جەكەمەنشىك مەكتەپ: ءبىلىم بە, الدە بيزنەس پە؟

ايتالىق, مۇنداي مەكتەپتەرگە بەرى­لەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستى 3 ەسەگە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل قادام ورتا ءبىلىمدى داعدارىستان شىعارا الا ما؟ جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ءبىلىمدى ەمەس, بيزنەستى كۇيتتەپ, تۇبىندە سان سوعىپ قالمايمىز با؟

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇگىندە رەسپۋب­ليكادا 563 جەكەمەنشىك مەكتەپ تىركەلگەن. ونىڭ 161-ىندە – قازاقشا, 104-ىندە – ورىسشا, 298-ىندە ارالاس تىلدە ءبىلىم بەرىلەدى. ەلىمىزدە جىل سايىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كورسەتكىشىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قوعامدا ءتۇرلى ساۋال دا تۋىنداپ وتىرعانى شىندىق. اقىلى مەكتەپتەردىڭ كوبەيۋىنە قاتىستى پىكىرلەر دە سان الۋان.

ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى «جەكە­مەنشىك مەكتەپتەر باسەكەلەستىك تۋعىزا­دى. بۇل ورىن تاپشىلىعىنىڭ ازايۋى­نا ىقپال ەتىپ قانا قويماي, نارىق­تا جاڭا ءبىلىم باعدارلاماسى بار, تەحنو­لوگيالىق مۇمكىندىگى جوعارى, ساپا مەن ءبىلىم كورسەتكىشتەرىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا ويىنشىلار قاتارىن كوبەيتەدى» دەگەن پىكىردى قولدايدى.

ال ەندى ءبىرى وزىق مەكتەپتەر ۇلگىسى نەگىزىندە مەملەكەتتىك ءبىلىم وردالارىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋمەن قاتار بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا باسىم­دىق بەرۋ جاعىن قۇپتايدى. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى تىر­كەۋ ماسەلەسىندە قاپەردە ۇستايتىن جايت­تار­دىڭ دا بارىن العا تارتتى.

CPSC Intl كومپانياسىنىڭ نەگى­زىن قالاۋشى ءارى ديرەكتورى اسان نۇعما­نوۆتىڭ ايتۋىنشا, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ ۇلگىسىن مەملەكەتتىك-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا ەلىمىز­دىڭ بىرقاتار وڭىرىندە جانە تىرەك ورتا­لىقتارىندا قولدانىسقا ەنگىزۋدىڭ تيىم­دىلىگى جوعارى بولماق.

«ولاي بولسا الداعى بەس جىلدا مەكتەپتەردىڭ كورسەتكىشى جوعارىلاپ, تاعى ءبىر بەس جىل ىشىندە ەلىمىزدەگى جۇزدەگەن مىڭ وقۋشى رەپەتيتورلاردىڭ كومەگىنسىز الەمنىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىك الاتىنى ءسوزسىز. بۇ­عان قوسا مەكتەپتەردەگى ءبىلىم ساپاسىن ارت­­تىرۋدا مۇعالىمدەردى دايارلاۋعا كەشەن­دى ساراپتاما جاساۋ قاجەت. اتتەس­تاتتاۋ اياسىنىڭ كەڭەيگەنىن دە قۇپ­تايمىن. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىنەن ۇسىنىس-پىكىرلەر جيناپ, ال­داعى ءىس-قيمىل جوسپارىن قۇرۋ – ۋاقىت كۇت­تىرمەيتىن شارۋا. سالىستىرمالى تۇردە العاندا, مەملەكەتتىك ءبىلىم وردالارىنا قاراعاندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەردەگى ساپا جوعارى. جەكە جارنالار ەسەبىنەن مەكتەپ اكىمشىلىگى جاقسى جالاقى, بونۋستار قاراستىرا الاتىنى انىق. وسىنداي جۇيەنى مەملەكەتتىك مەكتەپتەردە قۇرۋعا نە كەدەرگى؟ مەنىڭشە, بۇل جەردە ديرەكتورلىق كورپۋستى كۇشەيتۋگە ءمان بەرۋ قاجەت. ياعني قوعامدىق پىكىر­لەر قورىتىندىسى نەگىزىندە «بىلىكتىلىگى جوعارى» ديرەكتورلار توبىن قۇرىپ, ولاردىڭ ىشىنەن ەڭ ۇزدىكتەرىن تاڭداۋ قاجەت», دەيدى ا.نۇعمانوۆ.

