قالالىق مەملەكەتتىك ارحيۆ قورىندا جۇمىس جاساعان ۋاقىتىمدا «سوتسياليستىك قۇرىلىس» (قازىرگى «اتىراۋ») گازەتىنىڭ 1959 جىلدىڭ 15 مامىر كۇنگى سانىندا «ايشا – قىز» اتتى انگە كەزىكتىم. ءانىن «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» اتانعان ءشامشى قالداياقوۆ, ولەڭىن اقىن بەرقايىر امانشين جازعان. بۇل ءاننىڭ بۇرىن-سوڭدى راديو, تەلەديدار, ساحنادا ورىندالعانىن مۇلدەم ەستىمەگەن سوڭ, قىزىعۋشىلىعىمدى تۋدىرعانى. ءان تۋرالى اتاقتى كومپوزيتور ءىليا جاقانوۆ اعامىزدان سۇراعانىمىزدا, ول كىسى ءشامشىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن جارىققا شىقپاعان, جوعالىپ كەتكەن بەلگىسىز اندەرى بار ەكەندىگىن جوققا شىعارمادى. سوناۋ 50-جىلداردىڭ اياعىندا جاريالانعان اتالعان ءاندى ەستىمەگەنىن ايتتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قازاق راديوسىنىڭ «التىن قور» ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى التىن يمانباەۆا دا بۇل ءاننىڭ قوردا جوق ەكەندىگىن ايتادى.
ال ءان گازەتكە جاريالانعان تۇستا ب.امانشين قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ گۋرەۆ وبلىسىنداعى بولىمشەسىنىڭ باستىعى بولاتىن. جازۋشى 1954-1959 جىلدارى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە قىزمەت ىستەگەن. بىزدىڭشە سول الماتىدا قىزمەت ەتكەن جىلدارى شامشىمەن كەزدەسكەن ۋاقىتىندا تۋعان ءان دەپ توپشىلاۋعا نەگىز بار. ب.امانشين اتىراۋعا قىزمەتىن اۋىستىرىپ كەلگەن كەزدە ءاندى نوتاسىمەن جەرگىلىكتى گازەتكە بەرگەن بولۋى مۇمكىن دەگەن پىكىردەمىز. ولاي دەيتىن سەبەبەمىز «ايشا قىز» ولەڭى ب.ءامانشيننىڭ «ولەڭدەر» (1954), «جىلقىلى اۋىل» (1955) اتتى جارىق كورگەن كىتاپتارىندا بولماي شىقتى. ولەڭ 1978 جىلى «جازۋشى» باسپاسىنان جارىق كورگەن «جايىق جەلى» جانە «قۇتتى مەكەن» (1984) كىتاپتارىنا ەنگىزىلگەن. ۇلى كومپوزيتوردىڭ ءار جىلدارى جارىق كورگەن كىتاپتارىندا دا بۇل ءاندى كەزدەستىرە المادىق.
كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ اتىراۋعا 1965 جىلى اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆپەن بىرگە كەلگەنى بەلگىلى. وسى ساپارىندا «اق ەركە – اق جايىق» ءانى شىققانىن قالىڭ كوپشىلىككە بەلگىلى. بار سانالى عۇمىرىندا ش. قالداياقوۆ جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, تولەگەن ايبەرگەنوۆ, سابىرحان اسانوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, تۇمانباي مولداعاليەۆ, قادىر مىرزاليەۆ, نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆ, زاكىر شۇكىروۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, نۇتفوللا شاكەنوۆ سىندى قازاقتىڭ دارىندى اقىندارىمەن جۇمىس ىستەدى. ءوز ۋاقىتىندا ۆالس كورولىنىڭ كوپتەگەن ءانى روزا باعلانوۆا, راشيد مۇساباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ريشاد ابدۋللين, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ, زەينەپ قويشىباەۆا سىندى انشىلەردىڭ ءان باعدارلاماسىنان بەرىك ورىن العانى اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ەسىندە.
ءشامشىنىڭ جاڭادان تابىلعان «ايشا قىز» ءانى:
ايشا – قىز
مۋزىكاسىن جازعان ءشامشى قالداياقوۆ
تەكستىن جازعان بەرقايىر امانشين
جايىقتىڭ جاعاسىندا جاسىل مايسا
ءبىر ۇيدە سۇلۋ قىز بار اتى ايشا.
تۇسىنان كۇندە وتەمىز قول بۇلعاپ,
بىزدەردى بايقامايدى ول قالايشا؟
بىزدەردى بايقامايدى ول قالايشا؟
ايشا – قىز, كەل جايىققا, ءمىن قايىققا,
ايدىنعا سەرۋەندەپ شىعايىق تا.
جۇرەگىن جيىرما جىگىت ۇسىنعاندا,
ءجۇرۋىڭ سەنىڭ جالعىز ىلايىق پا؟
ءجۇرۋىڭ سەنىڭ جالعىز ىلايىق پا؟
ايشا – قىز, سەن وقۋعا, ءبىز تەڭىزگە
ارماندا تۇسىنىسپەي كەتەمىز بە؟
جۇرەگىن جيىرما جىگىت ۇسىنعاندا,
تىم قاتال بولماساڭشى سەن دە بىزگە.
تىم قاتال بولماساڭشى سەن دە بىزگە.
اققالي احمەت,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى