قىزمەت پەن قوشەمەت

ەردى دە ەلىرتەتىن – بوس ماقتان. ادەبيەت الەمىندە ابايدان كەيىن, عىلىمدا ءال-ءفارابيدى عانا الدىعا سالىپ, قايراتكەرلىگى الەمدىك رەفورماتورلارمەن قاتار ايتىلاتىن ءبىر جامان عادەت قالىپتاستى. اسىرەسە قولىندا بيلىگى بار لاۋازىمدى تۇلعانىڭ سيپاتتاماسى سۇمدىق. بۇكىل ەلدىڭ شارۋاسىن تىندىرىپ جاتقان سول كىسى. الگى لاۋازىم يەسى بولماسا, حالىقتىڭ كۇنى قاراڭ قالاتىن ءتارىزدى...

كۇن سايىن اينالاسى سارناي بەرگەن سوڭ, ادام دا پەندە – «شىنىندا دا سولاي ەكەنمىن» دەپ قالاتىنى راس-اۋ. وتكەن وتىز جىل ىشىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتكە تەڭەۋدىڭ, قوشەمەتتىڭ نەشە اتاسى ايتىلدى عوي. تاۋەلسىزدىك ەيفورياسىنىڭ اسەرى مە, الدە باسىندا شىنىندا دا سولاي كورىندى مە, ايتەۋىر ەل باسشىسى قولپاشتاۋ مەن تەڭەۋدىڭ ءتۇر-تۇرىمەن بەينەلەندى. اينالا بىتكەن ءاپ-ساتتە «نۇرلانىپ» شىعا كەلدى. اقىر اياعىندا الەمدەگى ەڭ باي ءتىل دەگەن قازاق ءتىلىنىڭ ىشىنەن تەڭەۋ تاپپاي ابدەن داعدارعانىمىز بار. سونىڭ بارلىعى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە استى. پەندەنى, حالىققا قىزمەتشىنى كوككە كوتەرىپ, پايعامبارلارمەن پارا-پار جاساعان دا سولار.

ەستەرىڭىزدە مە, 1996 جىلى قالىڭدىعى كەرە قارىس ءبىر كىتاپ شىقتى. ونىڭ كىمگە ارنالعانى ونسىز دا تۇسىنىكتى. شيرەك عاسىرعا سوزىلعان «ماقتاۋ مارافونى» وسى جيناقتان باستاۋ العانداي. ىشىندەگى تاقىرىپتارى قانداي دەسەڭشى! ء«بىزدىڭ باقىتىمىزعا تۋعان ۇل», «اعا بۋىننىڭ العىسى مول», «ەل سەنەدى ساعان», ء«ىسى – وڭ, باعىتى – مۇراتتى», «قىرانداي قاناتىڭدى كەڭگە جايىپ», « ۇلى سەنىم», «بارلىق ۇلتتىڭ باسىن قوسقان» – ۇلت زيالىلارىنىڭ قالامىنان تۋعان دۇنيەلەر. پراگماتيكالىق پايىمنان گورى زيالىلاردا ەموتسيالىق كوڭىل كۇي باسىم با دەرسىز. سەرگەك وي بولماعان تۇستا ءومىردى دە, قوعامداعى وزگەرىستى دە وبەكتيۆتى تۇردە باعالاي المايدى عوي. ۇلت زيالىلارى مەملەكەتتىڭ مۇمكىندىگى مەن قوعامنىڭ ءحالىن ناقتى پايىمداي الماسا, ەلدىڭ كوش-كەرۋەنى باعىت-باعدارىنان ايىرىلۋى نەمەسە جۇرتتا قالۋى زاڭدىلىق ەمەس پە.

