دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى ەلۋ جىل شاماسىندا ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە اتەروسكلەروز اۋرۋى كەڭ تارالىپ بارادى. اۋرۋدىڭ پاتوگەنەتيكالىق مەحانيزمدەرىن ماماندار ءومىر سالتىنىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قان تامىرلارى پاتولوگياسى ورتالىعىنىڭ عالىمدارى ۇزاق جىلعى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە, اتەروسكلەروزدىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭاشا ءادىس ويلاپ تاپتى. ورتالىق ديرەكتورى, پروفەسسور ورالباي دارمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «ارتەريالىق تامىرلاردىڭ وتكىزگىشتىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان قۇرىلعى جانە ءادىس», «اتەروسكلەروتيكالىق تۇيىندەردى سەلەكتيۆتى ۋلترادىبىستىق ديسسەكتسيا جاساۋعا ارنالعان قۇرىلعى جانە ارتەريالىق تامىرلاردىڭ وتكىزگىشتىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ءادىسى» قان تامىرلارىنداعى تۇيىندەردى تۇبەگەيلى جويۋعا ارنالعان. بىرنەشە قان تامىرىن بىردەن تازالاۋ مۇمكىندىگىنە يە ءارى ميوكارد ينفاركتى, ينسۋلت, تروفيكالىق جارالار, اياق گانگرەناسى, گيپەرتونيا, التسگەيمەر سياقتى ادامدى مۇگەدەكتىككە اپاراتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى. بۇگىندە مۇنداي اۋرۋلارعا الەمدە 1,5 ميللياردتان استام ادام شالدىققان.
– الەمدە جۇرەك-قان تامىرلارى, اسىرەسە, ارتەريالىق پاتولوگيالار كەڭ تارالىپ وتىر. ارتەريالاردىڭ قىسىلىپ, قان جۇرمەي قالۋ سەبەبىنەن الەمدە جىلىنا 18 ميلليونداي ادام كوز جۇمادى. بۇگىندە بۇل باعىتتا دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلىندە عالىمدار جۇمىس ىستەپ جاتىر. وتاندىق عالىمدار ويلاپ تاپقان ونەرتابىس اتەروسكلەروتيكالىق تۇيىندەردى تۇبەگەيلى جويۋعا جانە بىرنەشە ارتەريالاردى تازالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارتەريالىق تامىرلاردىڭ وتكىزگىشتىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان قۇرىلعىلار شەتەلدە وتە قىمبات تۇرادى. زاماناۋي ونەرتابىس انالوگتەرىنە قاراعاندا تەحنيكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى, قارجىلىق جاعىنان ۇنەمدى. ءبىر داناسى شامامەن 40 مىڭ تەڭگە تۇراتىن بۇل قۇرىلعىنىڭ جىلىنا 1 ملرد داناسىن شىعارۋعا بولادى. تازا پايداسى 20 ملرد تەڭگە شاماسىندا بولماق, – دەيدى پروفەسسور ورالباي دارمەنوۆ.
عالىمدار ارتەريالىق تامىرلاردىڭ وتكىزگىشتىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان قۇرىلعىلار مەن ادىستەرگە قازاقستاننىڭ جانە ەۋرازيالىق پاتەنتتىك ۆەدومستۆونىڭ ەكى پاتەنتىن العان. سونىمەن قاتار عالىمدار كلينيكالىق سىناقتار مەن كوممەرتسيالىق وندىرىسكە ارنالعان قۇرىلعىلاردىڭ زەرتحانالىق جانە وندىرىستىك ۇلگىلەرىن جاساۋمەن اينالىسىپ جاتىر.
و.دارمەنوۆ ونەرتابىستىق وندىرىسكە ەنۋى تاياۋ بولاشاقتا ستەندتەۋ, شۋنتيرلەۋ سياقتى وپەراتسيالاردى الماستىرادى دەيدى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن ەمدەۋگە كەتەتىن شىعىندارى, وسى پاتولوگيادان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم, مۇگەدەكتىك كورسەتكىشتەرى ازايىپ, ءومىر جاسى ون-ون بەس نەمەسە ودان دا ۇزاق جىلدارعا ۇلعاياتىن بولادى.
اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان بۇل ءادىس ارقىلى ناۋقاستىڭ تامىرىن ەرتە كەزەڭدە جانە اراعا ءۇش-بەس جىل سالىپ تازالاپ وتىرۋعا بولادى. بۇگىندە زەرتحانالىق جاعدايدا اسپيرانتتار, ماگيسترلەر وسى ءادىستىڭ جەتىستىگىمەن قاتار كەمشىن تۇستارىن دا انىقتاۋ ۇستىندە. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى تاراپىنان زەرتحانا زاماناۋي قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەندىگى كەزەكتە عالىمدار گرانتتىق جوبالارعا قاتىسىپ, زەرتتەۋ ۇدەرىستەرىن جەتىلدىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, قان تامىرلارىن ەمدەۋ ءادىسى ەۋروپا, وڭتۇستىك كورەيا, اقش, جاپونيا ەلدەرىندە وزىق دەپ تانىلسا, پوستكەڭەستىك ەلدەردە ەندى-ەندى دامىپ كەلەدى.
ەلىمىز عانا ەمەس, الەم جۇرتشىلىعى ءۇشىن پايدالى بۇل ءادىس تاياۋ ۋاقىتتا قولدانىسقا ەنەتىندىگىنە عالىمداردىڭ سەنىمى مول. دەگەنمەن دە عالىمدار اركىم ءوز دەنساۋلىعىنا مۇقيات بولۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان مايلى تاعامداردان گورى تابيعي ونىمدەردى كوپ تۇتىنۋ, تازا اۋادا سەرۋەندەۋ, كوپ قيمىلداۋ, جۇيكەگە سالماق تۇسىرمەۋ سياقتى سالاماتتى ءومىر سالتىن قاتاڭ ۇستانۋعا كەڭەس بەرەدى.
الماتى