الەم چەمپيوناتى: بوكسشىلاردىڭ جەڭىسى مەن جەڭىلىسى

بوكسشىلارعا ريزامىز

نۇرجان سمانوۆ,

بوكستان قازاقستاننىڭ

ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى:

– الەم چەمپيوناتى قارساڭىندا باق وكىلدەرىنە: «جارىس ءادىل وتسە, قازاقستان قۇراماسى ءتورت التىن الۋعا مۇمكىندىگى بار, ال ەگەر تورەشىلەر بۇرا تارتاتىن بولسا, ەكى ال­تىنمەن شەكتەلەمىز», دەپ كەسىپ ايت­قان ەدىم.

مەنىڭ وسىلاي كۇماندانۋىم نە­گىزسىز ەمەس. كەزىندە ءوزىم دە تاشكەنت تو­­رىندە سان مارتە جۇدىرىقتاستىم. ول جەردە جەرگىلىكتى بوكسشىنى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭبەسەڭ, جەڭىستى ساعان بەرە قويۋى نەعايبىل. ولار «كىمنەن ۇتىلساق تا, قازاقتارعا ەسە جىبەرمەۋىمىز كەرەك», دەگەن قاعيدانى ۇستانادى. وعان تاڭ­داناتىن تۇگى جوق. ءبىزدىڭ دە ۇستا­نىمىز سونداي.

كۇنى كەشە عانا اياقتالعان الەم چەمپيوناتىن تاپجىلماي تاماشالادىم. ءيا, باستاپقى كەزەڭدەردە ءبىراز بۇرا تارتۋشىلىق بولدى. بىراق العاشقى اينالىمداردا ۇتىلعان ەلىمىزدىڭ بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنە كوپە-كورىنەۋ قيانات جاسالدى دەپ ايتا المايمىن. جەڭىلگەن جىگىتتەرىمىز كىنانى وزدەرىنەن ىزدەسىن. وسىنداي ءدۇبىرلى دودادا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ ءۇشىن ولارعا ءالى كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك.

جارتىلاي فينال جانە فينالدىق سايىستار ءادىل ءوتتى. باس جۇلدە ءۇشىن وت­كەن جەكپە-جەكتەردە جەڭىلىس تاۋىپ, كۇمىس مەدال يەلەنگەن دۋلات بەكباۋوۆ­تىڭ (67 كگ) وزبەكستاندىق اسادحوجا مۋيدين­حۋد­جاەۆقا ءالى جەتپەدى. ال­عاشقى ەكى راۋندتى قانداسىمىز قار­سى­لاسىنا بەرىپ قويدى. تەك ءۇشىنشى راۋند­تا عانا دۋلات شيراق قيمىلداي باستادى. بىر­اق قارسىلاسىڭدى ۇرىپ جىقپاساڭ, سوڭ­عى راۋندتا جەڭىستى ج ۇلىپ الۋ مۇمكىن ەمەس.

ال شەشۋشى تۇستا جەڭىسكە جەتكەن ءتورت بوكسشىمىزعا ايتار العىسىمىز شەك­سىز. بارلىعى دا وتە كەرەمەت ونەر كور­سەتتى. ويبەك جۋراەۆ پەن سايدجامشيد جا­فاروۆتى ءوز جەرىندە تاس-تالقانىن شى­عارىپ جەڭگەن ماحمۇد سابىرحان (54 كيلو) مەن اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتىڭ (71 كيلو) شەبەرلىك دەڭگەيى باسەكەلەستەرىنەن ءبىر باس جوعارى بولدى. سول سەبەپتى تورە­شىلەر جەرگىلىكتى بوكسشىلارعا جاقتاسىپ, جەرلەستەرىمىزگە «كيلىگۋگە» ەش ىلىك تاپپادى. باسەكە بارىسىندا ماحمۇد قارسىلاسىن ەكى رەت نوكداۋنعا جىبەرگەندە, شاتتانباعان قازاق جوق-اۋ, ءسىرا! سانجار تاشكەنباي (48 كيلو) مەن نۇربەك ورالبايدىڭ دا (80 كيلو) باسىمدىعى انىق بايقالدى. جاس بولسا دا جالىندى ءارى قارىمدى جىگىتتەر ەكەن. ءيا, ءدال وسىنداي ءور مىنەزدى ورەندەرى بار قازاق ەلى بوكسى­نىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەش الاڭداماۋعا بولادى.

