ۇزدىكتەر ۋيمبلدوندا باس قوسادى

146 جىلدىق تاريحى بار ۋيمبلدون دوداسى 1877 جىلدان بەرى ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. تۇساۋكەسەر تۋرنير لوندوننىڭ تۋماسى سپەنسەر گوردىڭ جەڭىسىمەن اياقتالدى. فينالدا ول ۋيليام مارشالدى ۇتتى. العاشقى 30 جارىستا كورت قوجايىندارى قارسىلاس شىداتپاسا, 1907 جىلى باس جۇلدە العاش رەت وزگە ەلدىڭ وكىلىنە بۇيىردى. سول تۋرنيردە اۋستراليالىق تەننيسشى نورمان برۋكستىڭ باعى جاندى. سودان كەيىن جە­ڭىمپازداردىڭ گەوگرافياسى كەڭەيە ءتۇستى. اتالعان دودانىڭ ەرلەر سايىسىندا جەر­گىلىكتى ويىنشىلار زور تابىسقا قول جەت­كىزدى. ۇلىبريتانيالىقتار 37 مارتە توپ جاردى. اقش تەننيسشىلەرىنىڭ دە قار­قىنى وتە كۇشتى. امەريكالىقتار 33 باسەكەدە الدارىنا جان سالمادى. جاسىل قۇرلىقتان كەلگەندەر 21 رەت تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. سونداي-اق شۆەيتساريا – 8, فرانتسيا, سەربيا, شۆەتسيا – 7, گەرمانيا مەن جاڭا زەلانديا – 4, يسپانيا – 3, مىسىر, نيدەرلاند, چەحوسلوۆاكيا جانە حور­ۆاتيانىڭ وكىلدەرى 1 رەتتەن دارا شىقتى.

جەكەلەگەن ويىنشىلار اراسىنان ءحىح عاسىردا ۋيليام رەنشولدىڭ شوق­تىعى بيىك بولدى. انگليانىڭ لەمينگ­تون كۋرورتىندا دۇنيەگە كەلگەن جامپوز جەتى جارىستا (1881, 1882-86, 1889 جىلدارى) توپ جاردى. ودان كەيىن ءدال سول ۋيمبلدوننىڭ ءتول تۋمالارى – اعايىندى دوحەرتيلەردىڭ ءداۋىرى باس­تالدى. ءۇيدىڭ ۇلكەنى رەدجينالد 1897-1900 جىلدارداعى قاتارىنان ءتورت تۋرنيردە قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە, ءىنىسى لوۋ­رەنس اعاسىنان اسىپ ءتۇسىپ, 1902-1906 جىلدارداعى بەس جارىس­تا باسەكەلەستەرىنىڭ بارلىعىنان باسىم بولدى. ودان بولەك, دو­حەرتيلەر وليمپيا ويىندارىن ەكى-ءۇش رەتتەن ۇتىپ, ۋيمبلدوننىڭ جۇپتىق سايىسىندا سەگىز رەت جەڭىسكە جەتتى. بۇل رەكوردتى ءالى ەشكىم قايتالاي العان جوق. وكىنىشكە قاراي, اعايىندىلاردىڭ ءومىرى كەلتە بولدى. جۇرەگى سىر بەرگەن رەد­جي­نالد 1910 جىلى 38 جاسىندا قايتىس بولسا, ارادا توعىز جىل وتكەندە جۇيكە اۋرۋى­نا شالدىققان لوۋرەنس 44 جاسقا قارا­عان شاعىندا جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى.

حح عاسىردىڭ العاشقى 15 جىلدى­عىندا ەنتوني ۋيلدينگ اسقان شەبەرلى­گى­مەن كوزگە ءتۇستى. اۋستراليا وكىلىنىڭ ءتورت تۋرنيردە (1910-1913) اسىعى الشى­سىنان ءتۇستى. جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا شۆەتسيالىق بورن بورگتىڭ باق جۇلدىزى جارقىراي جاندى. سكانديناۆيا تۇبەگىنىڭ تارلانى باس جۇلدەنىڭ بەسەۋىن (1976-1980) قان­جىعاسىنا بايلادى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن پيت سامپراستىڭ تاسى ورگە دومالادى. اقش-تىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن گرەكيالىق تەننيسشىنىڭ ۋيمبلدوننىڭ جەتى دۇركىن جەڭىمپازى (1993-95, 1997-2000) دەگەن اتاعى بار.

ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعان­نان كەيىن رودجەر فەدەرەر مەن نوۆاك دجو­كوۆيچتىڭ تەگەۋرىنىنە شىداس بەرۋ وتە قيىن ەدى. شۆەيتساريانىڭ ماقتانىشى سەگىز رەت (2003-07, 2009, 2012) تەڭدەسسىز دەپ تانىلسا, سەربيانىڭ سايىپقىرانى باس جۇلدەنىڭ جەتەۋىن (2011, 2014-15, 2018-19, 2021-22) ولجالادى. ەسىمدەرى جو­عارىدا اتالعان قوس ساڭلاق ۇستەمدىك قۇر­عان كەزەڭدە ولارعا تەك يسپانيالىق رافاەل نادال (2008, 2010) مەن ۇلى­بريتانيالىق ەندي ماررەي (2013, 2016) عانا قارسىلىق كورسەتە الدى. ال وزگە مىقتىلارعا ونداي باق بۇيىرعان جوق.

ايەلدەر اراسىنداعى ءتۋرنيردىڭ تۇساۋى 1884 جىلى كەسىلدى. تۇڭعىش ءتۋرنيردىڭ جەڭىمپازى – مود ۋوتسون. لوندوندا ءدىني قىزمەتكەرلەردىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ول العاشقى ەكى جارىستا الدىنا جان سالمادى. ءحىح عا­سىردىڭ اياعىندا لوتتي دود بەس (1887-88, 1891-93) جانە بلانش بينگلي-گيليارد (1886, 1889, 1894, 1897, 1899-1900) التى رەت ۇزدىكتەر كوشىن باستادى. شامامەن سول ۋاقىتتا شارلوتتا كۋپەر (1895-96, 1898, 1901, 1908) اتوي سالسا, كوپ ۇزاماي دو­روتەيا لامبەرت-چامبەرس (1903-04, 1906, 1910-11, 1913-14), سيۋزان لەنگلەن (1919-23, 1925) جانە حەلەن ۋيللس-مۋدي (1927-30, 1932-33, 1935, 1938) سىندى بۇ­رىمدىلار بەت قاراتپادى. وسىلاردىڭ ارا­سىندا تەك لەنگلەن عانا فرانتسيانىڭ وكىلى. وزگەلەردىڭ بارلىعى دا جەرگىلىكتى ويىنشىلار.

الپىسىنشى جىلدارى بيللي دجين كينگتىڭ داڭقى دۇركىرەدى. اقش-تىڭ ارۋى التى جارىستا (1966-68, 1972, 1973, 1975) جەڭىمپاز اتاندى. جەتپى­سىن­شى جىلداردىڭ سوڭىندا مارتينا ناۆراتيلوۆا ءوزىنىڭ ورەلى ونەرىمەن جانكۇيەرلەر جۇرەگىن جاۋلاي باستادى. العاشقى ەكى تۋرنيردە (1978-79) چەحوسلوۆاكيانىڭ نامىسىن قورعاعان اسقان دارىن يەسى ودان كەيىن اقش-قا قو­نىس اۋدارىپ, تاعى جەتى تۋرنيردە (1982-87, 1990) دارا شىقتى. ۋيمبل­دونداعى تۇڭعىش تابىسىنا قول جەتكىز­گەندە مارتينا نەبارى 21 جاستا ەدى. لون­­دونداعى ءتۋرنيردى سوڭعى رەت ول 34 جا­سىندا ۇتتى. 1975 جىلدان بەرى اسا ءىرى حالىقارالىق دودالارعا قاتىسا باستاعان ناۆراتيلوۆا ءوز كارەراسىن 2006 جىلى 50 جاستان اسقان شاعىندا اياقتادى. ءبىر سوزبەن ايتساق, امەريكالىق تەننيسشى كورتتا باقانداي 31 جىل بويى اتوي سالدى.

مارتينا ناۆراتيلوۆانىڭ بايراقتى باسەكەلەردەگى باستى قارسىلاسى شتەففي گراف ەدى. سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سو­ڭىندا ۇزدىكتەر ساناتىنا قوسىلعان گەر­مانيانىڭ مانگەيم قالاسىنىڭ تۋماسى وزىنەن 13 جاس ۇلكەن اقش-تىڭ اتاقتى تەننيسشىسىن تالاي تۋرنيردە ءسۇرىندىردى. كەيىننەن شتەففي شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمايتىن بولدى. نەمىس سپورتشىسى جەتى جارىستا (1988-89, 1991-93, 1995-96) كۇمىس ناۋانى توبەسىنە كوتەردى. ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعان تۇستا اپالى-ءسىڭلىلى ۋيليامستەردىڭ كۇنى تۋدى. ۆينۋس بەس باسەكەدە (2000-01, 2005, 2007-08) الدىنا جان سالماسا, سەرەنا جەتى جارىستا (2002-03, 2009-10, 2012, 2015-16) جەڭىمپاز اتاندى.

