«وبلىسىمىزدىڭ قۇرىلعانىنا جاقىندا ءبىر جىل تولدى. وسى ۋاقىتتا اۋىز تولتىرىپ ماقتاناتىنداي ناتيجەگە, وكىنىشكە قاراي, جەتكەن جوقپىز». ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وسىلايشا باستادى. مۇنى اكىمنىڭ «باردى بار, جوقتى جوق» دەپ ايتقىسى كەلگەنى دەپ تۇسىنگەن ەدىك, سولاي بولىپ تا شىقتى.
وبلىس بيۋدجەتى نەبارى 128,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – رەسپۋبليكا ايماقتارىنداعى ەڭ از بيۋدجەت. ءبىر قۋانىشتىسى, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,3 ەسە وسكەن. بىراق قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى كوزگە ۇرىپ-اق تۇر. سوندىقتان 2022 جىلى وبلىستى دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. كوپ ءۇمىت وسى كەشەندى جوسپاردا. ويتكەنى مۇنداعى اتقارىلاتىن شارۋالار ءارتۇرلى كوزدەن ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. جالپى سوماسى – 1,4 ترلن تەڭگە. جوسپارلاۋ بار دا, ونىڭ ورىندالىسى بولادى عوي. بۇل رەتتە كەشەندى جوسپار بويىنشا قازىرگى كەزدە 85,7 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى سالىنىپ, قۇنى 5,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 6 جوبا ىسكە قوسىلدى. باستاما جامان ەمەس.
وبلىس بيۋدجەتى كىرىسىنىڭ 70%-ى «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنا تيەسىلى. بۇعان قۋانۋعا دا, ءسال ويلانۋعا دا بولادى. ويتكەنى مەدالدىڭ ەكى جاعى بولاتىنى سەكىلدى, تۇتاس ءبىر ايماقتىڭ نەگىزىنەن بىرىڭعاي جالعىز عانا كومپانياعا ارقا سۇيەپ وتىرۋى سونشالىقتى جاقسىلىق ەمەس. شيكىزات قورى ماڭگىلىك ەمەس. راس, وسىدان ون-ون بەس جىل بۇرىن «كەن قورى تاۋسىلۋعا جاقىندادى» دەگەن دابىل قاعىلعان ەدى. دەگەنمەن ءتيىستى زەرتتەۋلەر كەم دەگەندە ءالى دە جارتىعاسىرلىق قور جەتكىلىكتى ەكەنىن ەسەپتەپ شىقتى. بىراق جايباراقاتتىققا سالىنۋعا بولمايدى.
سوندىقتان ءوندىرىستىڭ باسقا دا مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ, ياعني ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باسا نازار اۋدارماسا بولمايدى. بۇل باعىتتا دا باستامالار جوق ەمەس. مىسالى, وبلىستا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن اشۋعا ىقىلاستى ينۆەستور تابىلىپ تۇر, بىراق سونىڭ جۇمىسىنا قاجەتتى مۇناي جەتكىلىكسىز دەگەن سەبەپپەن ءىس تەجەۋىلدەپ قالعان. سونداي-اق قۇمكول ماڭايىندا يگەرىلىپ جاتقان اۋماقتان دا تىس جاڭا مۇناي كوزدەرى بار ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. الداعى ۋاقىتتا مۇنى ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋعا ابدەن بولادى. قىتاي كومپانياسى وڭىردە جەل ستانساسىن ورناتۋعا قۇلشىنىس تانىتتى. قول قويىلدى, جۇمىس باستالۋعا تاقاۋ. سول سياقتى قىتايلىق كومپانيالار ارقىلى جەزقازعان-ساتباەۆ قالالارىنا جىلۋ تاراتاتىن №2 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالۋ تۋرالى دا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
قاي سالا بولسىن تۇيتكىلگە تولى. ايتالىق, جول ماسەلەسى. «جەزقازعان – قىزىلوردا» اۆتوجولىنىڭ تۇيتكىلى قاشان تارقايتىنى بەيمالىم. بيىل مامىر ايىندا تەندەر ءوتىپ, شىلدەدەن جۇمىس باستالادى دەپ كۇتىلگەن ەدى. وكىنىشتىسى سول, وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قويىلعان ساۋالعا قايتارعان جاۋابىنان ۇققانىمىز, تەندەر ءالى ويناتىلماعان كورىنەدى. ەسەسىنە, ۇلىتاۋ – ارقالىق باعىتىنداعى جولدى جوندەۋ باستالدى. سول سياقتى وبلىستىڭ ىشكى جولدارى دا جاڭارادى. جالپى, وبلىس بويىنشا 2023 جىلى بارلىعى 7,5 ملرد تەڭگەگە 48 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق جانە 35 شاقىرىم وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوجول جوندەۋدەن وتكىزىلمەك.
