احۋالىڭ قالاي, اۆتوجول؟

ۇلكەن جولدارداعى جۇمىستار

بۇيىرتسا, بيىل نورماتيۆتىك جاعدايداعى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ ۇلەسى 92 پايىزعا دەيىن ارتادى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ 11 مىڭ شاقىرىمداي اۆتوجولىنا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. مۇنىمەن قاتار جىل سوڭىنا قاراي جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جولداردىڭ دا نورماتيۆتىك جاعدايداعى ۇلەسى 87 پايىزعا دەيىن ارتاتىن كورىنەدى.

نەگىزىنەن ۇستىمىزدەگى جىلعا ارنال­عان جوسپار, سونداي-اق جولدارداعى جۇمىس­تاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جانە ساپا­سىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى ءجيى ايتىلادى. ەندى بىرتىندەپ سونى تا­راتىپ كورەلىك. دەسەك تە, وسى ورىن­دا ءبىر ەسكەرەتىن جاعداي, اسىرەسە جۋرنا­ليس­تەردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا. يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كو­مي­­تەتىنىڭ قاراماعىندا تەك رەسپۋبلي­كالىق ماڭىزى بار جولدار عانا. ال مەم­لەكەت­تىك تاپسىرما شەڭبەرىندە جولداردى دا­مىتۋ جانە كۇتىپ-ۇستاۋ جونىندەگى جۇمىس­تاردى ۇيىمداستىرۋدى ۇلتتىق وپەراتور «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانيا­سى جۇزە­گە اسىرادى. سونداي-اق وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوجولدار مەن كوشە-جول جەلىسى جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگانداردىڭ قاراۋىندا. وسى ءۇش مەكە­مەگە ءتيىستى مىندەتتەردىڭ ارا-جىگىن اجىراتا بىلگەن ءجون. سوندا عانا ايتىلعان سوزدەر ءوز يە­سىن دۇرىس تابادى. ايتپەسە اۆتوجولعا قا­تىستى بولعان شارادا ايتىلعان ءبىر ويدىڭ ەكى-ءۇش رەت قايىرا سوققانى قۇلاعى تۇرىك, كوزى قاراقتى كوپ ادامدى ابدەن مەزى ەتەدى.

سونىمەن, ورتالىق كوممۋنيكاتسيا­لار قىزمەتىندە بولعان ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا وسىناۋ جولداردىڭ قازىرگى جاعدايى ايتىلىپ, بيىلعى جىلى اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ جوسپارى تانىستىرىلدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى امانگەلدى اۋەزحان ۇلى بايانداما جاساپ, «قازاۆتوجول» ۇك» اق باسقارما تور­اعاسى مەيىرحات مەيرامحان ۇلى مەن «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» شجق رمك باس ديرەك­تورى زامير سادىق ۇلى تىلشى­لەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.

ەندى وتكەن جىلعا كوز سالساق, رەسپۋبلي­كالىق جەلى بويىنشا بارلىعى 11,6 مىڭ شاقىرىم بولا­تىن جولداردا جوندەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلگەن. وندا 4 مىڭ شاقىرىم جولعا ءتۇرلى ماڭىز­دى قۇرىلىس جانە رەكونست­رۋكتسيا جاسالعان. سونىڭ 1,2 مىڭ شاقىرىمىندا نەگىزگى جۇمىستار تولىق اياقتالىپتى. سونداي-اق كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋمەن 3 مىڭ شاقىرىم جول قامتىلىپ, ونىڭ 679 شاقىرىمى پايدالانۋعا دايىن بولعان. ال جەرگىلىكتى اۆتوجولدار جەلىسىندە جوندەۋدىڭ بارلىق تۇرلەرى 4,6 مىڭ شاقىرىم جولعا جاسالىپ, مۇنىڭ 3 مىڭ شاقىرىمى ەل يگى­لىگىنە بەرىلگەن.

بيىلعى جىلى قۇرىلىس-مون­تاج­داۋ جۇمىستارى ەلىمىزدەگى 11 مىڭ شا­قىرىم­نان استام اۆتوجولدا جۇرگى­زىلەتىنىن جوعا­رىدا تىلگە تيەك ەتتىك. اتاپ ايتقاندا بيىل رەسپۋبليكالىق جەلىنىڭ 7 مىڭ شاقى­رىمىن, ال جەرگىلىكتى جولداردىڭ 4 مىڭ شاقىرىمىن جوندەۋ ءىسى كوزدەلىپ وتىر ەكەن.

– رەسپۋبليكالىق جەلى بويىنشا 3,6 مىڭ شاقىرىمدا قۇرىلىس جانە رەكونسترۋكتسيا جۇمىستارى جالعاسىن تابادى. ونىڭ 856 شاقىرىمىن اياقتايمىز. كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋمەن 3,4 مىڭ شاقىرىم جول قامتىلادى. جەرگىلىكتى اۆتوجولدار جەلىسىندە جوندەۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىمەن 4 مىڭ شاقىرىم جول قولعا الىنىپ, سونىڭ 3 مىڭ شاقىرىمىن تولىق اياقتايمىز دەگەن جوسپارىمىز بار, – دەدى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.

«رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىن­شا جۇمىس­تار 17 جوبادا جۇرگى­زى­لىپ جاتىر. سو­لاردىڭ اياسىندا الداعى جىلعا دەيىن ىسكە اسى­رۋ مەرزىمىمەن 3,6 مىڭ شاقى­رىم جول قامتىلاتىن بولادى. بۇگىنگى كۇندە ورتالىق – وڭ­تۇس­­تىك ءدالىزىن دامىتۋ شەڭ­بەرىندە قاراعاندى – بال­قاش – بۋرىلبايتال – قۇرتى – قاپ­شا­عاي تە­لىمدەرىن رەكونسترۋك­تسيا­­لاۋ جالعاسىپ جاتىر. بۇل ما­­گيسترالدەگى 946 شاقىرى­مى­نىڭ 543 شاقىرىمى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. وسى كەزدە قاراعاندى – بالقاش تەلىمى بويىنشا 281 شاقىرىم, ال بالقاش – بۋرىلبايتال – قۇرتى بولىگىندە 262 شاقىرىم جولدا قوزعالىس اشىلعان. اعىمداعى جىلى 67 شاقىرىمدى قۇرايتىن قۇرتى – قاپشاعاي ۋچاسكەسىندە جۇمىستار جالعاسۋدا», دەگەن ول بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇلكەن ماگيسترالدىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن ءبىرجولا تياناقتاپ, الداعى 2024 جىلى وسى «ورتالىق –وڭتۇستىك» ءدالىزى بو­يىنشا قوزعالىستى اشۋدى جوس­پارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى.

ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىس وڭىرىندە ۇزىندىعى 768 شا­قى­رىمدى قۇرايتىن تال­دىقورعان – وسكەمەن اۆتوموبيل جولىن رەكونسترۋكتسيالاۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جەلىنى دە پايدالانۋعا بەرۋ كەلەسى جىلعا جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ باتىسىندا ۇزاقتىعى 819 شاقىرىم بولاتىن اقتوبە – اتىراۋ – استراحان ءدالىزىن دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. بۇلارمەن بىرگە, وسى جىلى 440 شاقىرىمدىق قاندىاعاش – ماقات – اتىراۋ تەلىمىندەگى جون­دەۋ جۇمىستارى اياقتالاتىن كورى­نەدى. قازىردىڭ وزىندە وندا قوز­ع­ا­لىسقا جول اشىق ەكەن. ال اقتوبە – قاندىاعاش ۋچاسكەلەرى بويىن­شا قايتا جاڭارتۋ جۇمىس­تارى جالعاسىپ جاتىر. اتىراۋ – استراحان (277 شاقىرىم, 123 شاقىرىم قوز­عالىس اشىلدى) تەلىمى بويىنشا جىل سوڭىنا دەيىن 40 شاقىرىم جولدى جون­دەپ, بۇكىل ۇزىندىعى بويىنشا قوزعالىس اشىلىپ, كەلەسى 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى.

