«ەگەمەننىڭ» قاراعاندى وبلىسىنداعى كۇندەرى بارىسىندا اقتوعاي اۋدانىنىڭ قىزىلاراي اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى توكەن قاسىمبەكوۆ اقساقالدىڭ ۇيىنە تۇسكەنىمىزدى جازعان ەدىك. ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ ەسەسى تولىق, ەڭسەسى بيىك ەكەندىگىن كورسەتىپ جۇرگەن جاننىڭ ءبىرى وسى اعامىز ەكەن.
كەڭشار كەزىندە بولىمشەدە زووتەحنيك, ودان ينجەنەر بولىپ قىزمەت ىستەگەن بەساسپاپ جان ەندى وزىنە قىزمەت ىستەگەندە دە ەڭبەگى جانا ءتۇسىپتى. قازىر قوجالىعىندا 120-سيىرى, 300-قويى, 60 شاقتى جىلقىسى بار. ونى وكىمەتتەن العان 3 مىڭ گەكتارداي جەرىندە باعىپ, وسىرەدى. بۇرىن 200 گەكتار جەرگە ەگىن دە ەككەن ەكەن, الايدا, ءتيىمسىز بولعان سوڭ ەندى تەك ەت ءونىمىن ءوندىرۋ باعىتىن عانا ۇستاپ قالىپتى. اۋىلدا «قىزىلاراي» اتتى كافەسى, «اقجول» اتتى دۇكەنى بار. قولىنداعى ۇلى داۋرەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرى, ال ەكىنشى ۇلى بالقاش قالاسىندا تۇرادى. ۇزاتىلعان ەكى قىزى قاراعاندى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى.
توكەڭنىڭ ەڭبەگى دە ەرەكشە بەلگىلەرمەن اتاپ وتىلگەن. ول كەزىندە «ەڭبەك قىزىل تۋ» جانە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن ناگرادتالعان. ال ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى مەرەكەلىك مەدالدارمەن ماراپاتتالىپتى. جاسى 70-كە جەتىپ قالسا دا توكەڭنىڭ ءوزى دە, ءسوزى دە نىق. ەلىمىزدىڭ ءبىر ۇلكەن ماراپاتىن الۋدان دا دامەلىمىن دەپ ازىلدەپ قويادى.
توكەن قاسىمبەكوۆتىڭ ءبىزدى تاڭعالدىرعان نارسەسى – ونىڭ اۋىلدا وتىرىپ ەكى قاباتتى كوتتەدج سالىپ العاندىعى بولدى. قۇددى «ايدالاداعى اق وتاۋ» سياقتى. وسى اۋىلعا اتباسىن تىرەگەن ادامنىڭ كوزىنە ءبىردەن شالىناتىن ەڭسەلى, اسەم ءۇي. ونىڭ ىشىنە ىستىق-سۋىق سۋىن دا ەنگىزىپ, ءتىپتى, اجەتحاناسىنا دەيىن قالالىق جايلى پاتەرلەردەگىدەي قىلىپ قويىپتى. قالاي ريزا بولماسسىڭ؟ كەيبىرەۋلەر اۋىلدا مۇنداي ءۇي ىستەۋگە بولمايدى دەيدى, كوزىن تاپسا, جولىن تاپسا – ءبارىن دە جاساۋعا بولادى ەكەن. وسى ءۇيدى ءبىر-اق جىلدا سالىپ, كىرىپ الدىق, – دەيدى توكەڭنىڭ ءوزى.
وسى ۇيدە تاعى ءبىر عاجايىپ اڭگىمەنى ەستىدىك. سونى وقىرماندارعا ايتىپ بەرۋگە بەل بۋىپ وتىرمىز.
اقساقالدىڭ قولىنداعى بالاسى داۋرەننىڭ ۇلكەنى – اقجول بەس جاسىندا قاسقىردىڭ اپانىنا كىرىپ, بەس بولتىرىكتى الىپ شىققان «باتىر» ەكەن. وركەنيەتى بىزدەن جوعارى ەلدەردە بۇل بالانىڭ ەسىمى ەندىگى گازەت-جۋرنالداردىڭ بەتىنەن تۇسپەي, تەلەديداردان كۇن ارا بەرىلىپ تۇرار ەدى. ال بىزدە مۇنداي باتىرلىق قاتارداعى وقيعا سانالىپ, «وندا نە تۇر» دەگەن سالعىرتتىقپەن قارايمىز.