ايتۋعا ىڭعايسىزداۋ, بىراق ايتپاسقا تاعى بولمايدى. كەيىنگى شيرەك عاسىردا جەزقازعان – ۇلىتاۋ وڭىرىندە بۇرىنعى وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن, 2021 جىلى جارتىلاي پايدالانۋعا بەرىلگەن ءبىر مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ عيماراتىنان وزگە, بىردە-ءبىر نىسان سالىنباعان ەكەن. سول مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ءوزى تولىق اياقتالماعاندىقتان, وبلىس بيىل 200 ورىندىق جاتاقحانا قۇرىلىسىن جانە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق باعدارلاماسى بويىنشا قابانباي باتىر كەنتىندە قۇنى 2,1 ملرد تەڭگە تۇراتىن 300 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسىن باستادى.
قۇرىلىستارى بۇرىنعى وبلىستىڭ تۇسىندا باستالىپ, «ساقالدى قۇرىلىسقا» اينالعان تەرەكتى ستانساسىنداعى 80 ورىندىق مەكتەپتىڭ, جەزقازعان جانە ساتباەۆ قالالارىنداعى 2 بالاباقشانىڭ, ساتباەۆ قالاسىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ, ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ جەزدى كەنتىندەگى 160 ورىندىق جانە جەزقازعان قالاسىنداعى 310 ورىندىق دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىستارىن اياقتاۋ دا جاڭا وبلىستىڭ موينىنا جۇكتەلىپ وتىر.
دەنساۋلىق سالاسىندا دا «دىمكاس» تۇستار جەتەرلىك. وبلىستا پەريناتالدىق ورتالىق تا, بالالارعا ارنالعان اۋرۋحانا دا جوق. ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ سانى 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا شامامەن 2,6 ەسەگە ءوسىپ كەتكەن. ال مۇنى ەمدەي قوياتىن ونكولوگيالىق ديسپانسەر دە جوق. وبلىس بويىنشا دەنساۋلىق سالاسىنا 60 مامان كەرەك. وسى تۇيتكىلدەر, ارينە, ءوز شەشىمىن كۇتۋدە. مۇنىڭ ءبارىن شەشۋ كەرەك. ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ «سارىسۋ», «بوزتۇمسىق» اۋىلدارىندا, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ «اتاسۋ», «بيدايىق» اۋىلدارىندا شىلدە ايىندا فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر اشىلماق, ال تاعى 5 اۋىلدا ولاردىڭ قۇرىلىستارى باستالادى.
سول سياقتى ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا حالىق كوپتەن كۇتىپ جۇرگەن اۋداندىق اۋرۋحانا قۇرىلىسى قولعا الىنادى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا حالىقتى جىلۋمەن, ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. وبلىس اكىمى جەزقازعان قالاسىندا جىلۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان وتكەن جىلى سالىنىپ, دايىن تۇرعان 34 پاتەرلىك ءۇيدىڭ پايدالانۋعا بەرىلمەي قالعانىن ايتتى. سوندىقتان وبلىس ورتالىعىنا جىلۋ بەرۋ ماسەلەسى ايرىقشا نازاردا تۇر. قىسقى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا ازىرلىكپەن قوسا جىلۋدىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ كەرەك. مۇنداي ماسەلە ساتباەۆ قالاسىندا دا بار.
جەزقازعان قالاسى تۇرعىندارىن تازا اۋىز سۋمەن قامتۋ تۋرالى ءسوز ونداعان جىل بويى ايتىلىپ كەلەدى. كەزىندە قارجى دا قاراستىرىلعان. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ءتيىستى باقىلاۋدىڭ بولماۋى سالدارىنان ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپپاعان. ال قازىرگى كەزدە قانداي شارۋا اتقارىلىپ جاتىر؟ بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4,2 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, ءۇيتاس-ايدوس توعانىنىڭ ءىى كوتەرگىشىنىڭ سورعى ستانساسىن جاڭارتۋ جۇمىستارى باستالدى. كەلەسى جىلى بۇل جوبانى جالعاستىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 8,4 ملرد تەڭگە قوسىمشا قارجى ءبولۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.