جالپى العاندا, تاشكەنتتەگى الەم چەم­پيوناتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋ دەڭ­گەيى وتە جوعارى بولدى. وزبەكتەر بۇل جارىسقا جان-جاقتى جانە تىڭعىلىقتى دايىندالعان ەكەن. وسى جاعى ءبىزدى قۋانت­تى. ال مىرزاعالي ايتجانوۆ جاتتىق­تىر­عان قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراما كومان­داسىنىڭ اتالعان دوداداعى ونەرى باس بار­ماقپەن باعالاۋعا تۇرارلىق.

 

قامشىبەك جىگەرسىزدىك تانىتتى

تۇرسىنعالي ەدىلوۆ,

بوكستان قازاقستاننىڭ

ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى:

– جالپى العاندا, قازاقستان قۇراما­سىنىڭ الەم چەمپيوناتىندا وتە جاقسى ناتيجە كورسەتتى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. دەسەك تە «اتتەگەن-اي» دەگەن تۇس­تارى­مىز دا جوق ەمەس. ماسەلەن, اسا اۋىر سالماق دارە­­­جەسىندە كۇش سى­ناس­قان قامشىبەك قوڭ­­­قاباەۆتىڭ ونەرىنە كو­ڭىلىم مۇلدە تول­مادى.

بۇگىنگى تاڭدا بۇل سالماقتىڭ ءفاۆوريتى باحودير جالولوۆ ەكەنى ءسوزسىز. بىراق ونى دا ۇتۋعا بولادى. قوڭقاباەۆپەن وتكىز­گەن جەكپە-جەگىندە ول شارشى الاڭعا قوبالجىپ شىقتى. كۇللى وزبەكستان حالقى اسا اۋىر سالماقتاعى الىبىنان تەك التىن جۇلدە كۇتىپ وتىرعاندىقتان, جالولوۆ قازاق بوكس­شىسىنان قالايدا جەڭىلىپ قالماۋدىڭ قامىن ويلادى. بۇل – پسيحولوگيالىق تۇرعىدان قوسىمشا اۋىرتپالىق جۇكتەدى. باسەكە بارىسىندا باحودير سول قولمەن تىكە سوققى جاساۋمەن عانا شەكتەلدى. باسقا ماردىمدى ەشتەڭە ىستەي العان جوق. سول ءساتتى قامشىبەك ۇتىمدى پايدالانۋى كەرەك ەدى.

ءۇشىنشى راۋندا قوڭقاباەۆ ءبىراز «تىرىل­­گەندەي» بولدى. جاقسى ەكى سوققى جا­ساعاندا, جالولوۆ قاشقاقتاي باستادى. قان­داسىمىز شابۋىلىن ودان ءارى جال­عاستىرۋى كەرەك ەدى. ال ول قارىمتا سوق­قى الىپ قالامىن با دەپ قورقىپ, جە­ڭىلىپ جاتسا دا, وتە ساق ءارى باياۋ قي­مىل­دادى. قار­سىلاسىنان قايمىعىپ, ۋاقىت سوزىپ ءجۇرىپ الدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, قامشىبەك جىگەرسىزدىك تانىتتى. سىن ساعاتتا نامىسىن قامشىلاي المادى.

كەلەسى جىلى پاريجدە وليمپيادا ويىن­دارىنىڭ الاۋى تۇتانادى. تورت­جىل­دىق­تىڭ باستى دوداسىندا ولاردىڭ جولدارى قايتا قيىساتىنى انىق. ول كەزدە دە قوڭقاباەۆتىڭ ۇتىلاتىنىنا كۇمانىم جوق. ويتكەنى جالولوۆتان جەڭىلۋگە ونىڭ ەتى ابدەن ۇيرەنىپ قالعان. ال ولاي بولسا, الدىن الا وسالدىعىن مويىنداپ, ساعى سىنعان بوكسشىنى وليم­پياداعا اپارۋدىڭ نە قاجەتى بار؟ الدە بارلىعىمىز جاراتۋشىعا «في­نالعا دەيىن قوڭقاباەۆتى جالو­لوۆپەن جولىقتىرماسا ەكەن» دەپ جالبارىنىپ وتىرۋىمىز كەرەك پە؟ قامشىبەك قانشا جەردەن اتاقتى بوكس­شى بولسا دا, ونى دەرەۋ باس­قا بوكسشىمەن الماستىرۋىمىز كەرەك.

