى تاعى ءبىر ايشىقتى قۇرىلىس – ن.فوس­تەر­دىڭ ىزدەنىسىنەن تۋىنداعان «ابۋ دابي پلازا استانا», قازىرگى «قازاقستان» كە­شەنى. جاناما قۇرىلىسى وتكەن جىلى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن عالامات عيمارات 75 قاباتتان تۇرادى. جالپى بيىكتىگى – 320 مەتر. كە­شەنىنىڭ جالپى اۋماعى 550 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. ون­دا قوناقۇي, فيتنەس زالدار, كەڭ­سەلەر, پاتەرلەر, ساۋدا ورتالىعى, قىسقى باق جانە مەيرامحانا ور­نالاسقان.

تاعى ءبىر تاماشا عيمارات – ۆەلوشاباندوزدىڭ شلەمى تارىزدەس «سارىارقا» ۆەلوترەگى. ونىڭ سىرتقى كورىنىسى ايتىپ تۇرعانداي, ۆەلوسپورتقا ارنالىپ سالىنعان. ۆەلوترەك – بوكستان, باسكەتبولدان, كوركەم گيمناستيكادان جانە دزيۋدودان جارىس­تار وتكىزۋگە دە ىڭعايلى امبەباپ كەشەن. مۇندا ءبىر مەزەتتە 9 270 ادام سپورت ويىندارىن تاماشالاي الادى. كەشەننىڭ ىشىندەگى ترەكتىڭ ۇزىندىعى 250 مەتر بولسا, ەنى – 7 مەتر.

ال «بارىس ارەنا» مۇز سارا­يىنىڭ قۇرىلىسى 2012 جىلى باستالىپ, 2015 جىلدىڭ 8 تا­مى­زىندا پايدالانۋعا بە­رىلدى. جوبا­نىڭ ارحيتەكتورى – «IT Engi­neering S.A.» جوبالاۋ كومپا­نيا­سى. ارەنا ءبىر ساتتە 12 مىڭعا دە­يىن كورەرمەن سىيدىرا الادى. جالپى اۋماعى 86 مىڭ شارشى مەتردى الىپ جاتىر. كوپ فۋنكتسيالى كەشەندە 2 مۇز ايدىنىنا قوسا, 50 مەترلىك وليمپيادا­لىق باسسەينى مەن كوركەم جۇزۋگە ارنالعان باسسەينى بار. سونىمەن قاتار سپورت سارايىندا باسقا دا مەرەكەلىك مادەني ءىس-شارالاردى وت­كىزۋگە بولادى.

تالايدى تاڭعالدى­رىپ جۇر­گەن «استانا ارەنا» – حالىق­ارا­لىق ستاندارت­تار­عا ساي سا­لىن­عان ەلورداداعى ايرىق­شا نى­سان­داردىڭ بىرە­گەيى. كەشەن ەڭ الدىمەن, فۋتبول ماتچتارىن وتكىزۋگە ارنالعان. ايتسە دە, باسقا ءىرى سپورت جانە مادەني شارا­لارعا دا ىڭعايلاستىرۋعا بولادى. جا­ساندى كوگالمەن كومكەرىلگەن الاڭ­نىڭ ۇزىندىعى 105 مەتر بولسا, ەنى – 68 مەتر. ستاديوننىڭ 20 مينۋتتا اشى­لىپ-جابىلا­تىن توبەسى جىلدىڭ كەز كەل­گەن مەزگىلىندە ويىندى تاماشالاۋ­عا قو­لايلى جاعداي تۋعىزادى. وسىنداي قاسيە­تىمەن بۇل نىسان الەمدەگى جىلجىمالى شاتىرى بار التى ستاديوننىڭ ءبىرى سانالادى. بۇنىڭ ارحيتەكتۋرالىق جوباسىن «Populous» جانە «Tabanlioglu Architects» كومپانيالارى جاسادى. بۇل – قۇشاعىنا 30 مىڭ كو­رەرمەندى ەركىن سىيدىرا الاتىن تەڭدەسسىز عيماراتتاردىڭ ءبىرى.

باس قالانىڭ سول جاق جاعا­لا­ۋىندا ورنالاسقان «استانا وپەرا» تەاترى كوز­تارتارلىق اسەم­دىگىمەن ايگىلى. تەاتر ءاۋ باستا عا­جايىپ كەشەن رەتىندە تەحنيكا­لىق جانە كوركەمدىك جەتىستىكتەردى بويىنا جيناقتاعان. الەمدىك دەڭگەيدەگى بەلدى دە بەدەلدى وپەرا جانە كونتسەرتتىك زالدارىنىڭ, ياعني ميلانداعى «لا سكا­لا», مادريدتاعى كورولدىك وپەرا, ماس­كەۋدەگى ۇلكەن نەمەسە نيۋ-يورك­تەگى «مەتروپوليتەن-وپە­را» سياقتى تەاتر­لاردىڭ قاتا­رىندا. تەاتردىڭ كىرپى­شىن قا­لاۋعا وتاندىق ماماندارمەن قا­تار شۆەيتساريا, يتاليا, ال­بانيا, ما­روك­كو, رەسەي شەبەر­لە­رى دە قاتىستى. جوس­پار­لاۋدا مۇنداي عيماراتتاردى سالۋداعى جيناقتالعان الەمدىك تاجىريبە ەسكەرىلدى.

كلاسسيكاعا نەگىزدەلگەن عي­ما­رات ەل­لي­نيستيكالىق ناقىش­تار­عا تولى, مانە­ريزم مەن باروككو باعىتىنا دا ءمان بە­رىلگەن. وسىلايشا, ارحيتەكتۋرالىق سا­عات تىلدەرىن جىلجىتىپ, كونە گرەك ستي­لىندە ۇتىمدى جاسالدى. تەاتر جالپى اۋماعى 9 گەكتار جەر كولەمىن الىپ جا­تىر. كوشە بو­يىنداعى ەسىك الدىندا سا­لىن­عان ۇزىن جاياۋ كوپىر «استانا وپەرا» عاجايىپ عيماراتى­­مەن ادەمى ۇيلەسكەن. ال عيمارات 64 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتا ور­نالاسقان. ونىڭ 3 مىڭ شارشى مەت­رىندە 4 ساحنالىق ايماق قام­تىلعان. «استانا وپەرا» تەاترى ءوزىنىڭ اۋقىمدىلىعى­مەن دە, ار­حي­تەكتۋرالىق كەلبەتىنىڭ كورىك­تىلىگىمەن دە كەلگەن قوناقتىڭ ءبا­رىن تامساندىرادى.

قازىر قاراپ وتىرساق اياۋلى استا­نا­مىزداعى عاجايىپ ارحي­­تەكتۋرالىق عيما­راتتاردى ءبىر ما­­قالاعا سىيدىرۋ مۇمكىن بول­ماي تۇرعانى. ءالى اۋىزعا الىن­باعان ەكسپو نىساندارىمەن قاتار تاعى قانشاما كەرەمەت كەشەن بار. ولاردىڭ ءبارى جونىندە تياناقتى جازۋعا تاعى ءبىر اينالىپ سوعارمىز دەگەن ويدامىز.