جالپى, ايەلدەر اراسىنداعى باسە­كەدە اقش پەن ۇلىبريتانيا وكىلدە­رىنىڭ تابىسى مول. امەريكالىقتار 57 جانە جەر­گىلىكتى بۇرىمدىلار 36 جارىست­ا الدارىنا جان سالمادى. سونداي-اق گەر­مانيا – 9, فرانتسيا – 8, اۋستراليا – 6, برا­زيليا – 3, چەحيا – 3, يسپانيا – 2, رە­سەي, رۋ­مىنيا, شۆەيتساريا جانە قا­زاق­­ستان تەننيسشىلەرى 1 رەتتەن توپ جاردى.

بىلتىر جالاۋى جەلبىرەگەن ۋيمبل­دوندا قازاقستان تەننيسشىلەرى وزدەرىنىڭ تاريحي جەڭىسىنە قول جەتكىزدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ ورەندەرى بۇعان دەيىن «ۇلكەن دۋ­لىعا» ساناتىنداعى تۋرنيرلەردىڭ جەكەلەگەن سايىسىندا توپ جارماعان ەدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن ەلەنا رىباكينا تولتىردى. سول كەزدە WTA رەيتينگىندە 23-ورىندا تۇرعان 22 جاستاعى جەرلەسىمىز نەبىر تانىمال ويىنشىلاردى جولىنان ىعىستىرىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. تارقاتىپ ايتساق, باستاپقى باسەكەلەرىندە ەلەنا امەريكالىق كوكو ۆاندەۆەگە (الەمنىڭ 157-راكەتكاشىسى), كانادالىق بيانكا اندرەەسكۋ (56-راكەتكاشى), قىتايلىق چجەن تسينۆەن (52-راكەتكاشى) جانە پەترۋ مارتيچتەن (80-راكەتكاشى) باسىم ءتۇستى. سول كەزدەسۋلەردە ەلەنا قارسىلاستارىنا بىردە-ءبىر سەتتە ەسە جى­بەرگەن جوق. شيرەك فينالدا ول ايلا تومليانوۆيچتەن (44-راكەتكاشى) ايلاسىن اسىرسا, جارتىلاي فينالدا رۋمىنيانىڭ داڭقتى تەننيسشىسى سيمونە حالەپتى (18-راكەتكاشى) قاپى قالدىردى. اقتىق سىندا رىباكينا الەمنىڭ ەكىنشى راكەتكاشىسى مىسىرلىق ونس جابەردى 3:6, 6:2, 6:2 ەسەبىمەن جەڭدى. وسى جارقىن جەڭىسىنىڭ ارقاسىندا جەرلەسىمىز 2,32 ميلليون ەۋرونى ەنشىلەدى. وسىلايشا, الەمدىك سپورت تاريحىندا ەلەنا ءوز ەسىمىن التىن ارىپتەرمەن جازدى.

جەكەلەگەن سايىستاردا ەلەنا رىبا­كينادان باسقا قازاقستاننىڭ بىر­دە-ءبىر تەننيسشىسى وسىنداي دارەجەگە جەتپەگەنىن ءبىز جوعارىدا ايتتىق. دەسەك تە, جۇپتىق باسەكەدە ياروسلاۆا شۆە­دو­ۆانىڭ جاسىنداي جارقىلداعانى جان­كۇيەرلەردىڭ جادىندا. 2010 جىلى امەريكالىق ۆانيا كينگ ەكەۋى لوندوندا قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن قوعاداي جاپىرىپ, باس جۇلدەنى يەلەندى. شۆەدوۆا مەن كينگ جۇبى فينالدا رەسەيلىك ەلەنا ۆەسنينا مەن ۆەرا زۆونارەۆادان با­سىم ءتۇستى. 2016 جىلى ياروسلاۆا جو­عارىداعى كورسەتكىشىن قايتالاۋعا شا­ق قالعان ەدى. ماجارستاندىق تيمەيا بابوش ەكەۋى اقتىق ايقاسقا دەيىن القىنباي جەتكەنىمەن, شەشۋشى تۇستا ولار ۆينۋس پەن سەرەنا ۋيليامستەرگە ەسە جىبەردى. سون­داي-اق شۆەدوۆا مەن كينگ جۇبى 2010 جىلى اقش-تىڭ اشىق بىرىنشىلىگىندە دە بار­لىق باسەكەلەستەرىن بەت قاراتپاي جەڭدى.

