اقكول-جايىلما جۇرتىنىڭ الاڭداۋشىلىعى ۇدەپ بارادى. ولەڭتى وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسىنداعى بوگەت قايتا اشىلماسا, كوپتىڭ كوڭىلى ورنىنا تۇسپەيتىندەي. ماسەلەگە قازىر سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسى, پاۆلودار وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى كىرىسە باستادى. الايدا بۇل تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى جاقىن ۋاقىتتا شەشىلە قوياتىنىنا كۇمان مول.
«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ بيىلعى 5 ساۋىردەگى سانىندا جازعانىمىزداي («اقكول-جايىلماعا قاۋىپ ءتونىپ تۇر»), اقمولا وبلىسى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ جەكە كاسىپكەرى ايدار نىعمەتوۆ ولەڭتى وزەنىنىڭ جوعارى اعىسىنداعى ەسكى بوگەتتى سۋ اقپاستاي ەتىپ بەكىتىپ, ەكىباستۇزدىڭ اۋىلدىق ايماعى مەن اقتوعاي اۋدانىنىڭ قىر بولىگىندەگى شارۋالاردى زار قاقساتىپ وتىر. اۋىلدىق اكىمدىك بوگەتتى بىلتىر اشىق اۋكتسيونعا شىعارىپ, ونى «ايدار» شارۋا قوجالىعى ساتىپ العان. ەندى قاراعاندى جاقتان وزەندى بويلاپ اعىپ كەلەتىن مول سۋدى شارۋاشىلىق جالعىز ءوزى يەلەنىپ, مال بورداقىلايتىن فەرمالارىن دامىتپاق. ال اقكول-جايىلما اتىرابىنا جىلداعىداي سۋ جەتپەسە, جەرگىلىكتى فاۋنا مەن فلوراعا ادام ايتقىسىز ەكولوگيالىق قاۋىپ تونەدى.
ماقالا جارىق كورىسىمەن پاۆلودار وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ارمان راحماشەۆ, ەكىباستۇز قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى مانات العامباروۆ جانە ەكىباستۇز بيلىگىنىڭ ءبىر توپ اتقامىنەرى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنا بارىپ, جەرگىلىكتى مۇددەلى توپتىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپتى. الايدا كاسىپكەر ا.نىعمەتوۆ رايىنان قايتپايتىنىن, بوگەت نىسانىنىڭ بارلىق قۇجاتى مەن رۇقسات قاعازى قولىندا ەكەنىن مالىمدەگەن.
– جەرگىلىكتى بەلسەندى ازاماتتارمەن بىرگە بارىپ, بوگەتتى كوردىك. جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ جانايقايىن جۇرەكپەن سەزىندىك. كورشىلەس قونعان فەرمەرلەردىڭ جوباسى بويىنشا وزەننىڭ جوعارى اعىسىندا ورنالاسقان بوگەت سۋى ەڭ اۋەلى «ايدار» جانە «جاڭا بەرەكە» قوجالىقتارىنىڭ كولتاباندارىنا جايىلىپ, ودان ارتىلعانى ءبىزدىڭ وبلىسقا قاراي اعۋى كەرەك. الايدا ەكىباستۇز اۋىلدىق وكرۋگىندەگى ەلدى مەكەندەر بۇل جەردەن 100-200 شاقىرىمداي جەردە ورنالاسقان. الىستاعى شليۋز ارقىلى اينالىپ اعىپ كەلگەنشە سۋ اقكول-جايىلماعا جەتپەي قالاتىنىن جۇرت جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. كولتابانداردىڭ يەسى وتە ءبىر داۋلەتتى ادام كورىنەدى. پاۆلودارلىق شارۋالار كۇزدە ءتورت ت ۇلىگىن سوعان وتكىزىپ, پايدا تابادى ەكەن. ال جيىنعا قاتىس-قان ولەڭتى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى (ەرەيمەنتاۋ اۋدانى) ءۇش-ءتورت شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ا.نىعمەتوۆتىڭ ءىسىن قۇپتاپ وتىر, – دەيدى ارمان راحماشەۆ.