قىزىلوردا – جەزقازعان اۆتوجولىن قايتا جاڭارتۋ جوباسى ەكى نەگىزگى بولىكتەن تۇرادى. ۇزىندىعى 218 شاقىرىم بولاتىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىمەن وتەتىن تەلىم­دە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىس­تارى 2022 جىلى باستالعان ەدى. اتالعان ۋچاسكەلەردە جول جۇ­مىس­تارىن مىنا مەردىگەر ۇيىم­دار جۇرگىزەدى: «Longjian Road and Bridge Co. Ltd, China Civil Engineering Construction Corporation», «قىران» جشس, «Guizhou Highway Engineering Group Co», «Stecol Corporation». بۇل رەتتە قىزىلوردا قالاسىن ارالاۋ ۋچاسكەسىندە الداعى ءساۋىر ايىندا قايتا كونكۋرس جاريالاۋ جوسپارلانۋدا. جالپى, بۇگىندە جەر توسەمىن, جاساندى قۇرىلىستار مەن نەگىز قاباتتارىن سالۋ بو­يىن­شا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. بۇ­­يىرتسا, بۇل ۋچاسكەلەردەگى جۇ­مىس­تاردى دا اياقتاۋ 2024 جىل­عا جوسپارلانعان. سونى­مەن قا­تار ۇلىتاۋ وبلىسى بويىنشا جول ۋچاسكەلەرىندە مەردىگەرلىك ۇيىم­دار­دى انىقتاۋ بويىنشا كون­كۋرستىق راسىم­دەر جۇر­گى­زىلۋ­دە», دەدى يندۋستريا جانە ينف­را­­قۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى اۆ­توموبيل جولدارى كوميتەتى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى امانگەلدى اۋەزحان ۇلى.

ۆەدومستۆو وكىلى قازىرگى كەزدە ءۇش بىردەي الەۋەتتى جوبالار قولعا الىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ءبىرىنشىسى – 13 تەلىم­نەن تۇراتىن اتىراۋ – ورال ماگيست­رالى. بۇل جولدىڭ ۇزاقتىعى 521 شاقى­رىم. ەكىنشىسى – «جەزقازعان – قارا­عاندى» تاسجولى. بۇل ەكى ارالىق 513 شاقىرىمدى قۇراپ, 12 ۋچاسكەدەن تۇرادى ەكەن. ءۇشىن­شىسى – جەتى تەلىمگە بولىنگەن 262 شا­­قى­رىم­دىق اقتوبە – ۇل­عاي­سىن اۆتوجولى. اتال­عان اۋقىم­دى ۇشەۋدىڭ دە جوبالاۋ جۇ­­مىس­­تارى بيىل مارەگە جەتەتىن كورىنەدى.

«اعىمداعى جىلى رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان 30 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ەسەبىنەن جىل سوڭىنا دەيىن اۆتوجولدىڭ بۇكىل ۇزىندىعى بو­يىنشا تولاسسىز قوزعالىستى قامتاما­سىز ەتۋدى جوسپارلاپ قويدىق. قازىرگى ۋاقىتتا نىسانداردا اعىمداعى قۇرىلىس ماۋسىمىنا جول-قۇرىلىس ماتەريالدارىن دايىنداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى ا.بەكوۆ.