وڭىردە 19 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ىشىنەن وبلىس ءونىمنىڭ تەك 3 ءتۇرىن (1-سۇرىپتى ۇن, 1-سۇرىپتى نان جانە سيىر ەتى) وندىرەدى. قالعان 16 پوزيتسيا (كارتوپ, قىرىققابات, پياز, ءسابىز, قاراقۇمىق, كۇرىش, قانت, كۇنباعىس مايى, ماكارون, ءسۇت, سۇزبە, ايران, تۇز, ماي, جۇمىرتقا, تاۋىق ەتى) سىرتتان اكەلىنەدى. حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ ماسەلەسىندە وبلىس باسقا وڭىرلەرگە تاۋەلدىلىكتەن ارىلا المايتىن ءتارىزدى. ويتكەنى وبلىستاعى 31 320 گەكتارعا ەگىلگەن ەگىستىڭ 21420 گەكتارى – بيداي, 1800 گەكتارى ارپا, قالعانى مال ازىعى, كوپجىلدىق شوپتەر. باۋ-باقشا ونىمدەرى جوقتىڭ قاسى. بۇل جاعداي وبلىس باسشىلىعىن, ارينە, الاڭداتادى. 2026 جىلعا دەيىن جالپى سوماسى 1,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 5 ينۆەستيتسيالىق اگروجوبانى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بالكىم, حالىقتى جەرگىلىكتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ تىعىرىعىنان وسى جوبالار ىسكە اسقاندا عانا قول جەتىپ قالار. ءبارى ۋاقىت ەنشىسىندە.
وبلىس قۇرىلعالى ءبىر جىلدان ەندى عانا استى. قاراپايىم كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندە «جۇمىس نەگە سىلبىر؟» دەيتىن سۇراقتىڭ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. بىراق ء«بىر جىلدا تاۋ توڭكەرىپ تاستاۋدىڭ» مۇمكىن ەمەستىگىن دە تۇسىنگەن ابزال.
وبلىس اكىمى كادر تاپشىلىعى تۋرالى دا ايتتى.
«قازىرگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ 70 پايىزى – بۇرىن وبلىستىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەگەن, تاجىريبەسى جوق ماماندار. مۇنىڭ جۇمىسقا تىكەلەي اسەرى بار», دەگەن وبلىس اكىمىن تۇسىنۋگە بولادى.
جاڭا ءىستى باستاۋ قاشان بولسىن قيىن. وبلىستىڭ جەر كولەمى ۇلكەن بولعانىمەن, 2 اۋدان, 3 قالادان قۇرالادى, حالقىنىڭ سانى دا از. بىراق, سوعان قاراماستان, كەيىنگى ءبىر جىلدا وڭىردەن كوشۋ سايابىرسىپ, كەرىسىنشە كوشىپ كەلۋشىلەر قاتارى ارتىپتى. بۇل – جاقسىلىقتىڭ نىشانى.
وبلىس قۇرىلعالى اۆتو, تەمىرجول, اۋە قاتىناستارى ۇلعايا تۇسكەن. ايتالىق, وبلىس ورتالىعىنىڭ اۋىلدارمەن اۆتوبايلانىسى ارتتى. الماتىعا كۇنارا «تالگو» پويىزى قاتىنايتىن بولدى. استاناعا قاتىنايتىن پويىزدىڭ سانى دا, ساپاسى دا ارتتى.
اۋە جولىن پايدالانۋ دا بىرتىندەپ ارتىپ كەلەدى. استانا, الماتى, قاراعاندى قالالارىنا بۇرىننان ۇشاقتار ۇشاتىن بولسا, الداعى جىلدان باستاپ جەزقازعان – شىمكەنت اۋە قاتىناسىن جولعا قويۋ كوزدەلۋدە. وسىنىڭ ءبارى بىلە-بىلگەنگە وڭ وزگەرىس ەمەس پە؟ مادەني, ونەر, سپورت سالاسىنداعى جەتىستىكتەر ءوز الدىنا.
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا كەيبىر كەمشىن تۇستارى بار ەكەندىگىنە قاراماستان, ۇلىتاۋ ەلىمىز بويىنشا 7-ورىنعا كوتەرىلگەن ەكەن. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكونوميكا 6%-عا ءوسىپ, جالپى وڭىرلىك ءونىم 1,4 ەسە ۇلعايىپ, 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇراعان كورىنەدى. بۇل جاس وبلىستىڭ كۇش-قۋاتىن, مۇمكىندىگىن اڭعارتادى. ەڭ باستىسى, العاشقى قادامدار جامان ەمەس.
ۇلىتاۋ وبلىسى