وڭىرلىك ءماسليحاتتىڭ تاعى ءبىر دەپۋتاتى ماحانبەت امانگەلدى ۇلى دا بۇل ماسەلەگە بەلسەنە ارالاستى. دەپۋتاتتار كورپۋسىنا ەكىباستۇز اۋىلدىق وكرۋگىندە ورىن تەپكەن وتىزدان استام شارۋاشىلىقتان شاعىم كەلىپ تۇسكەن. جازباشا حاتتا شارۋالار ولەڭتىدەن كوكتەمدە اعىپ كەلەتىن سۋ نەبارى 4230 شارشى شاقىرىم جەرگە جايىلاتىنىن, تىرشىلىك ءنارى جىل سايىن شابىندىقتار مەن جايىلىمداردى, كولتابانداردى سۋلاندىرىپ قانا قويماي, جەرگىلىكتى كولدەردى تارتىلىپ كەتۋدەن ساقتايتىنىن جەتكىزگەن. بوگەتتىڭ قۇرىلۋ سەبەبىنەن اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىنا, ءۇي جانۋارلارىنا, ساي-سالانى مەكەن ەتەتىن اڭ-قۇسقا ۇلكەن قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن ايتادى. حالىق قالاۋلىسى ماسەلەنىڭ ىزىمەن ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنا جانە پاۆلودار وبلىسىنىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعانىن باياندادى. ودان ءارى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا شىعىپ, تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ماسەلەنىڭ كۇردەلەنىپ تۇرۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, «ايدار» شارۋا قوجالىعىندا بارلىق قاجەتتى قۇجات, جەر ۋچاسكەسىنە جەكە مەنشىك قۇقىعىنا ارنالعان اكتى, تەحنيكالىق قۇجات, جەرگىلىكتى جەر پايدالانۋ مەكەمەلەرىنىڭ رۇقساتى, اۋكتسيوندا ءادىل ساتىپ العانى تۋرالى انىقتاما قاعازى بار. ياعني زاڭ تۇرعىسىنان ءبارى دۇرىس. تەك سۋ نىسانىن پايدالانۋ بولىگىندە عانا ءبىر كىلتيپان بار. ول – «سۋ نىسانىندا جوبالانعان جۇمىستاردى جۇرگىزۋ شارتىنا» كەلىسىمنىڭ كەرەكتىگى. ياعني بۇل كەلىسىمدى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسى بەرۋگە ءتيىس ەدى. الايدا كاسىپكەردىڭ قولىندا ونداي قۇجات بولماي شىقتى.
ينسپەكتسيانىڭ پاۆلودار بولىمشەسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەلەۋسىز قامباروۆ ولەڭتى اۋىلدىق وكرۋگىنە ارنايى بارىپ, شارۋالاردىڭ شاعىمى بويىنشا كاسىپكەرلىك نىسانىن تەكسەرىپتى. تەكسەرۋ پاراعىنداعى ساۋالدارعا جاۋاپتا كورسەتىلگەندەي, جۇمىستاردى جۇرگىزۋ شارتىنىڭ كەلىسىمى كاسىپكەردە جوق ەكەنىن راستادى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ باپتارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ينسپەكتسيا ماماندارى «ايدار» شارۋا قوجالىعىنا 20 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل جازىپ بەرگەن. بىراق بۇل دا ماسەلەنىڭ شەشىمى ەمەس.