جول بويىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى

قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق ما­گيسترالدەر بويىنداعى قىز­مەت كورسەتۋ نىساندارىن دامىتۋ جۇمىستارى دا جوسپارعا ساي جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. جالپى, ۇلكەن جولدار بويىندا 1 634 نىسان بار دەيدى. سونىڭ 74 پايىزى ۇلتتىق ستاندارت تالاپ­تارى­نا ساي كەلەدى. ەندى وسى جى­لى تاعى 78 قىزمەت كورسەتۋ نى­سانى ىسكە قوسىلادى-مىس. ونىڭ 53 وبەكتىسى جەكە ينۆەستي­تسيا­لاردى تارتۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسى­رىل­ماق. سونداي-اق ءتيىستى جەرلەرگە رەكونس­ترۋكتسيالاۋ مەن جوندەۋ شەڭ­­بەرىندە 25 سانيتارلىق-گيگيە­نالىق توراپ قويىلادى. بۇل اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن قىز­مەت كورسەتۋ نىساندارىنىڭ ۇلەسىن 82 پا­يىز­عا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جول بويىنداعى قىزمەت كور­سەتۋ نىساندارىن دامىتۋ ماق­ساتىندا بىلتىر جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگانداردان 10 پا­يىز مولشەرىندە سۋبسيديالار قاراس­تىرىلعان بولاتىن. ناتيجەسىندە سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپتاردى ۇستاۋعا ايىنا 83 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى شىعىنداردى وتەۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىگى ىس­كە قوسىلدى. سونىمەن قاتار بۇگىندە جول بويىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىن سالۋ ءۇشىن جەر بەرۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ماق­­ساتىندا قولدانىستاعى زاڭ­ناماعا وزگە­رىس­تەر ەنگىزۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.

جەرگىلىكتى جەلى

وڭىرلەردىڭ ورتالىقپەن ىشكى كولىكتىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اۆتوجولدار جەلىسىن دامىتۋ ىستەرى دە قا­لىپتى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وب­لىستىق جانە اۋداندىق ما­ڭى­زى بار اۆتوجولدار, سونداي-اق قالا ىشىندەگى كوشەلەر جەلى­سىن دامىتۋ, جوندەۋ جانە كۇتىپ ۇستاۋ جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ قۇزىرىندا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

– بۇگىنگى تاڭدا 70 مىڭ شاقى­رىم جەرگىلىكتى جەلى جولدارىنىڭ 85 پايىزى نورماتيۆتىك جاعدايدا. بۇل 59,5 مىڭ شاقىرىمدى قۇراي­دى. بيىل جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدارداعى قۇرىلىس, رەكونس­ترۋ­كتسيا جانە جوندەۋگە 353 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىن­دە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبى­نەن – 154,5 ملرد تەڭگە, جالپى سي­پاتتاعى ترانسفەرتتەر – 147,6 ملرد تەڭگە. ال جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەن 51 ملرد تەڭگە قا­راس­تىرىلعان. بولىنگەن وسى قارجىلار ەسەبىنەن 4 مىڭ شاقى­رىمعا جۇمىس جۇرگىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر. ءسويتىپ, اعىم­داعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا جەرگىلىكتى جولداردىڭ نور­ماتيۆتىك جاعدايداعى ۇلەسىن رەس­پۋب­ليكا بويىنشا ورتاشا ەسەپ­پەن 87 پايىزعا دەيىن جەت­كىزى­لەتىن بولادى, – دەدى كوميتەت توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى.

جول ساپاسى دا باستى نازاردا

الەمدەگى وزىق مەملەكەتتەردىڭ تاجى­ري­بەسىنە سۇيەنە كەلىپ, جول-جون­دەۋ جۇمىس­تارىنىڭ ساپاسىنا جانە اۆتوجولداردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن دياگنوستيكالاۋعا باسا دەن قو­يىلۋ­دا. رەسپۋبليكالىق جولدار بويىن­­شا اتقارىلعان جۇمىستار مەن ماتەريال­داردىڭ ساپاسىنا جاسالعان ساراپ­تاما رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت ەسەبى­نەن قارجى­لان­دىرىلادى جانە بۇكىل جە­لىنى تولىقتاي قامتيدى. بۇ­دان بو­لەك بۇگىندە جاو-مەن جەر­گىلىكتى ماڭى­زى بار جولدار, سون­داي-اق ەلدى مەكەن كوشە­لەرىن ساراپ­تامامەن قامتۋ بويىنشا بەل­سەن­دى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. اۆتو­موبيل جول­دارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سالانى رەفورمالاۋ جولىمەن جاڭا ءتاسىل پىسىقتالدى.