 

ءتورت التىن – كەزدەيسوق ناتيجە ەمەس

راۋان وقاس,

بوكس ساراپشىسى,

سپورت كوممەنتاتورى:

– اراعا 10 جىل سالىپ الەم چەمپيونا­تىندا تاعى دا 4 التىن مەدال الدىق. بۇل جولى شەتەلدە وتكەن جارىستا جانە شار­شى الاڭدا ءبىزدىڭ بىتىسپەس قارسىلا­سىمىز سانالاتىن وزبەك ەلىندە. شىن مانىندە, بۇل – قۋانتارلىق جايت. الەم چەم­پيونا­تىنىڭ قارساڭىندا بوكس مامان­دارى مەن جانكۇيەرلەرى «وزبەكتەر 2017 جىلعى ازيا چەمپيوناتى سياقتى مەدالدىڭ باسىم بولىگىن وزدەرى جيناپ الادى, ءبىزدىڭ بوكس­شىلارعا قيانات جاسالادى» دەپ بول­جاعان ەدى. 9 جۇلدە تىم كوپ, بىراق العان 5 التىندارىن لايىقتى دەپ قابىلداۋعا بولادى. باسقا ەلدە وتسە, ءبىزدىڭ كوماندا ءبىرىنشى ورىننان كورىنەر ەدى.

جارتىلاي فينالدان باستاپ قازاق بوكس­شىلارى سەنىمدى جۇدىرىقتاسا باس­تادى. بەس بوكسشى فينالعا شىقتى. قولاعا قول سوزىم جەردە 2021 جىلى سەر­بيادا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرلەرى سەرىك تەمىرجانوۆ (57 كگ) مەن قامشىبەك قوڭقاباەۆ (+ 92 كگ), ساعىندىق توعامباي (86 كگ) سەكىلدى بوكسشىلاردىڭ سۇرىنگەنى كوڭىلىمىزگە قاياۋ ءتۇسىردى.

بۇل دودادا سەنىمدى اقتاي الماعان بوكس­شى دەپ تەك ءساناتالى تولتاەۆتى (63,5 كگ) ايتار ەدىم. وتە وكىنىشتى. ەكى ەگىز بوكس­شى­نىڭ قۇراماداعى جولى وسى­مەن جابىلدى-اۋ دەپ ويلايمىن. تال­عات سى­رىمبەتوۆ مەن ساعىندىق تو­عامبايعا ءالى دە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك, ال قامشىبەكتىڭ جالولوۆ بار كەزدە حالىقارالىق جارىستاردا التىن الۋىن ەلەستەتە المايمىن. قوڭقاباەۆ الار اسۋىن الدى, مۇمكىندىك بەرىلدى, ەندى ۇلتتىق قۇرامادا ورنىن جاستارعا بوساتىپ بەرگەنى دۇرىس. باسقا جىگىتتەردىڭ دە شىعۋىنا جاعداي جاسالۋ قاجەت.

تاشكەنت تورىندەگى ءدۇبىرلى دودادا جىگىت­­تەرىمىزدىڭ ءتورت التىن مەدال الۋىن كەزدەيسوقتىق ەمەس دەپ ايتار ەدىم. جا­سىراتىنى جوق, تەك نۇربەك ورالبايدان (80 كگ) ەشكىم التىن جۇلدە كۇتكەن جوق. ال سانجار تاشكەنباي (48 كگ), ماحمۇد سابىرحان (54 كگ), اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتەردىڭ ءاۋ باس­تا چەمپيون بولۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن توپشىلادىق, ساكەن بيبوسىنوۆتىڭ (51 كگ) دا جۇلدەگە تالاساتىن قاۋقارى بولعان. الايدا جاراقاتى, بىلتىردان بەرى رينگكە شىقپاعانى وزىنە كەرى اسەرىن تيگىزدى. سوندىقتان 13 سالماقتا 4 التىن, ءبىر كۇمىس جۇلدە الۋ ەشقانداي دا جاڭالىق ەمەس.

