ريمدەگى سانتا-چەچيليا كونسەرۆاتورياسىن فورتەپيانو اسپابى بويىنشا تامامداعان, ريم ۋنيۆەرسيتەتىندە زاڭگەر ماماندىعىن بىتىرگەن, ميلان, نەاپول, پاريج, توكيو, بۋداپەشت تەاترلارىندا, سونداي-اق لۋچانو پاۆاروتتي, دجۋزەپپە سابباتيني, كاتيا ريچارەللي, پااتا بۋرچۋلادزە, ۆينچەنتسو لا سكولا, دانيەلا دەسسي, فابيو ارميلياتو سياقتى كەرەمەت وپەرا جۇلدىزدارىمەن قاتار ونەر كورسەتكەن يتاليالىق ديريجەر كىم دەپ سۇراسا, ءا دەگەننەن «بۇل ءبىز تانيتىن ماركو بوەمي عوي» دەپ تاڭدايى تاق ەتە قالاتىن كورەرمەن بىزدە جەتەدى. ويتكەنى ونىڭ شەبەرلىگىنە بىلتىر قازاندا كوز جەتكىزىپ قويعان جايىمىز بار. ماەسترو «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى ارتىستەرىمەن بىرگە «اتتيلا» سپەكتاكلىن قويۋعا اتسالىسقان ەدى. ەل استاناسىنا بۇل جولعى ساپارىندا ول شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزىپ, جاس ارتىستەردىڭ ۆوكالدىق ونەرىن شىڭداۋمەن اينالىستى. تومەندەگى سۇحباتتا ديريجەر, پيانينوشىنىڭ ءومىرى مەن ونەرىنە قاتىستى قىزىقتى وقيعالار اڭگىمە وزەگىنە ارقاۋ ەتىلەدى.
– بالا كەزدە ادامنىڭ ءبارى ارمانشىل, قيالشىل بولىپ كەلەتىنى راس-اۋ. ءبىر كەزدەرى قول جەتپەس بيىككە بالانعان سول اسقارالى شىڭنىڭ وزىنە اينالىپ كەتكەن تۇلعانىڭ ءبىرىسىز. مۋزىكانت بولۋعا ءسىزدى كىشكەنتاي كەزىڭىزدە اتا-اناڭىز ۇگىتتەدى مە, جوق الدە ونى وزىڭىزگە قۇدايدىڭ تارتقان سىيى دەپ قابىلدادىڭىز با؟
– بۇل جايىنداعى اڭگىمە تىم ۇزاققا سوزىلىپ كەتۋى مۇمكىن. ال, مەن كوپ سوزگە قۇمار جان ەمەسپىن. قىسقاشا عانا ايتاتىن بولسام, بۇل ءوزى ءبىر ايتارلىقتاي قىزىق وقيعا ەدى. ءتورت جاسىمدا انامدى وتىرعان جەرىندە شالقاسىنان قۇلاتا جازداپپىن. بالاباقشادان ۇيگە ەنگەن بويدا وعان: «مەن پيانينودا ويناعىم كەلەدى!» دەپ بويىمدا مۋزىكاعا ەرەكشە ءبىر قۇشتارلىق سەزىمى پايدا بولعانىن بايقاتقانىمدا, ۇيدەگىلەر تەگىس تاڭعالىپتى. بالالىق شاقتىڭ بارلىق كارتيناسى ەستە ساقتالىپ قالماعانمەن, ءدال وسى ساتتەگىلەر جادىمنان بىرتىندەپ وشە باستاپتى. بىراق تا بىزگە سوندا مۋزىكادان جاسى ەگدە تارتقان ايەل كىسىنىڭ ساباق بەرگەنى ەسىمدە. ال وتباسىمىزدا پالەندەي مۋزىكانت اتانعان ەشكىم بولماعانىمەن انامنىڭ ءسوزىمدى جەردە قالدىرماي, ءوتىنىشىمدى ورىنداعانى ءالى كۇنگە دەيىن جانىمدى شۋاققا بولەيدى. مىنە, سودان بەرى پيانينودا ويناپ كەلەمىن. ءتىپتى, بۇل جاقىن سەرىگىمە اينالىپ كەتتى. مەن ءۇشىن ول دۇنيەدەگى ەڭ قاسيەتتى مۋزىكالىق اسپاپ سانالادى. مۇنى ءسۇيۋ ارقىلى مەن ءوزىمدى دۇنيەگە اكەلگەن ابزال اناما قۇرمەت كورسەتىپ جۇرگەن سياقتى بولامىن.