ءبىلىم ساپاسىنىڭ ناتيجەسى – ساۋلە­تى­مەن كوز تارتار عيماراتتار ەمەس, بىلىك­تى باسشى, ءبىلىمدى مۇعالىم, جاڭا تەح­نو­لوگيالار سياقتى ءبىر-بىرىمەن تى­عىز بايلا­نىسقان جۇيەنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى. وسى ورايدا تەحنيكا ءتىلىن مەڭگەرگەن ماماندار ماسەلەسىن ءجيى كوتەرىپ جۇرگەن ماتەماتيك عالىم اسقار جۇمادىلداەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىندە جوعارى رەيتينگتەگى جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, قازاق-تۇرىك ليتسەيى تاجىري­بەسىن قاراپايىم مەكتەپتەرگە ەنگىزگەن ءجون. ويتكەنى اتالعان مەكتەپتەر ساپالى ءبىلىمى, وليمپيادالىق كورسەتكىشتەرىمەن الدا كەلەدى.

«ال اۋداندىق جەرلەردە جىل سا­يىن جوعارى كورسەتكىشكە يە بولىپ جۇر­گەن مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋدى ۇل­عايتىپ, ەگەر كورسەتكىشى تومەن بولىپ قالعان جاعدايدا قارجىلاندىرۋدى وزگە­رىسسىز قالدىرۋ ماقساتىنداعى تاجىريبەنى ەنگىزۋ دە – ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى. جالپى, ەلىمىزدە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر سانىنىڭ كوپ بول­عانى جاقسى ءۇردىس. ەڭ باستىسى, ولار ەلدىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتىپ, جاڭالىققا, جاقسىلىققا ۇمتىلسا بولعانى», دەيدى ا.جۇمادىلداەۆ.

ۇزدىك جەكەمەنشىك مەكتەپتەر تاجى­ريبەسىن ايماقتاردا ۇلگى ەتۋگە قولداۋ بىلدىرگەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۇلت­تىق ينۆەستورلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرە­زيدەنتى, «دانا» جەكەمەنشىك مەكتەپتەر جانە «ەركەماي» بالاباقشالار جەلىسى­نىڭ قۇرىلتايشىسى كۇلاندا باتىربە­كوۆا مەكتەپ اشىپ, بالاعا ءبىلىم بەرۋ بيزنەس ەمەس دەيدى. ونىڭ ءمانى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ, بالالارعا سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم بەرۋمەن بايلانىستى.

«قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە بالاباق­شا­­­لار مەن مەكتەپتەردەگى ورىن تاپ­شى­­­­لى­عى جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ قار­قىن­دى دامۋىنا جول اشتى. الايدا بۇگىن مەيرامحانا, دۇكەن رەتىندە جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان عيماراتتاردىڭ, كوت­تەدج­دەردىڭ ەرتەڭ بالاباقشا نەمەسە جەكە­مەنشىك مەكتەپ رەتىندە جۇمىسىن جال­عاستىرىپ جاتقانىن كورگەندە, امالسىز قىنجىلاسىڭ. ولاردىڭ قاتارىندا جالعا الۋعا قوماقتى قارجى تولەپ, تەك پايدانى كوزدەپ وتىرعاندارى دا بار. وسىلاي­شا, كوپتەگەن كاسىپكەر پايدانىڭ كوزىن تا­ۋىپ, بالا, ءبىلىم ماسەلەسىن ەكىنشى ورىنعا ىسىرىپ قويدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە قاتاڭ تالاپتار قويا وتىرىپ, ولاردىڭ ليتسەنزيالانۋىنا, تىركەلۋىنە قاتىستى تالاپتاردى كۇشەيتۋ قاجەت. مەكتەپكە ينۆەستيتسيا سالۋ – بالاعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دا كەپىلدىك بەرۋ», دەيدى ك.باتىربەكوۆا.

جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى تىركەۋ ما­سەلەسىنە بايلانىستى جولداعان ساۋالىمىزعا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 57-بابى 1-تار­ماعىنا سايكەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى» زاڭمەن ليتسەنزيالاناتىنىن مالىمدەدى.

«دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 30 قاراشاداعى بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن حالىقتىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق سالاماتتىلىعى سالا­سىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قادا­عالاۋعا جاتاتىن ونىمدەر مەن ەپيدە­ميالىق ءمانى بار وبەكتىلەردىڭ تىزبەسىنە سايكەس بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تۇراتىن بارلىق تۇردەگى, تيپتەگى ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيەلەۋ وبەكتىلەرى ەپي­دەميالىق ءمانى جوعارى نىساندارعا جاتادى. تيىسىنشە, نىساننىڭ نورما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگى تۋرالى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قورىتىندىسى بولۋى قاجەت. وسى ەكى تالاپقا ساي بولعاندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ءبىلىم بەرۋ قىز­مەتىمەن اينالىسۋ قۇقىعىن الادى. ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا سايكەس ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان مەن­شىك نىسانىنا جانە ۆەدومستۆولىق باعى­نىستىلىعىنا قاراماستان, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زاڭناما مەن نور­ما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ, مەملە­كەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستان­دارتتارىنىڭ ورىندالۋىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى», دەلىنگەن جاۋاپحاتتا.

وسى ورايدا ك.باتىربەكوۆا زاڭناما تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاپ, ساراپتاما جاسايتىن مە­كە­­مەلەر تاۋەل­سىز بولۋى كەرەكتىگىن العا تارتتى. ساراپ­شى اتاپ وتكەندەي, جەكەمەنشىك ءبىلىم وشاقتارى قاتاردا­عى مەكتەپتەردەن وق بويى وزىق تۇرۋى قاجەت. بۇل باعىتتا دا كوزجۇمبايلىققا سالىنباي, ماماندار ­دايارلاۋ ىسىنە ءمان بەرۋ ماڭىزدى. امەري­كا, ەۋروپا, سينگاپۋر, مالايزيا ەلدە­رىن­دە جاقسى جولعا قويىلعان جەكەمەن­شىك مەكتەپتەر ىسىنەن ۇلگى العان ارتىق بولمايدى. ال كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تى­رۋ­دا وزىق ەلدەردەن كەلگەن مامان­داردان شەبەرلىك ساعاتتارىن العان الدەقايدا ناتيجەلى بولاتىنى ءسوزسىز.

«جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا باسەكەلەستىكتى تۋعىزۋعا ىقپال ەتەدى. ولاي بولسا, الەۋمەتتىك جاع­دايدى تۇزەتىپ, ينۆەستيتسيانى ءبىلىم سالاسىنا دۇرىس جۇمساۋدى ترەندكە اينالدىرۋ, ۇلگى ەتەتىن جاعدايعا جەتكىزۋ ماڭىزدى. مىسالى, يسپانيادا مەكتەپتەر ءبىر اۋىسىممەن وقيدى. بۇگىندە ەلىمىزدە بالالاردىڭ شىعارماشىلىعىن دامىتۋ جاعى كەنجەلەپ تۇر. وسى ورايدا مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇيەلى جۇرگىزۋدى قولعا الا وتىرىپ, سانالى ۇرپاق تار­بيەسىنە كوڭىل بولەتىن ۋاقىت كەلدى»,  دەيدى ك.باتىربەكوۆا.