كەلەر جىلى پاريج وليمپياداسى وتەتىنى بارشاڭىزعا بەلگىلى. بوكسشى­لاردان بۇرىن باپكەرلەرگە وڭاي تي­مەيدى. شاماسى, سانجار تاشكەنباي 51 كيلو سالماقتا باعىن سىنايدى, ساكەن بيبوسىنوۆ ەكەۋىنىڭ اراسىندا جەڭىمپاز انىقتاۋ كەرەك بولادى. تە­مىرتاس ءجۇسىپوۆ 48 كيلو سالماقتا قالا­تىنىن ايتتى. ماحمۇد سابىرحان سەرىك تەمىرجانوۆتىڭ سالماعىنا اۋىس­سا, ول جاقتا دا باسەكە قىزايىن دەپ تۇر­عانداي. اعايىندى ورالبايلاردان ايبەككە ءارى قاراي دا ءۇمىت ارتقانىمىز دۇرىس. وسى جولى چەمپيون اتانعان سى­ڭارى نۇربەك ءۇشىن وتە قۋانىشتىمىن, دەگەنمەن ونىڭ جە­رەبەسى وتە ءساتتى تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. الداعى پاريج وليمپيا­داسىندا مەن وسى جىگىتتەردى كورگىم كەلەدى:

48-52 كگ: سانجار تاشكەنباي

52-57 كگ: سابىرحان ماحمۇد

57-63 كگ: تالعات سىرىمبەتوۆ

63-69 كگ: دۋلات بەكباۋوۆ

69-75 كگ: اسلانبەك شىمبەرگەنوۆ

75-81 كگ: نۇربەك ورالباي

81-91 كگ: ايبەك ورالباي

+91 كگ: دامير تويباي

 

ۇلتتىق قۇراماعا جاڭا ەسىمدەر كەرەك

اسلان قاجەنوۆ,

سپورت ءجۋرناليسى:

– بارىمىزگە بەلگىلى, توكيو وليم­پيا­­داسىندا بوكسشىلارىمىز ابىروي­سىزدىققا ۇشىراپ, جانارىمەن جەر شۇقىپ قالعان بولاتىن. كەيىنگى حالىقارالىق جارىستاردا دا جىگىتتەرىمىز ويداعىداي ونەر كورسەتە الماي, جان­كۇيەرلەردىڭ قاتتى سىنىنا قالىپ ءجۇردى. وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەن سوڭ فەدەراتسيا باسشىلىعى بيىل جىل باسىندا باس باپكەردى اۋىستىردى. ونىڭ ءوزى كوپشىلىكتىڭ پىكىرىن ەكىگە جاردى. بىراق وتاندىق بوكستىڭ باسى-قاسىنداعىلار وسى قىسقا عانا ۋاقىت ارالىعىندا اي­تارلىقتاي جۇمىس اتقارعانىنا كۋا بولدىق. ماسەلەن, كومانداعا ليتۆالىق ماماندى الدىردى. ول جىگىتتەردىڭ فيزيكالىق دايىندىعىنا جا­ۋاپ­تى بولدى. جانكۇيەرلەر بايقاعان بولۋى كەرەك, بوكسشىلارىمىز قازىر بۇرىنعىداي ءۇشىنشى راۋندتا شارشاپ قالمايدى. كەرى­سىنشە, وتە سەرگەك جانە بەلسەندى قيمى­ل­داپ ءجۇر. ياعني شەتتەن مامان تارت­قان­نان ناتيجە بار دەگەن ءسوز. ال تاكتيكانى باس باپكەر مىرزاعالي ايتجانوۆ قويا­دى. تاجىريبەلى جاتتىق­تىرۋشى عوي. تاڭ­داۋدىڭ سوعان تۇسكەنى دە جەمىسىن بەردى. سونىمەن قاتار قۇرامادا ءار بوكسشىنىڭ جەكە باپكەرى, سپورتتىق دا­رىگەر, ماسساجيست, پسيحولوگ, ديەتولوگ سياقتى ماماندار دا. الەم چەم­پيو­­ناتىنداعى جەتىستىك – وسىلاردىڭ بىرلەسكەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى.

