بيىلعى قىس ەكىباستۇز حالقىنىڭ باسىنا ۇلكەن اۋىرتپالىق سالعانى بەلگىلى. قالانىڭ ابدەن جاۋراعان جۇرتى اقپاننىڭ سوڭعى كۇنى كەلىپ جەتكەندە ء«ۇف» دەپ تەرەڭ تىنىس العانداي اسەر قالدىرادى. الايدا حالىقتىڭ كوڭىلىندەگى الاڭ جۋىق ۋاقىتتا باسىلا قويماسى انىق. اسىرەسە جاس وتباسىلار كەلەشەگىنە الاڭداۋلى.
دەرەك بويىنشا ەكىباستۇزدا 145 مىڭداي ادام تۇرادى. ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنە كوپقاباتتى 689 ءۇي مەن 4395 جەر ءۇي قوسىلعان. اپات ورىن العان ساتتە كوپ ۇيلەردىڭ پيك-تەرى مەن قىزمەت كورسەتۋشى فيرمالار بەرىلگەن نۇسقاۋلىققا جاۋاپسىزدىق تانىتىپ, ەلۋدەن استام كوپقاباتتى باسپانانىڭ جىلۋ, سۋ جانە كارىز جۇيەلەرى قاتىپ قالعانى ءمالىم. العاشقى اپتالاردا 150-دەن استام كوپقاباتتى ءۇي مەن 120-عا جۋىق جەكە ءۇي جىلۋدان, اۋىزسۋدان مۇلدە اجىراپ, مىڭداعان تۇرعىن سۋىق پاتەردە تورعايداي ءبۇرىستى. ارادا ءۇش ايدان استام ۋاقىت وتكەنىنە قاراماستان, توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارى ءالى دە ساقتالىپ وتىر. ەكىباستۇز جەو حابارلاعانداي, بۇگىندە ستانسادان شىعاتىن جەلىلىك سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى 54 گرادۋس. ورتالىقتا بەس قازاندىق اگرەگاتى جۇمىس ىستەسە, تاعى ءبىرى رەزەرۆتە تۇر. تاعى ەكى قازاندىق اعىمداعى جوندەۋگە قويىلعان. جۋىق ارادا جەلىلىك سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى 70 گرادۋسقا كوتەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
كوكتەمنىڭ جايماشۋاق كۇندەرى جاقىنداپ, ەكىباستۇز حالقىن قۋانتقانىمەن, ءبىر جاعىنان بۇگىندە كوپتىڭ كوڭىلىندە ۇلكەن الاڭداۋشىلىق بارى بايقالادى. سەبەبى جىلۋ جۇيەسىندەگى اپات الداعى قىستا تاعى جالعاسپاسىنا ەشكىم كەپىل بەرە الماي وتىر. قازاندىقتاردى تازارتۋ ءۇشىن ستانسا جۇمىسىن تولىق توقتاتۋى كەرەك. جىلۋ ماۋسىمى اياقتالعان سوڭ جەو كۇزگە دەيىن قاڭتارىلادى. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى مەكەمەلەر جازدا قالادا ىستىق سۋ بولمايدى دەپ ەسكەرتتى. دەمەك تۇرعىندار جاز بويى سۋ ىسىتۋ ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىن شامادان تىس كوپ پايدالانىپ, قازىرگىدەي ەلەكتر جىلىتقىش قوسىپ وتىرعانداي قوسىمشا شىعىنعا ۇشىرايدى دەگەن ءسوز. قازىر قالاداعى كوپتەگەن وتباسى سۋىق پاتەرلەرىن تاستاپ, تۋعان-تۋىستارى مەن تانىستارىنىڭ ءۇيىن جاعالاپ كەتكەن. وزگە قالالارعا بارىپ پانالاعاندار دا از ەمەس. ال ونداي مۇمكىندىگى جوقتار پاتەرلەرىندە قىس بويى جىلىتقىش قوسىپ, ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن شامادان تىس شىعىندالىپ جاتىر. KEGOC كومپانياسى شاھاردا جارىق تۇتىنۋ كولەمى جەلتوقسان ايىنان بەرى 52 مەگاۆاتقا ءوسىپ شىعا كەلگەنىن حابارلادى. بۇعان دەيىن ەكىباستۇزدىقتار ايىنا شامامەن 32 مۆت ەنەرگيا عانا تۇتىنعان. ەندەشە, بۇل جاعداي قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىن قاعىپ وتىرعانىن بىلدىرسە كەرەك.
«ەكى بولمەلى پاتەرىمىزدە قاراشا ايىنىڭ سوڭىنان بەرى جىلىتقىشتاردى ءجيى قولدانىپ كەلەمىز. تاباننان وتكەن سىز اقىرى كىشى بالامدى اۋىر دەرتكە دۋشار ەتتى. بەت الپەتى قيسايىپ, دارىگەرلەر وعان نەۆريت دەگەن دياگنوز قويدى. جۋىقتا پاۆلودار قالاسىندا ەمدەلىپ كەلسە, ەندى استاناعا وڭالتۋعا جىبەرەمىز دەپ وتىرمىز. ءوزىم مەكتەپتە مۇعالىممىن. مەكتەپتىڭ ءىشى سالقىن بولۋىنا بايلانىستى اقپان ايىنىڭ سوڭعى ءۇش اپتاسىندا قاشىقتان وقۋعا كوشتىك. الايدا بالالار ونلاين وقۋدا كادىمگىدەي قينالادى. ۇيلەرىندە جارىق ءجيى ءوشىپ, ينتەرنەت ىستەمەي قالادى. ونسىز دا سۋىقتان قاجىعان وقۋشىلاردى كوپ مازالاماۋعا تىرىستىق. تاپسىرمانى تام-تۇمداپ بەرىپ, جاعدايلارىنا قاراي وقىتتىق. وسى اپتا باسىنان مەكتەپ پارتاسىنا قايتا ورالامىز. بىلۋىمشە, كەيبىر وقۋشىلارىم ونلاين وقۋ كەزىندە اۋىلداعى تۋىستارىنىڭ ۇيىنە كەتىپ قالعان. ولاردىڭ قالاداعى سۋىق پاتەرلەرىنە ورالعان سوڭ اۋىرىپ قالماسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى», دەپ قىنجىلادى ورتا مەكتەپ مۇعالىمى بيبىگۇل سلانبەكوۆا.