الداعى ەكى جىل ىشىندە ەلىمىزدە «جاي­لى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 842 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 401 مەكتەپ سالىنباق. بيىلدىڭ وزىندە 200-دەن استام مەكتەپ بوي كوتەرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىر عانا الماتى قالاسىندا «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا ورىن تاپشىلىعىن 23 مىڭعا ازايتۋ كوزدەلگەن. وسى ورايدا ك.باتىربەكوۆا «جايلى مەك­تەپ» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا وڭىرلەردىڭ قاجەتتىلىگى قاتاڭ ەسكەرىلۋى كەرەك دەيدى.

«جالتىراعان مەكتەپتەر سالۋ مىن­دەت ەمەس. باستىسى, ءبىلىم سالاسىنداعى كەم-كەتىكتەردى سارالاي, زەردەلەي وتىرىپ, سول قوماقتى قارجىنى مىقتى مۇعالىمدەر كورپۋسىن دايارلاۋعا, ساپالى بىلىمگە, تەحنولوگيالارعا جۇمساعان الدەقايدا ءتيىمدى. ءوزىم باسشىلىق ەتىپ وتىرعان مەكتەپ جەلىسىندە مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جىلىنا 10 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالادى. ديرەكتورلاردى تاڭداپ, باپتاۋ ءىسى دە ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. بۇگىندە حيميا كا­بينەتى بار, بىراق زەرتحاناسى جوق, سويتە تۇرا ءۇش لابورانت جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەر كەزدەسەدى. قارجى بالاعا ەمەس, دالاعا كەتىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە باسقا ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە دەگەن سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە قاراپايىم وتباسىلار بالالارىنىڭ ەش قيىندىقسىز وقىتۋ ىسىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. ال كاسىپكەرلىككە قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى مەڭگەرگەن, بالامەن جۇمىس ىستەي بىلەتىن ماماندار قاجەت. ەرتەڭ پايدا كورەم دەگەندەر بۇل بيزنەستەن كەتكەنى ءجون», دەيدى ك.باتىربەكوۆا.

ساراپشىلار پىكىرىنە سۇيەنسەك, قازىر­گى كەزدە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى اشۋ ناۋقانعا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. وسى ورايدا ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە قاتىستى ءتيىستى مەكەمەلەرگە باعىنبايتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ ىشكى ماسەلەسى دە قاتاڭ باقىلاۋدا بولۋعا ءتيىس. سالا ماماندارى قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا, بالا تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قا­راماۋعا قاتىستى تالاپتاردىڭ قاتاڭ با­قىلاۋدا بولۋىن قاداعالاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان جەكەمەنشىك مەكتەپتەر جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋ قاجەت.

ەلىمىزدەگى جەكەمەنشىك مەكتەپتەر وليمپيادالاردا عانا باق سىناۋمەن شەكتەلمەي, ولاردىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم وردالارىمەن تاجىريبە الماسۋىن دۇرىس جولعا قويۋ دا وزەكتى. مەكتەپىشىلىك شارالاردا اتا-انالاردان بەلسەندىلىك تالاپ ەتىلەدى. جەكەمەنشىك مەكتەپتەر قوعام­دى جىككە ءبولۋدىڭ ەمەس, ءبىلىم كەڭىستى­گىن­دە ىقپالداسۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالۋعا ءتيىس. وقۋشىلاردىڭ, مۇعالىمدەردىڭ جەتىستىكتەرى, الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك مەك­تەپتەردىڭ اراسىنداعى باسەكەلەستىك ەمەس, ساپالى ءبىلىمنىڭ ەكوجۇيەسىنە اينالۋعا ءتيىس. ال ءبىلىم بەرۋ ءىسى بيزنەس ەمەس, ەلدىڭ بولاشاعى ەكەنىن قاپەردە ۇستاساق ەكەن.

الماتى