ساكەن بيبوسىنوۆ پەن تالعات سىرىم­بەتتىڭ ءا دەگەننەن شىعىپ قالعانى مەن ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي بولدى. ويتكەنى مەنىڭ جەكە كوزقاراسىم بويىنشا, جەر­لەستەرىمىز قارسىلاستارىنان ءبىر مىس­قال دا كەم تۇسپە­گەندەي كورىندى. ءتىپتى تالعات حالىقارالىق بوكس فەدە­راتسياسىنىڭ باسشىسى ۋمار كرەم­لەۆكە ارنايى مالىمدەمە جاساپ, جەك­پە-جەك ناتيجەسىن قايتا قاراۋدى سۇرا­دى. الايدا قازىرگى ەرەجە بويىنشا ونى جۇ­زەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. تورەشىلەردىڭ توبىقتان قاعۋى دا ولاردى جۇلدەسىز قال­دىردى. جالپى, بيىلعى الەم چەمپيوناتىندا تورەشىلەر تاراپىنان بۇرا تارتۋ كوپ بايقالدى. حالىق­ارالىق بوكس فەدەراتسياسى بۇرىننان سولاي جاساي­تىنى بەلگىلى عوي. تالاي جەر­لەسىمىز سون­داي جاعدايلاردىڭ قۇربانى بولعانىن ءالى ەشكىم ۇمىتا قويعان جوق. ال ءساناتالى تول­تاەۆ, نۇرقانات رايىس جانە ساعىندىق توعامبايلاردىڭ سال­ما­عىنا جاڭا ەسىمدەر كەلسە دەيمىن. قام­­شى­بەك قوڭقاباەۆتىڭ دا ۇلتتىق قۇرا­ما­داعى ورنىن بوساتاتىن ۋاقىت كەلگەن سياق­تى.

بيىل العاش رەت بوكسشىلاردىڭ الەم­دىك باسەكەسىنەن ەلگە اقپارات تاراتىپ, جۇمىس ىستەدىم. تاشكەنتتەگى قازاق جان­كۇيەرلەرى بوكسشىلارعا كەرەمەت اتموسفەرا سىيلاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. الەم چەمپيوناتى قۇددى ءبىر قازاقستاندا ءوتىپ جاتقانداي اسەر قالدىردى. اسىرەسە فينالدىق سىنداردا زال تۇگەلدەي كوك تۇسكە بويالدى. ءبارى بىردەي قي­قۋلاعاندا «حۋمو ارەنانى» دىرىلدەتىپ جىبەرەدى. بوكسشىلاردىڭ ءوزى دە وسى قولداۋلاردى كيىم اۋىستىراتىن بولمەدەن سەزىپ, سونىڭ ارقاسىندا جىگەرلەنگەنىن ايتىپ جاتىر. باس باپكەر مىرزاعالي ايتجانوۆ تا ەڭ الدىمەن وسى قالىڭ قازاق ەلىنىڭ دەمەۋى ارقاسىندا جەتىستىككە جەتكەنىن العا تارتادى. بۇدان بولەك, 4 مارتە ءان­ۇرانىمىز شىرقالىپ, 4-ەۋىندە دە سوڭعى بولىگىن حالىق مۋزىكاسىز, ياعني, ءوز داۋ­سىمەن ايتىپ شىققانى, ماحمۇد پەن اسلانبەك ماراپاتتاۋ راسىمىنە تاقيا كيىپ شىققانى جانە دۋلات بەكباۋوۆتىڭ فينالدا جەڭىلگەننەن كەيىن كوك تۋعا كوز جاسىن سۇرتكەنى, ارينە, ەشقاشان ەسىمنەن كەتپەيتىن ساتتەر.

 

جازىپ العان

عالىم سۇلەيمەن,

ءالي بيتورە,

«Egemen Qazaqstan»