بۇگىنگى تاڭدا زاڭنامادا بىر­قاتار تۇزەتۋلەر قابىلداندى. ماسە­لەن, ۇلتتىق ساپا ورتالىعىنا ەلدى مەكەن كوشەلەرىن جوندەۋگە ۆەدومستۆولىق ساراپتاما جۇر­گىزۋ وكىلەتتىگى بەرىلدى. ويتكەنى حالىق شا­عىمدارىنىڭ باسىم بولىگى ەلدى مەكەن كوشە جولدارىنىڭ ساپاسىنا بايلانىس­تى بولادى. وكىنىشكە وراي, نورماتيۆتىك جاع­دايداعى جولداردىڭ كورسەتكىشى 3 وڭىر­دە ورتاشادان تومەن. ولار باتىس قازاق­ستان وبلىسىندا – 46, اق­توبە مەن اتىراۋ وبلىستارىندا – 72 پايىزدان.

ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا تاعى بىرقاتار ماسەلەلەر پىسىقتال­عانى اتاپ ايتىلدى. ءبىرىنشىسى – جوبال­اردى ىسكە اسىرۋ كەزەڭدەرىن وڭ­تاي­لاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەت­ىن فيديك قاعيداتتارىن ەنگىزۋ. تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ايتارىمىز, فيديك ەرەجەلەرىنە سايكەس ۇلگىلىك شارتتار جاسالادى, مامانداردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتى جەڭىلدەتىلەدى, ءاربىر قاتىسۋشىنىڭ ءىس-ارەكەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى بەلگىلەنەدى, جوبا قىمباتتاعان جاعدايدا ەسكالاتسيا قولدانىلادى. ەكىنشىسى – EPCM كەلى­سىمشارتى قاعيداتىنا كوشىرۋ. اتال­عان قاعيدات بويىنشا ءبىر ورىنداۋشى جوبانىڭ تولىق ومىرلىك تسيكلىن جۇزەگە اسىرادى. سونداي-اق جوبا قۇنى قىمباتتاعان جاعدايدا بارلىق تاۋەكەلدەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الادى. ءۇشىنشىسى – ۇلت­تىق ساپا ورتالىعىمەن جەرگى­لىكتى جەلى جولدارىنىڭ ساپا­سىن ساراپتاۋ جونىندەگى بىرىڭ­عاي شارتتى قابىلداۋ, ياعني جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا قارا­ماستان وبەكتىلەردى پايدا­لا­نۋعا قابىل­داۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گى­زىلەتىن بولادى. بۇل ەلىمىزدىڭ بار­لىق اۆتوجول جوبالارىندا قۇ­رىلىس تەحنولو­گياسىن ساق­تاي وتىرىپ, پايدالانى­لا­تىن ما­تەريالداردىڭ ساپاسىن جانە مەردى­گەرلىك ۇيىمداردىڭ ءتار­تىبىن ارتتى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءتورتىنشىسى – سالا­نىڭ نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق بازاسىن جەتىل­دىرۋ, مۇندا قولدانىستاعى 1200 ستاندارت 50 نەگىزگى گوست پەن ستاندارتتارعا وڭتايلاندىرىلىپ, جاڭارتىلاتىن بولادى. وسى­لايشا, جاڭا دالەلدەنگەن جانە سىنالعان ماتەريالدار مەن تەحنولوگيالار ءتىزىلىمى دە جاڭارادى.