– تانىمال ادامداردىڭ ءبارىنىڭ الدىنا توساتىن ءبىر ءداستۇرلى سۇراقتى سىزگە دە قويساق پا دەپ ەدىك. تاعدىر ءسىزدىڭ جولىڭىزدى ءمۇلدە باسقا ارناعا بۇرىپ اكەتكەن جاعدايدا ديريجەرلىكتەن باسقا قاي ماماندىقتى قول كورەر ەدىڭىز؟
– مۇنى ەشبىر ادام ءدال ايتىپ بەرە المايدى. الايدا, ادام قابىلەتىنىڭ شەكسىز ەكەنىن ءبىر جەردەن كوزىم شالىپ قالعان ەدى. ايتالىق, مەنىڭ قۇقىقتانۋ سالاسىندا العان دارەجەم بار, سەبەبى مۋزىكانت بولعانىممەن, كەيىن بۇل مەنى بىرەۋگە تاۋەلدى ەتىپ جۇرمەي مە دەگەن كۇدىك جوق ەمەس. جاستىقتا ادام بار مەن جوقتىڭ ايىرماسىن كوپ سەزىنە بەرمەۋى مۇمكىن. سول سياقتى بۇگىن مەنىڭ تاپقان دۇنيەمنىڭ ەرتەڭگى ومىرىمە تولىق جەتەتىنىن, نە جەتپەيتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ تاعى قيىن. مۇندا دا اتا-اناما بورىشتارمىن. ولار مۋزىكانى ۇيرەنۋمەن قاتار قوسىمشا باسقا ءبىر ماماندىقتى قاتار مەڭگەرۋىمە كەڭەس بەردى. مەن ول كىسىلەردىڭ ءسوزىن جەرگە تاستامادىم. ءتارتىپتى ۇل بولدىم. مىنە, سونىڭ ارقاسىندا اجەپتاۋىر دارەجەم بار قازىر.
– ماماندىقتى دۇرىس تاڭداي بىلگەن قانداي جاقسى. ال, ءسىز ءوزىڭىزدى ومىردەن ءوز ورنىن تاپقان ادامعا جاتقىزاسىز با؟
– قۇقىقتانۋ ماماندىعىن نە ءۇشىن مەڭگەرگەنىمدى ايتايىن. سەبەبى, مەن ەمىن-ەركىن كوسىلە سويلەۋگە شەبەرمىن. ال قۇقىقتانۋ سالاسى ادامعا پىكىرتالاستى, اڭگىمەنى قالاي جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن, ماسەلەنى قالاي شەشۋدى ۇيرەتەدى. بۇل ماماندىقتى قۇلاي ءسۇيدىم دەسەم, ارينە, وتىرىك ايتقان بولار ەدىم. قۇقىقتانۋعا كوڭىلىم سونشالىق اۋىپ تۇرماعانمەن, وسى سالادا قىزمەت ىستەيتىن ادامعا لايىق ءبىرشاما ءبىلىمىم بار. ءتىپتى, قازىر ءسىز تاعى تاڭداۋ تۇسە قالعان جاعدايدا قانداي ماماندىقتى سەرىك ەتەتىنىمدى سۇراپ جاتىرسىز. ءبارىن باسىنان قايتالاۋ قاجەت بولسا, مەنىڭ اينالىپ كەلىپ تىرەلەتىنىم وسى سالا بولۋى ەش عاجاپ ەمەس. مىنەزى قىزىق ادامعا جاتامىن. ماعان سالسا, كوپتەگەن نارسەمەن قاتار اينالىسقاندى ۇناتامىن. جالپى جاڭا نارسەگە جاقىن جۇرەمىن. اۋەسقويمىن. ۋاقىت, عۇمىر جەتىپ جاتسا, كوپ نارسەنى يگەرگەنگە ارينە, نە جەتسىن! بىراق تاڭەرتەڭ كەڭسەگە 9-00-دە كىرىپ, كەشكى التىدا شىعاتىن, ۇنەمى ءبىر ىرعاقپەن قايتالانىپ جاتاتىن سۇرەڭسىز تىرشىلىكتىڭ اۋەنىنە باس يگىم كەلمەيدى.
– ادامداردىڭ ەكى ءتۇرلى سورتى كەزدەسەدى. ۋاقىتىنىڭ كوبىن جۇمىسقا جۇمسايتىندار جانە كاسىبىن تەك كۇنكورىس كوزى دەپ ەسەپتەيتىندەر. ءسىز ءۇشىن نە ماڭىزدى؟
– مەن ءومىرىمدى جۇمىسىمسىز, اينالىساتىن سۇيىكتى كاسىبىمسىز كوز الدىما ەلەستەتە المايمىن. جانە وسى ويىمدى جۇرگەن جەرىمدە قايتالاپ ايتا بەرۋدەن جالىققان ەمەسپىن. ءبىز دارەجەسى ەرەكشە ادامدار ساناتىنا جاتامىز. ءوز دەڭگەيىڭنىڭ وسۋىنە دە, تومەن تۇسۋىنە دە الدىمەن ءوزىڭ جاۋاپتىسىڭ. حالىققا, ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەگىڭدى جالپى جۇرت قادىرلەپ, لايىقتى باعاسىن بەرىپ جاتسا, ارينە, وعان قۋاناسىڭ. بىراق بارلىق ۋاقىتتا جانە بارلىق جەردە مۇنداي قۇرمەت كورسەتىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ءوز باعاڭدى ءوزىڭ بىلە ءجۇر دەگەن تۇجىرىم سودان كەلىپ تۋادى. مەنىڭ ميىمدا جۇمىستا شارشاۋ دەگەن ۇعىم مۇلدە جوق. تابانىنان شانشىلىپ تۇرىپ ىستەيتىن 10-12 ساعاتتىق دامىلسىز ەڭبەككە ءوزىمدى اياماي جەگە الامىن. ارينە, بۇل وڭاي سوقپايدى. بىراق ءلاززات سەزىمىنە بولەيتىن جۇمىستان كەلەتىن شارشاۋ دەگەنىمىز باسقا بەينەتتەن الدەقايدا تۇششى جانە ادامدى جىگەرلەندىرەدى, شابىتتاندىرادى. ادام, مىسالى, الما اعاشىن وتىرعىزىپ, باپتاپ, ماپەلەپ, ءبىر كۇنى جەمىسىن ءوزى تاتىپ كورگەندە, اۋىرتپالىقتان اشىعان الاقانىن ۇمىتىپ كەتپەي مە؟ سول سياقتى ءوز جۇمىسىنان راحات تاباتىن ادامدار باقىتتىراق. بىراق تا, ومىردە مۇنداي جاعداي وتە سيرەك كەزدەسەدى. ماعان قۇدىرەتتى ونەردى سىيلاعان جاراتقانعا نە ءۇشىن مىڭ مارتە قۇلشىلىق جاساۋعا دايىنمىن... بىلەسىز بە؟ تاماشا, تازا, تاڭعاجايىپ الەمدى تارتۋ ەتكەنى ءۇشىن!