بىلتىر ۋيمبلدوننىڭ ەرلەر ارا­سىنداعى تارتىسى نوۆاك دجوكوۆيچتىڭ جەڭىسىمەن اياقتالدى. سەربيالىق ساڭ­­لاق فينالدا اۋستراليالىق نيك كيروس­تى 4:6, 6:3, 6:4, 7:6 ەسەبىمەن قاپى قالدىردى. جىگىتتەردىڭ جۇپتىق جارى­سىندا جاسىل قۇرلىقتىڭ وكىلدەرى – ماكس پەرسەلل مەن مەتتيۋ ەبدەن ەش­كىمگە دەس بەرمەدى. بۇرىمدىلداردىڭ باسەكەسىندە چەحيانىڭ وكىلدەرى – بار­بورا كرەيچيكوۆا مەن كاتەرينا سينيا­كوۆانىڭ باعى جاندى. ميكستە ۇلى­بريتانيالىق نيل سكۋپسكي مەن امەريكالىق دەزيرە كراۆچيكتىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى.

 

دەرەك پەن دايەك 

جەكەلەگەن سايىستا ەرلەر اراسىندا ەڭ كوپ جۇلدە العان رودجەر فەدەرەر. شۆەيتساريانىڭ ماقتانىشى 8 تۋرنيردە توپ جاردى. ايەلدەر اراسىندا مارتينا ناۆراتيلوۆا مولىنان ولجاعا كەنەلدى. اقش سپورتشىسى 9 مارتە باس جۇلدەنى ولجالادى. ال باسەكەلەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن قوسا العاندا, ەڭ كەرەمەت كورسەتكىش بيللي دجين كينگ پەن ناۆراتيلوۆاعا تيەسىلى. ولار 20 رەتتەن جەڭىمپاز اتاندى. ۋيمبلدوننىڭ ەڭ جاس چەمپيوندارى – ۇلىبريتانيالىق لوتتي دود پەن گەرمانيالىق بوريس بەككەر. 1887 جىلى دود جەڭىمپاز اتانعاندا 16 جاسقا دا تولماعان ەدى. 1985 جىلعى جارىستا 17 جاستاعى بەككەردىڭ باق جۇلدىزى جاندى. جەكەلەگەن جارىستىڭ «ەڭ قارت» چەمپيوندارى – ارتۋر گور (1909 جىل, 41 جاس) مەن شارلوتتا كۋپەر (1908 جىل, 41 جاس). اتاقتى مارتينا ناۆراتيلوۆا 2003 جىلى ميكستە توپ جاردى. ول كەزدە اقش تەننيسشىسى 46 جاستان اسقان ەدى. جان باروترا (1964 جىل, 64 جاس), مەيدلين و’نيل (1923 جىل, 55 جاس) جانە دجوزيا ءريچيدىڭ (1926 جىل, 55 جاس) ەسىمدەرى شاۋ تارقان شاعىندا ۋيمبلدوندا ونەر كورسەتكەن ويىنشىلار رەتىندە تاريحتا قالدى. ءبىر عاجابى, باروترا بارلىعى 35 تۋر­نيرگە قاتىسسا, ارتۋر گور 34 جارىستا بوي كورسەتتى. ال ناۆراتيلوۆا 31 دودادا باق سىنادى. 2010 جىلى وتكەن جارىستا امەريكالىق دجون يزنەر مەن فرانتسيالىق نيكوليا مايۋ 11 ساعات 05 مينۋت وينادى. بۇل تارتىس 6:4, 3:6, 6:7, 7:6, 7:6 ەسەبىمەن العاش­قىسىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى. ال 1922 جىلى فرانتسيالىق سيۋزان لەنگلەن مەن اقش-تىڭ وكىلى موللا مالوري اراسىنداعى باسەكە نەبارى 23 مينۋتقا سوزىلدى. بۇل كەزدەسۋدە 6:2, 6:0 ەسەبىمەن لەنگلەن جەڭىسكە جەتتى. 2010 جىلى امەريكالىق تەيلور دەنتتىڭ سوققىسى ساعاتىنا 238 شاقىرىم جىل­دامدىقتى كورسەتتى. ايەلدەر اراسىنداعى رەكوردتىق كورسەتكىش ۆينۋس ۋيليامسكە تيەسىلى. ونىڭ باعىتتاعان دوبى 208 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇيتكىگەن ەدى.