ەڭبەك ادامىنا كاسىپ باستاۋعا ەشتەڭە كەدەرگى بولا المايدى. ەڭ باستىسى, نيەت بولسا بولعانى. قازىر شاعىن جانە ورتا شارۋالارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. بۇل باعىتتا وتباسىمەن تۇشپارا ءتۇيىپ, قىمىز وندىرۋگە نيەتتى جەتىسۋلىقتار ۇلگى. ءبىز حالىقتىڭ كوڭىلىن تاپقان كاسىپكەرلەردىڭ شاڭىراعىنا بارىپ, جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتتىق.
اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قولايلى اۋدانداردىڭ ءبىرى – ەسكەلدى. وڭىردە مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن قولداۋ, ينۆەستورلىق جۇمىس ارقىلى ءوز جوباڭدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك كوپ. وعان دالەل وبلىسىمىزعا كەڭىنەن تانىمال – «ۆكۋسنياشكي» تۇشپاراسى. بۇل ساۋداسى ءوتىمدى شاعىن كاسىپورىننىڭ برەندىنە اينالعان ءونىم. ءوندىرىس ورنى – قارابۇلاق اۋىلىنداعى ورازبەكوۆ كوشەسىندە ورنالاسقان. ءدامدى ءھام جەڭىل دايىندالاتىن تاعام سيىر, قوي, جىلقى ەتىنەن جاسالادى. ەڭ باستىسى, كاسىپ يەسى ەتتى جەرگىلىكتى شارۋالاردان الادى. يدەيا اۆتورى – سەرگەي لي-شان-شين.
لي-شان-شين اۋلەتى جيىرما جىلدان بەرى تۇشپارا جاساپ كەلەدى. ەڭ عاجابى, ءوندىرىس تەحنولوگياسى ۇيدە دايىندالاتىن رەتسەپتكە نەگىزدەلگەن. تۇشپارا قولمەن تۇيىلەدى, تەك قامىردى يلەۋ مەن كەسۋ وپەراتسيالارى اۆتوماتتاندىرىلعان. قازىر مۇندا كۇنىنە 300 كيلوعا دەيىن تۇشپارا, 90 كگ ۆارەنيك وندىرىلەدى, ال ءونىم تۇرلەرى بارعان سايىن مولايۋدا.
تۇشپارا بيزنەسىن العاش قالاي باستاعاندارىن ەسكە العان تسەح باسشىسى سەرگەي لي-شان-شين تالدىقورعان قالاسىندا بالا كەزىنەن اكەسىنىڭ سامساحاناسىندا كومەكتەسە ءجۇرىپ, اس ازىرلەۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ العانىن ايتادى. وسى جىلدار ىشىندە وتباسىن قۇرعان سوڭ وسى بيزنەستى جالعاستىرۋعا بەل شەشكەن, وعان قوسا جۇبايى تەحنولوگ مامان بولىپ شىقتى. العاشىندا نەسيە الىپ, تۇشپارا ءتۇيۋدى باستاعان, ونىمدەرىنىڭ تابيعي تازالىعىن العا تارتا وتىرىپ, جارتىلاي فابريكاتتار دايىنداۋ تسەحىن اشتى. سەرتيفيكاتتاۋدان وتكەن سوڭ وتباسى ەسكەلدى اۋدانىنىڭ قارابۇلاق اۋىلىندا بيزنەسىنە ارنالعان ءۇي-جايلارى مەن قاجەتتى جابدىقتارىن رەتتەدى.
ء«بىز 2006 جىلى باستاعان كەزدە تۇشپارادان باسقا ەشتەڭە وندىرگەن جوقپىز. قازىر كارتوپ قوسىلعان ۆارەنيك, فريكادەلكا, كوتلەت, اسقاباق, پياز بەن ەت قوسىلعان ءمانتى تۇرلەرىن دايىندايمىز. تۇشپارانىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى بار. بىرتىندەپ ءونىم ءتۇرىن كوبەيتىپ كەلەمىز. مۇنىڭ ءبارى كليەنتتەردىڭ سۇرانىسىنا بايلانىستى», دەيدى «لي-شان-شين» جك ديرەكتورىنىڭ جۇبايى نايليا لي-شان-شين.