بۇل وقيعا وسىدان 4-5 جىل بۇرىن بولعان. ءبىر-ەكى جولداسىمەن اڭعا شىققان داۋرەن جىلاپ قالماعان سوڭ اقجولدى دا وزىمەن بىرگە الا كەتەدى. كۇنى بويى قاسقىردىڭ سوڭىنا تۇسكەن اڭشىلار ءبىر كەزدە ونىڭ اپانىنىڭ ۇستىنەن شىعادى. قانشىقتىڭ اپاندا جوق ەكەنىنە كوزدەرى جەتكەن ولار ۇزىن تاياقپەن تۇرتكىلەپ, تۇبىندە بولتىرىكتەر بار ەكەندىگىن انىقتايدى. 4-5 مەترلىك اپاندى قازىپ الۋعا ۋاقىت تار, ال الماسا ەرتەڭ بولتىرىكتەردىڭ دە قاسكۇنەم بولىپ, مالعا شابارى ءسوزسىز, ەندەشە, الماي كەتۋگە بولمايدى. اپانعا قولدارى سىيعانمەن ەڭسەلەرى بويلاماعان ۇلكەندەر بەس جاسار اقجولدىڭ كىرگەنىن قالايدى. بىراق بالانى قاسقىردىڭ اپانىنا كىرگىزۋگە كىمنىڭ ءداتى شىدار؟ الايدا, «كىرەسىڭ بە؟» دەپ جورتا سۇراعاندا ءجۇزى جايناپ تۇراتىن وجەت بالا: «كىرەمىن!» دەپ جانىپ كەتەدى. ءتىپتى, كىرمەي قويمايتىن تالاپ قىلىپ, ۇمتىلىپ تۇرعان سوڭ قولشام ۇستاتىپ, اكەسى ونى تار اپانعا سۇڭگىتىپ جىبەرەدى. جەر باۋىرلاعان بالا الگىندەي بولماي, كوزدەن عايىپ بولادى. الدە نە بولىپ كەتەر ەكەن دەپ قورقا سوققان اكە اپانعا قاراپ, اڭىراپ قالا بەرەدى. 4-5 مەتر تەرەڭدىكتىڭ ىشىندە نە بارى, ءتىپتى, تۇك بولماسا دا توپىراقتىڭ وپىرىلىپ قۇلاپ, بالانى باسىپ قالۋ قاۋپى بار ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان جۇرەك كۇپتى. «ءاي, نە كوردىڭ» دەسە بالا: «مىنالار ماعان فوناريكتەرىن جاعىپ تۇر», دەپتى. قولشامنىڭ جارىعىنا بولتىرىكتەردىڭ كوزدەرى جارقىراپ كورىنەدى ەمەس پە. ءسابي سونى «فوناريكتەر» دەگەن ەكەن.
«ول فوناريك ەمەس, كۇشىكتەردىڭ كوزدەرى عوي, قورىقپا, الىپ شىق» دەيدى مىنداعىلار دەم بەرىپ. باتىلدانىپ كەتكەن بالا ىرىلداعان بولتىرىكتىڭ ءبىرىن جەلكەسىنەن قىسا ۇستاپ, ارتىمەن شەگىنىپ, الىپ شىعادى. «تاعى دا بار ما؟» دەسە: «ءالى كوپ», دەپ قايتا كىرەدى. ءسويتىپ, جۇرەك جۇتقان باتىر قاسقىردىڭ بەس بولتىرىگىن الىپ شىققان ەكەن.
بۇل قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنا كۇندەلىكتى كورىنىس بولعانىمەن قاتارداعى وقيعا ەمەس. قاسقىردىڭ اپانىنا بەس جاسار بالاسىن ەنگىزۋگە باتىلى بارعان اكە دە, قورقۋدى بىلمەي, قاراڭعى جەرگە قويىپ كەتكەن بالا دا وسال ەمەس. قالالى ۇيدە تۇرعاندار بەس جاسار بالاسىنا كەلەسى بولمەنىڭ جارىعىن دا جاقتىرا المايدى. ويتكەنى, بالانىڭ قاراڭعىلىقتان قورقۋى, جالعىزسىراۋى تابيعي جايت. ال قاراڭعى جەردەن ىرىلداعان بولتىرىكتى الىپ شىعۋعا دا جۇرەك كەرەك. ونى ۇستاۋعا كەز كەلگەن ۇلكەننىڭ دە باتىلى بارا بەرمەيدى. وسى, توكەڭ ءۇيىنىڭ اۋلاسىندا تاعى ءبىر بولتىرىك بايلاۋلى تۇر. اۋىلدىڭ كوپتەگەن يتتەرى الگىنىڭ يىسىنەن قورقىپ, اينالىپ قاشادى ەكەن. سونداي, قۇداي ەرەكشە قىلىپ جاراتقان ءبورىنىڭ بولتىرىگىن الىپ شىققان اقجول باتىر دا وسال ادام بولماس دەپ ويلايمىز.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى وبلىسى,
اقتوعاي اۋدانى.
سۋرەتتە: قاسقىردىڭ اپانىنا كىرىپ, بەس بولتىرىكتى الىپ شىققان «باتىر» وسى.