قۇراقتى شۇبەرەكتىڭ قيقىمىنان كەلىستىرىپ قۇراي بەرەتىن شىعار دەسەك, ءاربىر ەلەمەنتىندە پالساپالىق تەرەڭ ءمان جاتىر ەكەن عوي. ول تۋرالى قۇراق قۇراپ, «اقىلدى» جاستىق تىگىپ جۇرگەن ىسمەر ايجان ۇمبەتوۆامەن اڭگىمەلەسكەندە بىلدىك.
وسكەمەندەگى س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيكا جانە تەحنولوگيالار كافەدراسى وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى ايجان تولەۋحانقىزى زاماناۋي ەكو-ۇلتتىق بۇيىمداردى دايىنداۋ جوباسىن قولعا العان. ماماندىعى تەحنولوگياعا جاقىن بولعانىمەن, جانى قولونەردى قالايدى. ول قۇراق قۇراپ عانا قويماي, تاريحىنا دەيىن ىندەتە زەرتتەپ ءجۇر.
«شۇبەرەكتىڭ قيقىمىن جابىستىرا بەرمەيمىن. ءمانىن, ماعىناسىن زەرتتەپ بارىپ, تىگىنگە وتىرامىن. قاراڭىز, ءبىر قاراعاندا, ءاپ-ادەمى. بىراق قانشاما وي جاتىر؟ بۇل شي قۇراق ۇزاتىلىپ بارا جاتقان قىزعا ارنالعان. تۇسىنە دەيىن ويلاستىرىلعان. ماعىناسىنا كەلەر بولساق, قۇراقتا شاڭىراعى بەرىك بولسىن دەگەندەي تىلەك ايتىلعان. بۇرىشتاما قۇراعىنداعى اقشىل جانە قويۋ تۇستەر ء«ومىردىڭ اعى مەن قاراسى قاتار جۇرەدى, تەك عانا مويىماي العا ءجۇر» دەگەندى مەڭزەسە كەرەك. ال بۇل قۇدىق قۇراق. ياعني كەلىندى ءنار بەرەتىندەي ءمولدىر سۋعا تەڭەگەن. «بارعان جەرىڭە پايداڭدى تيگىز» دەگەن ۇعىم بولسا كەرەك. ءتورت تىرنا قۇراق كۇن رەتىندە تىگىلەدى. «جان-جاعىڭا كۇندە شۋاعىڭدى شاش» دەگەندەرى عوي. كورپەشەگە ادەمىلىك بەرىپ تۇرعان قۇراقتىڭ ءبىرى – جەبە قۇراق. ء«ومىردىڭ قانداي قيىندىعى بولسا دا, جەبەدەي العا ۇمتىل» دەگەن سيپاتتا», دەپ قۇراقتىڭ بىرقاتار تۇرىمەن تانىستىرىپ ءوتتى ا.ۇمبەتوۆا.
سول سەكىلدى جول قۇراق, امانداسۋ قۇراعى, قاراما-قارسى, جۇرەگىم سىندى قۇراق تۇرلەرى بار. ارقايسىسى زەرتتەلمەگەن فيلوسوفيا. زەرتتەۋ ءۇشىن ايجان تولەۋحانقىزى قۇراق سىرىن بىلەدى-اۋ دەگەن كونەكوز قاريالارمەن اڭگىمەلەسىپ, كەرەگىن قاعازعا ءتۇرتىپ الىپ ءجۇر. ايتۋىنشا, ويۋ-ورنەك تانۋشىلار كوپ بولعانىمەن, قۇراققا قىزىققاندار نەكەن-ساياق. سوندا كەيىپكەرىمىزدىڭ قۇراققا, ونىڭ تاريحىنا قىزىعۋشىلىعى قايدان اۋىپ ءجۇر دەيمىز عوي. سويتسەك, اپاسى داقيا قۇراقشى بولعان كىسى ەكەن. تۋعان جەرلەرى زايسان اۋدانى. ايجاننىڭ بالالىق شاعى ءبىرجان اۋىلىندا ءوتىپتى. اپاسىنا قۇراق تۇستەرىن ۇيلەستىرۋگە, ينەسىن ساباقتاۋعا كومەكتەسىپ ءجۇرىپ بوي جەتكەن. اپاسى سىرماق سىرىپ, قۇراق قۇراۋدىڭ, شي توقۋدىڭ ناعىز شەبەرى ەكەن. ال ناعاشى اپاسى اۋەزحان ەسكيز سىزباي-اق, ادەمى گۇلدەر مەن ورنەكتى كەستەلەپ جىبەرەر ەدى. اكە-شەشەسى تولەۋحان ءابىلماجىنوۆ پەن عاينيگۇل زاعيولداقىزى دا ايجانعا قازاقى تاربيە بەرىپ ءوسىردى. بۇگىندە ول يبالى كەلىن, اقجاۋلىقتى انا.