اتاق-مانساپ ماعان اۋەلى پيانينودا ويناۋدان كەلە باستادى. قانشا ساعات بويى باس الماي جاتتىعۋ جاساپ, جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. بىردە ونەردىڭ بۇل ءتۇرىن جانىممەن سونشالىق جاناستىرمايتىن, قابىستىرىپ اكەتە قويمايتىن ءبىر تۇيسىك پايدا بولدى. كەيدە ءبىر نارسەنىڭ ادامعا اۋەلگىدە ۇناپ, بىرتە-بىرتە الگىدەن ءوزىنىڭ الىستاپ بارا جاتقانىن سەزبەي قالىپ جاتاتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. پيانينودا ويناعاندى وتە جاقسى كورەمىن. بىراق تاڭداۋعا توسقاۋىل, تالعامعا داۋا جوق دەگەندەي, ديريجەرلىكتىڭ ماڭدايىما جازىلىپ تۇرعانىن ىشتەي قابىلداعان ساتتەن باستاپ جانىم نۇرلانىپ بارا جاتقانىن سەزدىم. ديريجەردىڭ جۇمىسى پيانينوعا قاراعاندا جەڭىلىرەك ەكەن دەپ ەشكىم ويلاپ قالمايتىن شىعار. مىسالى, مەنىڭ تابيعاتىم ءوز اسپابىمەن وڭاشادا كوبىرەك قالىپ قوياتىن پيانينوشىمەن ۇيلەسپەيدى, قايتا كەرىسىنشە قالىڭ نوپىرمەن ميداي ارالاسىپ جاتقاندى قالايمىن. قازىر مىنە, 24 ساعات بويى جۇمىسىم وزىممەن بىرگە تىنىس الىپ, وزەگىمە اينالىپ كەتكەن دەۋىمە بولادى. ونىڭ ۇستىنە قوسىمشا تاعى دا ءبىرتالاي نارسەمەن قاتار اينالىسا الامىن.
– قويىلىمدارداعى ءتۇرلى كەيىپكەرلەرمەن, رولدەرمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن كەزىڭىزدە ولاردىڭ ىشىنەن وزىڭىزگە جاقىن, ۇقساس تاعدىرلاردى كورگەن جوقسىز با؟ مۇنى تەاتر ءتىلىمەن ايتقاندا, جان دۇنيەسى قويىلىممەن ەگىز دەپ جاتادى. شىن مانىندە, سولاي ما؟
– بارلىق نارسە ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىنا, جاراتىلىسىنا بايلانىستى بولعاندىقتان, وعان «ءيا» نە «جوق» دەپ كەسىمدى ءسوز ايتۋ وتە قيىن. راسىن ايتۋ كەرەك, قويىلىمنىڭ ءبارى تاڭداي قاقتىرا بەرمەيدى. ال, ەندى كەيدە ءوزىڭ سونىڭ ورتاسىندا تۇرىپ, نە بولىپ, نە قويىپ جاتقانىنا اسا ءمان بەرمەي وتە شىعاتىن كەزدەرىڭ بولادى. وسى تۇرعىدان قاراساڭ, كۇردەلى ماسەلە دەپ ايتار ەدىم. ويتكەنى, ءوزىڭ ويلاعان نارسەنى جۇزەگە اسىرۋعا جانتالاسىپ باعاسىڭ. جىگەر-كۇشىڭدى سەنىمدى اقتاۋعا جۇمسايسىڭ. ۇنەمى سولاي. مىسالى, «استانا وپەرا» تەاترىندا «اتتيلا» قويىلىمىن ازىرلەگەن كەزىمىزدى الايىق. بۇل جالپى وسى عاسىرداعى ايتۋلى ۇلكەن ءبىر جوبالاردىڭ بىرىنە اينالدى. جويقىن رۋحتى, تاڭعاجايىپ قويىلىم باسقا ساحنالارداعى نۇسقالارعا ۇقساعان جوق, سەبەبى, ول ءسات قويۋشى پەر لۋيدجي پيتستسي ءۇشىن شالقار شابىتتىڭ ءبىر شالقىعان, شارىقتاعان كەزى ەدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى رەجيسسەردى جۇرت ساليقالى, سالماقتى تۋىندىلارى ءۇشىن كەرەمەت باعالايدى. ونىڭ سونداعى قويىلىمى مەنى تەرەڭ يىرىمىنە باتىرىپ اكەتتى. شىعارما مەن كەيىپكەرلەر, مۇنداعى شىعارماشىلىق ادامدارى ەگىز ءدۇنيەگە اينالىپ كەتەدى دەگەن سوزگە سوندا بارىپ قۇلاق استىم.