– ەندى جەكە كاسىپكەر ايدار نىعمەتوۆ بىزگە جۇمىستاردى جۇرگىزۋ جوباسىن تاپسىرۋى كەرەك. جوبانى قابىلداماۋعا ءبىزدىڭ ەشبىر قۇقىقتىق نەگىزىمىز جوق. سوندىقتان ونداعى جۇمىس باعىتتارىنىڭ بارلىعى تالاپقا سايكەس كەلسە, ءبىزدىڭ مەكەمە كەلىسىم بەرەدى. بۇل بوگەت سوناۋ 1970 جىلى سالىنعان. كەيىن بىرەسە اشىلىپ, بىرەسە جابىلىپ, داۋ ورتاسىندا قالعان بولۋى كەرەك. ءسويتىپ, نىسان بۇزىلىپ, كوپ جىل يەسىز تۇرىپ قالعان. ال ونى اشىق اۋكتسيوندا ساتىپ العان كاسىپكەر سۋ نىسانى رەتىندە پايدالانۋعا ابدەن قۇقىلى. سوندىقتان بۇل جەردە ەشبىر زاڭ بۇزۋشىلىق كورىپ تۇرعان جوقپىز. بوگەتتىڭ جالپى ۇزىندىعى ءبىر شاقىرىمداي, وزەننىڭ اعىسى ورنالاسقان جەردە ەشبىر شليۋز جوق. تەك وتە جوعارى دەڭگەيدە قۇبىر عانا ورنالاسقان. ودان سۋ وتە المايدى. ال شالعايدا ورنالاسقان شليۋزدان سۋ از كولەمدە عانا اعىپ كەلەتىن سياقتى. شارۋا يەسى بۇل جەردىڭ بوگەتىن قالپىنا كەلتىرىپ, توپىراعىن نىعايتىپ, ميلليونداعان قاراجات شىعىنداعان. ەگەر ونى قايتا بۇزسا, قانشاما قاراجاتىم جەلگە ۇشادى دەگەن ءۋاج ايتادى. سۋ سالاسىن رەتتەۋ سالاسىندا 20 جىلداي ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. مۇنداي كۇردەلى ماسەلەگە ومىرىمدە بىرىنشە رەت ۇشىراسىپ وتىرمىن, – دەيدى مەكەمە باسشىسى.
ولەڭتىنىڭ ارناسىندا بۇگىندە ەرتىس وزەنىنىڭ بويىنداعىداي گيدروبەكەتتەر دە جوق. سوعان وراي تومەنگى اعىسقا قانشا شارشى شاقىرىم سۋ اعىپ وتەتىنىن شامالاۋ قيىن دەيدى ماماندار. سوندىقتان ماسەلەگە جاۋاپتى مينيسترلىك دەڭگەيىندە لاۋازىمدى تۇلعالار, حالىق قالاۋلىلارى ارالاسپاسا, ەل-جۇرتتى الاڭداتقان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ مۇمكىن ەمەس.
بەت قاتتالىپ جاتقاندا: اقكول-جايىلما ءوڭىرىنىڭ ازاماتتارى حابارلاستى. ايتۋلارىنشا, قاراعاندى جاقتان بويلاپ كەلگەن سۋ كاسىپكەر سالعان بوگەتتى وزگە جاعىنان اينالىپ ءوتىپ, «ويناق» دەپ اتالاتىن سورعا قۇيىلىپ جاتىر. شارۋا قوجالىعى ءشوپ وسىرمەك بولعان جەرگە سۋ تۇرماي, ويپاڭ جەرگە جوڭكىلگەن. امالى قالماعان بوگەت يەسى شليۋزداردى اشىپ, قالعان از عانا سۋدى ولەڭتى وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىنا بوساتىپتى. الايدا ول كولەم پاۆلودار وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دا, ءتىپتى ەرەيمەنتاۋدىڭ اجى اۋىلىنا دا جەتپەيتىنى بەلگىلى بولدى. وسىلايشا, ويلانباستان جاسالعان ارەكەت ەرەيمەنتاۋ مەن ەكىباستۇز اۋداندارىنىڭ شارۋاشىلىقتارىن اۋىر شىعىنعا ۇشىراتقالى وتىر. جەرگىلىكتى مال ءوسىرىپ وتىرعان اعايىن بيىل ءوڭىردى قۋاڭشىلىق جايلايتىنى انىق دەيدى. جۇرتتىڭ كوبى كۇزدە مالىن ساتىپ, قالاعا كوشەمىز دەپ بەكىنىپ وتىرعان كورىنەدى.
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز اۋىلدىق ايماعى