«ونەرىمە وتباسىم ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ءتۇس تاڭداۋدا, شي قۇراقتاردىڭ تاسپالارىن رەتتەۋدە ۇلىم مەن قىزىم قاسىمنان تابىلادى. قىزىمنىڭ دا قولونەرگە قىزىعۋشىلىعى بار. مەن دە 10 جاسىما دەيىن ەكى اعامنىڭ سوڭىنان ەرىپ, اتقا ءمىنىپ جۇرگەن قىز ەدىم. 5 سىنىپتا قانيپا ابۋساعيتوۆا اپايىمنىڭ ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ, بوس ۋاقىتىمنىڭ بارلىعىن قولونەرگە ارنايتىن بولدىم. 15 جاسىمدا عوي دەيمىن, ساۋساعىمدى ينە زاقىمداسا دا, مويىماي ۇلكەن تەكەمەتتى كەستەلەپ شىققانىم بار», دەيدى شەبەر.
ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى شەبەرحانادان ۇلتتىق ناقىشتان بولەك, بالالاردى بىلىمگە شاقىراتىنداي كورپەشەلەر دە كوپشىلىكتى قىزىقتىرادى. «اقىلدى» جاستىقتار دەپ وتىرعانى سول, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا قاجەت-اق ەكەن. مىسالى, ءبىر جاستىقتىڭ بەتىنە ءالفاۆيتتى تۇسىرسە, ەندى بىرىندە كوبەيتۋ كەستەسى بار. دەمەك وقۋ ويىن بالاسىنىڭ كوز الدىندا جاتادى. بۇل دا ءبىلىم بەرۋدىڭ ءبىر ءادىسى. شەبەر جاڭا جاستىق تىكپەس بۇرىن, سۋرەت تاڭدايدى. ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرەدى. سودان كەيىن سول سۋرەتتىڭ ىشىندەگى تۇستەرگە سايكەس كەلەتىن شي قۇراقتى ىرىكتەيدى. شي قۇراقتى ازىرلەۋدىڭ ءوزى زەرگەرلىك جۇمىستان كەم تۇسپەيتىندەي.
«ستۋدەنتتەردىڭ قولونەردى ۇيرەنۋىنە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ رەكتورى مۇحتار ادىلبەك ۇلى قاجەتتى جاعداي جاساپ, ۇنەمى قولداپ كەلەدى. جوعارى مەكتەپتىڭ دەكانى سالتانات سايلاربەكقىزى مەن كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ريمما ەربولاتقىزى دا كوپ قولداۋ كورسەتەدى. قازىرگى تاڭدا «كاسىپتىك وقىتۋ, كوركەم ەڭبەك جانە گرافيكا» ماماندىعى بويىنشا ءوزىم دە وقىپ ءجۇرمىن», دەيدى شەبەر.
ا.ۇمبەتوۆا بۇعان دەيىن قۇراقپەن عانا شەكتەلگەن جوق. توقىمانىڭ ءتۇر-ءتۇرىن توقىدى. ساۋساق تەاترىنا كەيىپكەرلەر تىككەن كەزدەرى دە بولعان. بىرنەشە جىل كولەمىندە ۇيگە كيەتىن ءماسى توقىپ, ناپاقا تاپقانى دا بار. سونىڭ ىشىندە ارنايى تاپسىرىسپەن جاسالعان ەكى اياق كيىمى يتاليا ەلىنە ساتىلعان. الايدا ءبىر ءماسىنىڭ ءوزىن ازىرلەۋ اۋرە سەكىلدى. سول ءۇشىن دە شىعار, توقىما توقۋدى توقتاتىپ, تىگىنگە كوشكەن.
قولونەر شەبەرى قۇراق تىككەندە ەرەكشە تۇستەر ۇيلەسكەن ادەمىلىكتىڭ الەمىنە ەنىپ, قانشا ۋاقىت وتىرعانىن ءوزى دە سەزبەي قالادى. وزگە ءىستى ىسىرىپ قويىپ, زىرىلداعان ۋاقىتقا دا قارامايدى. تەك باستاعان بۇيىمىن اياقتاپ, كورۋگە اسىعادى.
«قۇراق تىگۋ دەگەن – مەن ءۇشىن عاجايىپ الەم. ءاربىر جاستىعىمدى ۇلكەن ماحابباتپەن تىگەمىن. سول ءۇشىن دە جاستىقتارىمدى وزگەلەر ءسوزسىز ۇناتادى. كەز كەلگەن مامان ءوز ءىسىن شىن جاقسى كورىپ ىستەسە, تەڭدەسى جوق ەرەكشە دۇنيە شىعار ەدى», دەپ ونەرگە دەگەن سەزىمىن جەتكىزگىسى كەلدى.
ءيا, ونەر الەمىن بىرەۋ تۇسىنەر, بىرەۋ تۇسىنبەس. ەڭ باستىسى, قانداي ونەر بولماسىن, قادىرىنە جەتە بىلسەك بولعانى. ايجاننىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ تىككەن دۇنيەلەرى بىرەۋدىڭ تورىندە تۇرسا, ىسمەر ءۇشىن سودان اسقان باقىت جوق شىعار, ءسىرا. ايتپەسە, بۇل دەگەن ونەردىڭ – ونەرى ەكەنى راس.
وسكەمەن