– دوستارمەن قوسىلىپ ءان شىرقايتىن كەشتەر قانداي عانيبەت. دوسى كوپ ادامسىز با, جەكە باسىڭىزدىڭ باقىتىنا ۋاقىت بولەسىز بە؟
– مۇنسىز ءومىردىڭ ءسانى كىرە مە؟ ارينە. دوستارىم وتە كوپ. ءوزىم ريمدە تۇرامىن, دوس-جاراندارىممەن جارقىن كەزدەسۋلەر, سىرلاسۋلار سول جەردە وتەدى. بىرەۋىمەن ءتۇس الەتىندە باس قوسساق, ەندى بىرىمەن ءتۇس اۋا نەمەسە كەشكە قاراي كەزدەسەمىن. جاقىن دوستارىمنىڭ ورتاسىندا ەمىن-ەركىن دەمالعاندى جاقسى كورەمىن. جاڭا دوستار تاپسام قۋانامىن. قازىر «skype», «whatsapp» ارقىلى قاي جەردە جۇرسەڭ دە, ءوزىڭ جاقىن تۇتقان ادامدارىڭمەن بايلانىستى ۇزبەي, حابارلاسىپ تۇرۋىڭا مۇمكىندىك مول, مەن دە سول ءادىستى ءجيى قولدانامىن. سەبەبى, ولار – ءومىرىمنىڭ ەڭ كوپ بولىگىنە جاتادى.
– استاناعا كەلگەن قوناق ونىمەن اقجارقىن دوسقا اينالادى. سىزگە قانداي اسەر قالدىردى؟
– استاناعا تاعى ءبىر دوس ادام تابىلدى دەپ ويلاڭىز. مەنى جالپى جاعراپياعا ابدەن تاۋەلدى جان دەسەڭ بولادى. ويتكەنى, 130 ەلدىڭ ىشىنەن 110-ىنا تابانىم تيگەن جانە ولاردىڭ استانالارىن جاقسى بىلەمىن.
– مۇندا سىرتتان كەلگەن قوناقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىن تۋعىزاتىن قانداي تاماشالارعا قانىقتىڭىز؟
– شىنىن ايتقاندا, قازاقستاندىقتاردى ءتۇرلى كەزدەسۋلەردەن ءجيى ۇشىراتاتىنمىن, بىراق مۇندا العاش رەت كەلۋىم. وكىنىشكە قاراي, قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىمەن جاقىن تانىسۋعا ءالى ۋاقىت جەتپەي جاتىر. از مەرزىمدە ولاي بولۋى استە مۇمكىن بولا قويار ما ەكەن؟ جۇمىس باستان اسىپ جاتقاندا, نەگىزگى ىستەن باسقا نارسەگە كوڭىل بۇرۋعا ۋاقىت تاپپايسىڭ. ايتسە دە, قاي جەردە جۇرگەنىمە قاراماستان, سونداعى بارلىق تاماشانى قالت جىبەرمەۋگە تىرىسامىن. مەنى مۇنداعى دۇنيەنىڭ ءبارى قىزىقتىرادى. مىناۋ, اناۋ دەپ ولاردى جەكە-جەكە بولە كورسەتۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. مىسالى, حالىقتىڭ ۇلتتىق تاعامىنان باستاپ, قالاي تاماقتانىپ, قالاي تىنىعاتىنىنا, ساۋىق-سايران قۇراتىنىنا دەيىن بىلسەڭ, قۇداي-اۋ, ونىڭ ءوزى ءبىر باسىڭا تەڭدەسسىز بايلىق ەمەس پە؟ ءبىر توپ اداممەن ناميبياعا بارعان ساپارىم ەسىمنەن كەتپەيدى. سوڭعى كۇنى عاجاپ ءبىر ۇمىتىلماس وقيعاعا تاپ بولدىق. ءبارىمىز سول جەردىڭ ادامدارى جەيتىن نەگىزگى تاعامنان ءدام تاتپاق بولىپ ۇيعاردىق. مەن رەسەپشنگە ءتۇستىم دە, قوناقۇيدىڭ قىزمەتكەرىنە ءبىزدىڭ توپ ەرەكشە ءارى وزگەشە تاعام جەگىسى كەلەتىنىن ايتتىم. ول, ەگەر ەرەكشە ءبىر نارسە جەگىڭىز كەلسە, قۋىرىلعان قۇرتتىڭ ءدامىن تاتىپ كورۋ كەرەك دەدى. سول كەزدە توپتاعىلاردىڭ بارلىعى قارسى بولىپ, جەمەدى. مەن تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ءدام تاتتىم. ءتىپتى ءبىر جەرلەردە قولتىراۋىننىڭ, جىلاننىڭ ەتىن جەدىم. مەنىڭشە, بارىپ وتىرعان ەلىڭنىڭ تاعامىنان ازداپ بولسا دا ءدام تاتىپ كورۋ دۇنيەنى استە وزگەرتىپ جىبەرمەيدى.
