ۇكىمەتتە سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى قارالدى

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا مالىمدەگەندەي, وسى جىلدىڭ ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭىن تۇراقتى وتكىزۋدىڭ ارنايى ءىس-قيمىل جوسپارى بەكىتىلدى. ونىڭ اياسىندا كورشىلەس ەلدەرمەن جوعارعى سۋ قويمالارىنان قوسىمشا سۋ جىبەرۋ ارقىلى ديحانداردى ەگىستىك سۋىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوندەۋ-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, سۋارۋ جەلىسىنىڭ ماگيسترالدىق جانە شارۋاشىلىق ارالىق ارنالارىن تازارتۋ, سونداي-اق سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. 

ونىڭ ايتۋىنشا, جامبىل, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قالىپتاسقان جاعداي, ونىڭ ىشىندە سۋ تاپشىلىعىنىڭ سالدارىن ازايتۋ ماقساتىنداعى شارالاردى قابىلداۋ ءىسى ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلى كوكتەمگى دالا جۇمىستارى بارلىق وڭىرلەردە وڭتايلى مەرزىمدە ءساتتى جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە رەسپۋبليكادا سۋدىڭ ازايۋى مەن كليماتتىڭ جاھاندىق وزگەرۋىنىڭ جالعاسىپ جاتقان تسيكلى جاعدايىندا ەرەكشە وزەكتىلىككە يە بولىپ وتىرعان سۋارمالى ەگىنشىلىكتى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر. 

ماسەلەن, بيىل 1,58 ملن گا سۋارمالى جەر وڭدەلەدى, بۇل ءۇشىن شامامەن 11,4 ملرد م3 سۋ قاجەت. سونىمەن قاتار سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن جانە دارا داقىلداردىڭ اۋداندارىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, بيىل وزگە دە جوعارى رەنتابەلدى داقىلدارعا كوشۋگە بايلانىستى ماقتا القابى 14,8 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلدى. قىزىلوردا وبلىسىندا كۇرىشتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى مەن توپىراقتىڭ تۇزدىلىعىنا بايلانىستى اتالعان داقىلدى ەگۋ ازىرگە ازايعان جوق. 

سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ءۇشىن مەملەكەت ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ شەڭبەرىندە ديحانداردىڭ ولاردى ساتىپ الۋىنا, سونداي-اق سۋ الۋ جانە جەتكىزۋدىڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمىن ورناتۋعا جۇمساعان شىعىندارىنىڭ 50%-ىن وتەيدى. 

وڭىرلەردەگى شارۋالاردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تۋرالى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ باياندادى. 

پرەمەر-مينيستر ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدى ءتيىمدى وتكىزۋ ەگىننىڭ ءتۇسىمى مەن ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە سۋارمالى جەرلەردىڭ كوپ بولىگى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ورنالاسقان. 

«ولار جىل سايىن سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن تارتىپ كەلەدى. ارال-سىرداريا جانە شۋ-تالاس باسسەيندەرى نەگىزىنەن كورشى ەلدەردەن كەلەتىن اعىن سۋعا تاۋەلدى»,  دەدى ءاليحان سمايىلوۆ. 

عىلىمي بولجامدارعا سايكەس, سۋدىڭ كولەمى الداعى ۋاقىتتا دا ازايا بەرمەك: 2040 جىلعا قاراي سۋ تاپشىلىعى جىلىنا شامامەن 15 تەكشە كيلومەتردى قۇرايتىن بولادى. 

«سوندىقتان سۋدىڭ باسىندا وتىرعان ەلدەرمەن حالىقارالىق شارتتارعا سايكەس مىندەتتەمەلەردى ساقتاۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر. 

بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى ءتيىستى ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعى, سونداي-اق جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىندە ءوزىمىزدىڭ ىشكى كەمشىلىكتەرىمىز دە سۋ سالاسىنداعى نەگىزگى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل جەردە ءبىرىنشى كەزەكتە, وزىمىزدە بار سۋ قورىن ۇنەمدەپ, ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ قاجەت. 

ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە سۋدىڭ 65%-ى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جۇمسالادى. الايدا سول سۋدىڭ جارتىسىنا جۋىعى تەحنيكالىق جاعدايى ابدەن ەسكىرگەن كانالداردان ەگىستىككە جەتكەنشە قۇمعا ءسىڭىپ, ىسىراپ بولىپ جاتىر.

«بۇل – ۇلكەن شىعىن. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىنداعى ك-30 كانالىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى بارىنە بەلگىلى. 12 جىلدان استى, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى سوندا دا اياقتالماي كەلەدى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەگىنشىلەرى تاۋەلدى بولىپ وتىرعان سول جاعالاۋداعى ماگيسترالدىق كانال بويىنشا دا جاعداي وسىنداي. مۇنداي مىسالدار ەلدىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىندا وتە كوپ», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ. 

ول نەگىزىندە, جاز ايلارىندا سۋدىڭ شىعىنى 10-15%-دان اسپاۋى ءتيىس, ول ءۇشىن بارلىق سۋارۋ كانالدارى مەن سۋ قويمالارىن جونگە كەلتىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ونداعى بارلىق پروتسەستەردى مىندەتتى تۇردە اۆتوماتتاندىرىپ, تسيفرلاندىرۋ كەرەك. 

ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەگىستىك سۋىن بارىنشا ۇتىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى باستى نازاردا بولۋى ءتيىس. ول ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋى قاجەت.

ول سونداي-اق سۋارمالى سۋ تاريفتەرىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. 

«مەملەكەت باسشىسى قولدانىستاعى تاريفتەر سۋدى ۇنەمدەپ جۇمساۋعا ىنتالاندىرماي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان بۇل سالاداعى تاريفتىك ساياساتتى قايتا قاراپ, ادامداردىڭ سۋعا دەگەن كوزقاراسىن دۇرىس قالىپتاستىرۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر. 

سالانى ودان ءارى دامىتۋ شەڭبەرىندە ءاليحان سمايىلوۆ سۋ ديپلوماتياسى بويىنشا ناقتى پوزيتسيانى ايقىنداپ, ونى ۇكىمەتارالىق كوميسسيالار شەڭبەرىندە رەسپۋبليكا مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, سونداي-اق سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىن سالۋ جانە كۇردەلى جوندەۋ جوبالارىن, سونداي-اق سۋدى ەسەپكە الۋدىڭ تسيفرلىق جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى. 

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر سۋارۋ تاسىلدەرىنە بايلانىستى سۋبسيديالاردى سارالاۋ ەرەجەلەرىنىڭ تەز ارادا قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. 

«ياعني, سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانعان فەرمەرلەرگە عانا سۋبسيديا بەرىلۋى ءتيىس. سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋعا ىنتالاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە ۇنەمدەۋ جانە تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ مەن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارىن پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ءاليحان سمايىلوۆ. 

قورىتىندىلاي كەلە, ول اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن كەزەكپەن سۋارۋدى ۇيىمداستىرىپ, قايتارىمدى سۋلاردى قايتا پايداعا جاراتۋدى تاپسىردى, ويتكەنى بۇل كانالدارداعى سۋ شىعىنىن ازايتۋعا جانە سۋدى ۇنەمدەپ تۇتىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.