ول تۇشپارانىڭ ءۇي رەتسەپتى بويىنشا دايىندالىپ, تۇگەلدەي قولدان تۇيىلەتىنىن ايتادى. ءونىم تابيعي تازا ونىمدەردەن ازىرلەنەدى. وعان جەرگىلىكتى جەردەگى مال – سيىر, جىلقى, قوي ەتى, وتاندىق ۇن قولدانىلادى. قوسالقى قوسپالار قولدانىلمايدى. «بۇل – ءبىزدىڭ باستى ۇستانىمىمىز», دەيدى ىسكەر ايەل.
اتالعان شاعىن تسەحتا 25 جەرگىلىكتى تۇرعىن تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ اراسىندا 10-15 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان قىزمەتكەرلەر دە بار. ماسەلەن, تۇشپارا تەحنولوگياسىن جەتىك مەڭگەرگەن الماگۇل ۋۆانسىنوۆانىڭ ەڭبەك ەتكەنىنە 8 جىلدان اسىپتى.
«وسى جەردە تابان اۋدارماستان كوپ جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ جاتقاندار بار. ءوزىم دە وسى ورتاعا قوسىلعانىما قۋانىشتىمىن. ال ءونىمىمىز تازا, تابيعي. جۋا قوسامىز, قالعانى تازا ەت. سوندىقتان دا بولار تۇتىنۋشىلار ريزا. ۇيدە قالاي جاساساق, وسى جەردە دە ءدال سولاي دايىندايمىز. اۋىل ىشىندە وسىنداي ورىن اشىلىپ, كوپتەگەن ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جالاقىسى جاقسى, تۇراقتى», دەيدى كاسىپورىن قىزمەتكەرى الماگۇل ۋۆانسىنوۆا.
ودان بولەك, تاعى ءبىر قىزمەتكەر مارينا جولداسبەكوۆا تۇشپارا جاساۋمەن 14 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. كۇنىنە ول كەم دەگەندە 20-30 كيلو تۇشپارا جاسايدى: «قىزمەتكەرلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تاجىريبەسى مول. تۇراقتى تابىسىمىز بار, بۇل ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, ويتكەنى ءبىزدىڭ شاعىن اۋىلدا ءوندىرىس ورىندارى كوپ ەمەس», دەيدى م.جولداسبەكوۆا.
جالپى, «ۆكۋسنياشكي» برەندىمەن شىعارىلاتىن كاسىپورىن تۇشپارالارى, باسقا دا جارتىلاي فابريكاتتارى بۇگىندە جەرگىلىكتى ساۋدا ورىندارىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وبلىس ورتالىعى تالدىقورعاندا, سونداي-اق تەكەلى قالاسىندا جانە جاقىن اۋدانداردا كەڭىنەن ساۋدالانادى. بۇگىنگى تاڭدا كاسىپورىن 10-عا جۋىق ءونىم شىعارادى, ونىڭ ءتۇرىن ءالى دە ۇلعايتۋ جوسپارى بار. مۇنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 120 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. تسەح وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەسكەلدى اۋدانىنىڭ قازىناسىنا 18 ملن تەڭگە شاماسىندا سالىق قۇيعان.
وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, ەسكەلدى اۋدانىندا بارلىعى 3 650 شوب سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. بيىل 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا شوب سۋبەكتىلەرىنەن 285,7 ملن تەڭگە ءتۇستى, بۇل 2022 جىلعى دەڭگەيدەن 64,8 پايىزعا جوعارى. بۇل رەتتە جەتىسۋ وبلىسىندا ونەركاسىپ وندىرىسىندە 525 كاسىپورىن, ونىڭ ىشىندە 14 ءىرى جانە 16 ورتا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وسى جىلى ايماقتا 64 ملرد تەڭگەگە 53 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, ولاردا 920-دان استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
ال ەسكەلدىلىك كاسىپكەر ايكامال حاميت قىمىزحانا اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءوزى جىلقى وسىرۋمەن اينالىساتىن كەلىنشەك بيزنەستەگى العاشقى قادامىن «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋدان باستاپ, مۇنان سوڭ اۋىلدىق جەرلەردە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان «يگىلىك» باعدارلاماسىمەن نەسيە الىپ, وعان جىلقى ساتىپ العان.
«اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدى ءجون كوردىم, بۇل قيىن بولسا دا, پايدالى ءىس. حالىق تازا ءونىم تۇتىنعىسى كەلەدى, سۇرانىس بار. سوندىقتان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا جۇگىنىپ, جەكە بيزنەسىمدى اشۋعا بەل بايلادىم. الدىمەن تەگىن كۋرستان ءوتىپ, بيزنەس نەگىزدەرى بويىنشا ءبىلىم الدىم, ەندى ءوز ءىسىمدى اشۋدى قولعا الىپ وتىرمىن. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق-دان نەسيە الىپ, ءىس باستادىم, دەيدى ا.حاميت.
كاسىپكەرلەر پالاتاسى وڭىرلىك فيليالىنىڭ مالىمەتىنشە, ەسكەلدى اۋدانى اقىن سارا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ايكامال حاميت 6 پايىزبەن 4 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ, 12 جىلقى ساتىپ العان, قازىر جىلقى ءوسىرىپ, قىمىز وندىرۋمەن اينالىسىپ وتىر. بۇگىندە ونىڭ شارۋا قوجالىعىندا 18 جىلقى بار. كاسىپكەر مەملەكەتتىك م ۇلىكتى سەنىمگەرلىك باسقارۋ كونكۋرسىن ۇتىپ, اۋىلدا قاراۋسىز قالعان عيماراتتى ءوز كۇشىمەن قالپىنا كەلتىردى. بۇل عيماراتتا قازىر شاشتاراز, ناۋبايحانا ورنالاسقان, وسى جەردە «قازپوشتا» اق فيليالى دا جۇمىس ىستەيدى.
مىسالى, اۋداننىڭ 4 ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ناۋبايحانادا كۇن سايىن 250-دەن 500-گە دەيىن نان پىسىرىلەدى. اۋىل تۇرعىندارى شاشتاراز قىزمەتىنە دە ءجيى جۇگىنەدى.
«اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مۇنداي شاعىن بيزنەس اسا ماڭىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپكەر 5 تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇردى», دەيدى وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارۋشى ديرەكتورىنىڭ سالالىق دامۋ جونىندەگى ورىنباسارى بەكمۇرات مۇساحان.
ەندى بيزنەسمەن جىلقى سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن «اۋىل اماناتى» نەسيەلەۋ باعدارلاماسىنىڭ 2,5 پايىزبەن بەرىلەتىن نەسيەسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانعىسى كەلەدى. ءوز قىمىزحاناسىن اشۋ ءۇشىن قىمىز ءوندىرۋ كولەمىن دە ۇلعايتۋعا ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە اۋىلدىق جەردە اشىلاتىن جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ وسۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. سونداي-اق ول 5 ملن تەڭگەگە دەيىن وتەۋسىز گرانت كونكۋرسىنا قاتىسسام دەپ وتىر, جوبانى وبلىستىڭ ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ورتالىعى سۇيەمەلدەيدى.
ايتا كەتەيىك, جالپى وڭىردە 30 اۋىلدىق وكرۋگتەن 562 تۇرعىن اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا ارنالعان «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جاتىر. سوعان ساي 3 ملرد 286 ملن تەڭگەگە پۋل قالىپتاستىرىلدى. بۇل باعىتتا جىل سوڭىنا دەيىن مىڭعا جۋىق ادامدى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جەتىسۋ وبلىسى