– الگىندە ءار نارسەگە اۋەستىگىڭىز كەتىپ جاتاتىنىن ايتىپ قالدىڭىز. بۇل تىكەلەي ءسىزدىڭ نەگىزگى جۇمىسىڭىزعا كەرى اسەرىن تيگىزبەي مە؟
– كەيدە دەمالىسقا شىعار الدىندا ارىپتەستەرىممەن الداعى جوسپارىم جايلى بولىسسەم, ولار ماعان: «جۇمىس كەستەڭ وتە تىعىز ەكەن. مۇنىڭ بارىنە ءبىر مەزگىلدە قالاي ۋاقىت تاباسىڭ؟ مۇنان گورى تەڭىزدىڭ جاعاسىندا ءۇش اپتا دەمالىپ كوسىلىپ جاتپايسىڭ با؟» دەيدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, مۇنداي تىپ-تىنىش جەردە 3-4 كۇننەن كەيىن ءىشىم پىسىپ كەتەدى. بيىكتىگى 6 مىڭ مەتر بولاتىن الىپ جانارتاۋعا ادامنىڭ ورمەلەپ شىعۋى مۇمكىن بە؟ مەنى سونداي ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن تابيعاتتىڭ تىلسىم ءيىرىمى تارتىپ تۇرادى. مۇنداي وتە كۇردەلى ساپارلاردا سەنى تەك قالاي امان قالامىن دەگەن ءبىر عانا سۇراق مازالايدى. بۇل وي ميدىڭ قاتپارلارىن تازارتادى. دەمالىستىڭ وسى تارىزدەس ءتۇرى, ارينە, شارشاتىپ, ەستەن تاندىرۋى مۇمكىن, ەسەسىنە, كەيىن وزىڭنەن كەرەمەت سەرگەكتىكتى سەزەسىڭ. ءوزىم وسىنداي دەمالىستىڭ جۇمىسىما كوپ پايداسىن تيگىزەتىنىن بايقاپ ءجۇرمىن. ويتكەنى, شىعارماشىلىق جۇمىسپەن, ياعني وي ەڭبەگىمەن اينالىساتىن ادامدار ءۇشىن مۇنداي قاتەرلى شەشىمدەر اسا قاجەت دەپ ويلايمىن. مىسالى, وتە تەز ويلاپ, شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اياق استىنان ادام ءتۇرلى جاعدايعا تاپ كەلىپ جاتادى, سوندايدا ەستەن تانىپ, نە ىستەرىڭدى بىلمەي, ابدىراپ قالماۋ ءۇشىن ول ساباق, ۇلكەن مەكتەپ. ويتكەنى ەشكىم ەرتەڭگى تاماشا ومىرىنە باقىتتى بيلەتتى ساتىپ الىپ قويعان جوق.
كوپ ادامعا قىزىق بولىپ كورىنەر, مىسال ءۇشىن گەرمانيا تەاترلارىندا ارنايى دايىندىق (رەپەتيتسيا) اتىمەن جوق, سەبەبى ەجەلدەن جۇيەلەرى سولاي قۇرىلعان. وندا تەك فورتەپيانومەن عانا دايىندىق جاسالادى. ال قويىلىم تۋرالى اڭگىمە مۇلدە بولەك, ۇشاقتان تۇسكەن بويدا تۋرا تەاترعا باراسىڭ دا, سپەكتاكلدى الدىن الا دايىندىقسىز بىردەن وركەسترمەن ديريجەرلىك ەتىپ كەتە باراسىڭ. وسىدان ون جىل بۇرىن گەرمانيانىڭ جەتەكشى تەاترلارىنىڭ بىرىندە «تۇراندوت حانشايىم» قويىلىمىنا ديريجەرلىك ەتكەن بولاتىنمىن. سوندا العاش رەت دايىندىقسىز جۇمىسقا كۇمپ بەرىپ قويىپ كەتۋدىڭ ماشاقاتىن باستان كەشكەنمىن. قاتتى قينالدىم. بىراق, ەندى تاڭعالاسىز با, جوق پا, سول جولى «تۇراندوت حانشايىم» قويىلىمى وتە جوعارى دەڭگەيدە ورىندالىپ شىقتى. ارينە, قالاي بولار ەكەن دەپ ىشتەي نامىسقا تىرىسىپ باققان ەڭبەگىمنىڭ ەداۋىر سەپتىگى تيگەنىن جوققا شىعارمايمىن, الايدا, ادامعا بۇل ءۇشىن قانشاما قاجىر-قايرات, كۇش قاجەت دەسەڭشى. وندا ءوزىڭدى ساعان سەنگەن, يەك ارتقان جۇرتتى قيىن اپاتتان امان-ەسەن الىپ شىعۋ ءۇشىن جانتالاسقان جانداي سەزىنەسىڭ. سونىڭ سوڭىنان 10 كۇن بويى سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتتا كاياكينگپەن اينالىسساڭ, ميىڭ جاڭعىرىپ, جاس بالانىڭ ساناسىنداي تازاراسىڭ. مۇنىڭ بويداعى اۋىرتپالىقتان ارىلىپ, رۋحاني قۋات جيناۋدىڭ, شابىتتانۋدىڭ وزىنشە ءبىر ءتاسىلى ەكەنىنە كوزىم الدەقاشان جەتكەن.