جيناقتىڭ ىشىندەگى اقىن قادىر مىرزا ءاليدىڭ «ەلدىڭ سالەمى» – اقيقاتىندا دا سول تۇستاعى «قۇلاق اساتىن مەملەكەتكە» قاراتا ايتىلعان بازىنا. «بۇزۋعا بولماس تابيعي تاعدىر جەلىسىن, بيىل مەن ءبىراز ارالاپ قايتتىم ەل ءىشىن. شىندىقتى ايتۋ شىنىمەن قيىن كەي كەزدە, وتىرىكتى ايتۋ ودان دا قيىن مەن ءۇشىن!». ولەڭنىڭ سوڭعى ەكى قاتارىنا ەرىكسىز قوسىلاسىڭ: شىندىقتى ايتۋ قيىن بولعانمەن, وتىرىك ايتا المايتىن اقىن ونى ايتۋعا ءماجبۇر. ويتكەنى, ەلدىڭ سالەمى – ەلدىڭ اماناتى.

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدا­رى­نىڭ ورتاسىنداعى الاڭداتارلىق احۋال قادىر اقىننىڭ كوز الدىندا. قالاداعىلاردىڭ تىرلىگى شۇكىرشىلىك بولعانىمەن, اۋىلداعىلاردىڭ جاعدايى ءماز ەمەس-ءتى . «دالاعا قاراپ الاڭداي بەرەم, الاڭداي: باياعى مالدان قالىپتى-اۋ بوساپ دالام باي. جەتكىز دەپ تۇگەل جولدادى سالەم ەل مەنەن; مەن سىزبەن كۇندە سىرلاسىپ جۇرگەن ادامداي» دەيتىنى سول قادىردىڭ. «كۇندە سىرلاسىپ جۇرمەسە دە» مەملەكەت باسشىسىنا ەلدىڭ سالەمىن جەتكىزۋگە مىندەتتى اقىن. وسەر ەلدىڭ اقىنى عانا ەمەس, جۇرتىنىڭ جاعدايىن ويلاعان ءاربىر ازاماتى وسىلاي ويلاۋعا, تولعانۋعا ءتيىستى عوي. ەل باسشىسىمەن جاقىن «سىرلاساتىنداردىڭ» ونى دا, حالقىن دا قانداي كۇيگە جەتكىزگەنىنەن بۇگىندە تۇگەلدەي قوعام حاباردار...

ء«ارتۇرلى ويلار, ءارتۇرلى پىكىر ءار ۇيدە... كورەگەن كوڭىل الدامشى سوزگە ەري مە؟! ماراپات, ماداق, ماقتاۋدىڭ ءبارى – دوستىق تا, سىناۋدىڭ ءبارى – دۇشپاندىق ەمەس, ارينە!» قادىر اقىننىڭ مۇنىسى – «دوس جىلاتىپ ايتادى» دەگەنى. «حالىق ءۇنىن ەستيتىن مەملەكەت» بولسا. الايدا ول كەزدە بيلىك تەك قوشەمەتتى كوبىرەك ەسىتۋگە ق ۇلىقتى ەدى...

«حالىققا – قوشەمەتشىل دە ءبىر, قۇل دا ءبىر», دەيدى ۇلى اباي. بۇعان بىردەڭە قوسۋ قيىن ەندى. ساناسى سەرگەك, ەلدىڭ جايىن, حالىقتىڭ قامىن ويلايتىن جان بولسا, ءجونسىز قوشەمەتتىڭ اقىرى قايىرلى بولمايتىنىن پايىمدايدى. ال قوشەمەتشىل كىسىلەردىڭ ادىلەتكە بەت بۇرعان قوعامدا دا كەزدەسۋى قۇلدىق پسيحولوگيادان ءالى ارىلا الماي كەلە جاتقاندىعىمىزدىڭ كەسىرى شىعار؟..

ايتپاقشى, ەركىنە جىبەرسە, قازىرگىنىڭ ساراي اقىندارى مەن شەجىرەشىلەرى دە بار ونەرىن تانىتقالى تۇر. مۇمكىندىك بەرسە, بۇگىنگى بيلىكتىڭ دە قولپاشتاۋىن كەلىستىرىپ, ولاردىڭ باتىر بابالارىن, بي-دانالارىن تۇگەندەپ بەرگىسى بار. زادىندا, لاۋازىمدى تۇلعانىڭ حالىققا جاساعان قىزمەتى مەن قوشەمەتتىڭ اراسىن باعامداي بىلگەنگە نە جەتسىن.