– اكتەر بولعىڭىز كەلگەن جوق پا؟
– ءومىر – ساحنا, ال ادامدار ءوز رولدەرىن ويناپ جۇرگەن اكتەرلەر دەگەن قاعيدا ءجيى ايتىلىپ جاتادى. كەيدە راس, بەلگىلى ءبىر ءرولدى ويناي تۇرۋعا تۋرا كەلەدى, ول بىردە كوڭىلدى, ەندى كەيدە كوڭىلسىز رولدەر بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار جاقسى پسيحولوگ بولىپ كەتەتىن كەزىمىز دە از ەمەس. سەبەبى, وزىڭمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ پسيحولوگياسى مەن كوڭىل-كۇيىن بىلمەيتىن بولساڭ, جەتىستىككە جەتۋىڭ قيىنعا سوعادى. تابيعاتىم بىرەۋگە بۇيرىق بەرۋگە جاراتىلماعان اداممىن, سەبەبى ءوزىم ديريجەرمىن. ماعان ءبارى باعىنادى دەسەم, تاعى قاتە ايتقان بولىپ شىعامىن. سوندىقتان شىندىققا ادامنىڭ كوزىن جەتكىزۋگە تىرىسامىن, ءوز ىسىنە سەنىم ۇيالاتا السام, ۇتقانىم دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل ءوزىم ءاردايىم قولدايتىن دۇرىس ءادىس. سول ءۇشىن جاقسى پسيحولوگ بولۋ ادامعا ارتىقتىق ەتپەيدى. باستان كەشكەن تاعى ءبىر وقيعا ويىما ءتۇسىپ كەتتى. رەسەيدە ءبىر اتاقتى وپەرا جۇلدىزىمەن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلىپ قالدى. ديريجەرگە جۇكتەلەتىن مىندەت ايقىن. باس كەزىندە دايىندىققا بارا الماي, ورنىما كومەكشى اسسيستەنتىمدى جىبەرىپ جۇمىس ىستەتۋگە تۋرا كەلدى. «لۋچيا دوننا» دەپ اتالاتىن وتە كۇردەلى قويىلىم ەدى. سويتسەم, مەنىڭ جىبەرگەن كومەكشىمە پريمادوننا مۇلدە قۇلاق اسپاي قويىپتى. ايتقان وتىنىشتەرىن ورىنداۋدان باس تارتقان سوڭ, ول ماعان حابارلاسىپ, «نە ىستەيىن؟ ءانشى ايتقانىمنىڭ بىردە بىرەۋىن ورىنداعان جوق. مەنىمەن جۇمىس ىستەۋدەن تۇبەگەيلى باس تارتىپ وتىر» دەدى. سوسىن مەن: «جارايدى, مۇنداي ماسەلەگە باسىڭدى قاتىرماي, قالعان جۇمىستارىڭدى پىسىقتاي بەر» دەپ تاپسىرما بەردىم. كوپ ۇزاماي ءوزىم دە جەتتىم. ءبارى الاڭداپ مەنى كۇتىپ وتىر ەكەن. الگى پريمادوننا بارىنشا سىپايىلىق تانىتىپ, مەنىمەن وتە جىلى شىرايلى امانداستى. راسىن ايتسام, مۇنداي كەزدەسۋلەردەن تاجىريبە جيناقتايمىن. وزىمە ءتان جۇمىس تاسىلىمەن ونىڭ كوزىنشە باسقا سوليستەرمەن دايىندىق جاساۋعا كىرىستىم. ءبىر ارياعا, سۇمدىق-اي, تۇتاس ءبىر ساعات جۇمساعان كەزدەر بولدى. پريمادوننا قىزىعا كوز تىگىپ وتىر. ال ونىڭ وزىنە كەزەگىم كەلگەندە مەن كونتسەرتمەيستەرگە ءانشىنىڭ قالاۋىن مۇلتىكسىز ورىنداۋدى ءوتىندىم. ياعني, ونىڭ وسىعان دەيىنگى ورىنداۋ مانەرىنە ەش وزگەرىس ەنگىزگىم كەلمەدى. كەنەت ءبىر اريانى ورىنداپ بىتە سالا, ماعان «قاشان توقتاتىپ, تۇزەتەر ەكەن؟» دەگەندەي ءبىراز دامىلداپ تۇرىپ قالدى. ال مەن ونىڭ ارياسىنىڭ سوڭىن كۇتىپ بولدىم دا, «ۋاۋ! ماعان ءسىزدى ۇلى ءانشى دەپ ايتىپ ەدى, الايدا ءسىزدىڭ تالانتىڭىز ودان دا اسىپ تۇسەتىن كەرەمەت ءانشى ەكەنسىز!» دەدىم. ءانشىنىڭ كوزدەرى جايناپ كەتتى. العىسىن ءبىلدىرىپ جاتىر. وسى ارادا مەن ونىڭ بۇدان دا تاماشا شىرقاۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن سەزدىرىپ, ول ءۇشىن ءبىراز جەرىن وزگەرتسەك قايتەدى دەپ ۇسىنىس جاسادىم. ەگەر سونشالىق جانىڭىزعا جات دەپ ۇيعارساڭىز, ولاي ىستەمەۋىمىزگە دە بولادى دەدىم. ول تالاسىپ جاتپادى, كەلىسە كەتتى. مىنە, سول ۋاقىتتان باستاپ ءانشى بارلىعىن مەنىڭ ايتۋىم بويىنشا ورىندايتىن بولدى, مەنىڭ ۇسىنىسىمدى تالاسسىز اتقاراتىن ادامعا اينالدى. قازىر سول انشىمەن اجىراماس جاقىن دوسپىز. ساحنادا كىممەن, قالاي جۇمىس ىستەۋ اسا ماڭىزدى ءىس ەمەس, ماسەلە ءوزىڭ بىرگە جۇمىس ىستەيتىن سول ادامنىڭ ءتىلىن, ءدىلىن تابا بىلۋدە, ولاردى ءوز جۇمىسىڭنىڭ دۇرىستىعىنا سەندىرە الۋىڭدا دەپ ويلايمىن.
دوسىم رەناتو بۋزو اتاقتى باريتون داۋىستى ءانشى. بىراق مىنەزى وتە كۇردەلى, سەبەبى ول ۇنەمى جۇرتتىڭ بارىمەن ءسوز تالاستىرىپ, قىرعي-قاباق بولىپ جۇرەدى. ال ول ەكەۋىمىز قانشاما وپەرالىق تۋىندىنى, كونتسەرتتى دايىنداۋعا قاتىستىق, بىراق, ءتىپا-ءتىپا, ەشقاشان ءبىر-بىرىمىزبەن كەرىسىپ, ارامىزدا كيكىلجىڭ تۋىنداعان ەمەس. بۇل ونىمەن مەنىڭ قالاي سويلەسۋدى جاقسى بىلەتىندىگىمنەن.
– جالپى ءومىردە نە نارسەنى وتە جوعارى باعالايسىز؟ قۇرمەت تۇتار قۇندىلىقتارىڭىزدى بىلۋگە بولا ما؟
– دۇنيە كۇيىپ كەتسە دە, دوسىمدى ساتپايمىن. شىندىقتى, دوستىقتى, سوعان قوسا اۋەلى ءوز ىسىڭە سەنۋ كەرەكتىگىن وتە جوعارى باعالايمىن. مەن ءۇشىن وسى ءۇش قۇندىلىق بيىك تۇرادى. ودان كەيىن ادامدارمەن قارىم-قاتىناستى قۇرمەتتەيمىن, وسىعان ۇنەمى سەنەمىن. مەنىڭشە, ادامدار ءبىر-بىرىنە ادال بولسا, ايانباي ەڭبەك ەتسە, قالعان دۇنيەلەر كوزگە ىلىنبەس مولەكۋلالار شىعار دەپ پايىمدايمىن. مۋزىكا جولى ەشكىمگە وڭاي بولعان ەمەس, بىراق ءبىر وكىنىشتى جاعداي وسى سالادا ەكىجۇزدىلەر ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. بۇل جەردە بىراق بىرگە جۇمىس ىستەيتىن ارىپتەستەرىڭە ادال بولساڭ, ونەردەگى جولىڭ وزدىگىنەن ءتۇزۋ ارنادا دوڭگەلەپ كەتەرىنە كۇمان جوق. اڭگىمەنىڭ باسىندا كوپ ادامعا ۇقساي بەرمەيتىنىمدى ەسكەرتىپ وتكەن سياقتىمىن. تاعى قايتالايمىن. مەنى مىسقىلشىل, قىزىققۇمار جاندار كوبىرەك قىزىقتىرادى. ءبارىن بۇرىنعىشا وزگەرتپەي ەسكى كۇيىندە قالدىرۋعا قاسارىسىپ باعاتىن كونسەرۆاتورلاردى جانىم سۇيمەيدى. مۇندايلار جۇرتقا جاڭادان پايدالى ءبىر نارسە تابادى دەپ ويلامايمىن. جاڭا نارسەنى دۇنيەگە كەلتىرۋ ارقىلى كىسى الدىمەن ءوزىن, سودان كەيىن ومىردەگى ءوزىنىڭ ورنىن تابادى. وزگەرىسكە, جاڭاشىلدىققا بەيىمدەلە المايتىن جانداردان الشاق جۇرەمىن. سوندىقتان بويىندا جىگەر وتى لاپىلداعان, قۇلشىنىسى مول جاستاردى قىزىعىپ, وزىمە تارتامىن. وزىمنەن قانشاما جاس كىشى ءىنى-قارىنداستارىممەن, دوستارىمنىڭ بالالارىمەن ءشۇيىركەلەسىپ تەز ارادا ءتىل تابىسىپ كەتەمىن. ارامىزدا ءا, دەگەننەن مىقتى تۇسىنىستىك پايدا بولادى. وسى جاس ۇرپاقتان ءالى ءبىز كوپ كەرەمەتتى كورەتىنىمىزگە كامىل سەنەمىن.
– الداعى ۋاقىتتا تاعى قانداي بيىكتەردى مەجەلەپ وتىرسىز؟
– قاشاندا قىزىق نارسەگە جاقىنمىن. دەمالىسىمدا كيليماندجاروعا ورمەلەپ, سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتتا كاياكينگپەن, دجۋنگليدە ترەككينگپەن اينالىساتىنىمدى ايتا بەرسەم, قىزىق تاۋسىلمايدى. جۇمىس بارىسىندا ءوزىم بۇرىن تابانىم تيمەگەن ەلدەردى بارىپ كورگەندى ۇناتامىن. بەيتانىس ادامدارمەن قىزۋ ارالاسا كەتكەندى جاقسى كورەمىن. مىسالى, وتكەن جىلى سان پاۋلوعا بارىپ, ءبىر كەشكە ديريجەرلىك ەتتىم. جاس وركەسترمەن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. سوندا سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن كەرەمەت ءبىر تاجىريبەنى باستان كەشتىم. مەنى ونداعىلار وركەستردىڭ باس ديريجەرى بولۋعا شاقىردى. شىنىن ايتايىن, مەنىڭ مۇنداي جۇمىستى ۇناتۋىم قيىن, ويتكەنى ءومىر بويى نەمەسە ءبىر جەردە تابان اۋدارماي ۇزاق جىلدار تۇراقتاپ قالا المايمىن. الەمدى كەزىپ, ساياحاتتاي بەرگىم كەلىپ تۇرادى. ەندى ءسال كۇننەن كەيىن قايتالاپ سان پاۋلوعا بارامىن, سوسىن كورەياعا, مەكسيكاعا جينالامىن, بۇل بىتە بەرە كولۋمبياداعى سۋپەرجۇلدىز دانيەلا دەسسيمەن بىرگە «تۋراندوت حانشايىمعا» ديريجەرلىك ەتەمىن. وعان مىنا جاقتان جاپونيانىڭ وتە كوپ كولەمدەگى جەتەكشى سوليستەردەن قۇرالعان وركەسترىمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلىپ تۇرعانىن قوسقاندا, جۇمىس باستان اسادى. ديريجەر رەتىندە مەنى كۇتىپ وتىرعان يتاليا, گەرمانيا جۇرتشىلىعى بار. ال ارەنا دي ۆەروناداعى گالا-كونتسەرت تاماشاسى ءوز الدىنا بولەك تۇر. مۇنىڭ ءبارىن جيناعاندا, ۇلكەن وقيعا بولىپ سانالادى. ءبىز تاعى بولاشاقتا وسى تەاترمەن قوسىلىپ ءبىراز قويىلىمدار ازىرلەۋگە كەلىسىم جۇرگىزىپ جاتىرمىز. حەلسينكيدەگى ءوزىم قاتىسقان «دون پاسكۋالە» جاڭا قويىلىمى كەرەمەت اسەر قالدىردى. ولارعا مەن قاتتى ۇناپ قالدىم. تاعى شاقىرىپ جاتىر. ف.ي. شالياپين اتىنداعى فەستيۆالعا كەلمەي قالعان كەزىم سيرەك. شۆەيتساريا مەن گەرمانيانىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تەاترلارى مەنى جەتەكشى ديريجەر بولۋعا تالاي رەت شاقىرعانمەن, بۇل ۇسىنىستى نە ءۇشىن قابىل المايتىنىمدى جوعارىدا جەتكىلىكتى تۇسىندىرگەن سياقتىمىن. 2014 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى جۇمىس جوسپارىم وتە تىعىز, اسىرەسە, اتباسىن تىرەيتىن ەلدەرىمنىڭ سانى كوبەيىپ كەتتى. جۇمىسىمنىڭ ماعان ۇنايتىن جاعى وسى جانە دە سول ەلدەردىڭ بارىندە ونەر كورسەتۋگە جازسىن دەپ تىلەيمىن. الداعى ۋاقىتتا «استانا وپەرا» تەاترىنا تاعى دا كەلۋ مۇمكىندىگى تۋىپ جاتسا, قۋانامىن, ارينە.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.