بۇل وتباسى اپاتقا دەيىن ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن اي سايىن شامامەن 2-2,5 مىڭ تەڭگە تولەپ كەلسە, قازىرگى كۇنى 7 مىڭ تەڭگەگە شىعىندانۋعا ءماجبۇر. «تۇندە ۇيقىعا كەتەر الدىندا جىلىتقىشتاردى ءوشىرىپ تاستايمىز, سەبەبى شاھاردا وسىنداي قۇرىلعى سالدارىنان توق سوعىپ, ەرلى-زايىپتىنىڭ قايتىس بولعانىن ەستىپ-بىلدىك», دەيدى. تۇندە قاتتى مۇزداسا دا, وتباسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. بيىلعى قىستى وتكەرگەن سوڭ, بۇل پاتەردە قالۋ-قالماۋ جاعىن ويلاستىرماق نيەتتە. وزگە تانىستارى سياقتى پاۆلودار قالاسىنا نەمەسە ەلورداعا قونىس اۋدارۋ جوسپارلارىندا جوق ەمەس. تەك بارلىق ماسەلە قارجىلىق جاعدايعا تىرەلەدى.
نەگىزى كۇن جىلىنا باسپانالارىن ساتىپ, ەكىباستۇزدان كوشىپ كەتۋگە بەل بايلاپ وتىرعاندار از ەمەس. مۇندايلاردىڭ كوبى – جاس وتباسىلار. وزگە قالادان جالاقىسى ءتاۋىر جۇمىس, جايلى باسپانا تابىلسا, ولاردى ەشكىم ۇستاپ تۇرا المايدى. ال بۇل كەلەڭسىزدىك كومىرلى شاھاردىڭ دەموگرافيالىق-الەۋمەتتىك جاعدايىنا ۇلكەن سوققى بولادى. قالانىڭ نەگىزگى جۇمىس كۇشىن قۇراپ وتىرعان جاس مامانداردان ايىرىلسا, وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەندەگى الىپ كەنىشتەر مەن ەلەكتر ستانسالارىندا كىم ەڭبەك ەتپەك؟
قالادا تۇراتىن جاس انا جانار قۇدايبەرگەنوۆا ءوز وتباسى مۇشكىل جاعدايعا تاپ بولعانىن قينالا جەتكىزدى. التى ايلىق ءسابيى دۇنيەگە كەلگەلى ءۇيدىڭ سۋىقتىعىنان 2 رەت پنەۆمونيا اۋرۋىنا شالدىعىپ, اناسىمەن اۋرۋحاناعا جاتىپ شىققان. تۇڭعىش قىزى ەكى جاسقا ەندى تولادى, ول دا ناۋقاس.
«اربيەۆ كوشەسىندەگى جەر ۇيلەردىڭ بىرىندە تۇرامىز. اپات باستالعالى باسپانامىز ازىناپ كەتتى. ءسابيىم كۇنى-ءتۇنى «پامپەرستە» جۇرگەن سوڭ سالقىن ءتيىپ, اۋىرىپ قالا بەرەدى. جولداسىم «شىعىس» كەنىشىندە جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ اي سايىنعى 150 مىڭ تەڭگە ەڭبەكاقىسى تۇككە جەتپەيدى. سابيىمە قاجەت ءدارى-دارمەككە, كەيدە ءتىپتى جايالىق ساتىپ الۋعا اقشا تاپپاي قالامىز. امالىم قۇرىعان سوڭ, بىلتىر جىل سوڭىندا قالا اكىمىنە حابارلاسىپ, كومەك سۇرادىم. ءبىر مارتە جايالىق ءۇشىن دەپ 15 مىڭ تەڭگە كومەك كورسەتىلدى. تەگىن ءدارى بەرىلە مە دەپ ۇمىتتەنگەن ەدىك. ەمحانالاردان ەش قايىر بولمادى. اي سايىن جىلۋ ءۇشىن 9 مىڭ تەڭگە, جارىققا 7-8 مىڭ تەڭگەنىڭ تۇبىرتەگى كەلىپ تۇرادى. سونىڭ ءوزى بىزگە ۇلكەن سالماق. بولماعان سوڭ جاقىندا ەنەمنىڭ ۇيىنە كوشتىك. سۋىق باسپانادا بۇدان ارتىق شىداپ تۇرا بەرۋگە بولمايدى ەكەن. مىنە, ەكى وتباسى ءبىر ۇيگە ارەڭ سىيىپ, جان ساقتاپ وتىرمىز. وسىنداي قىسىلتاياڭ كەزەڭدە جەرگىلىكتى اكىمدىك ءبىز سەكىلدى جاعدايى ناشار جاس وتباسىلارعا جاردەمدەسۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. الايدا بيلىك وكىلدەرى حالىقتىڭ جاعدايىمەن ونشا ساناسپاي وتىر», دەپ وكپەسىن جەتكىزدى جانار.
بۇل وتباسى جەر ءۇيىن ساتىپ, پاتەرگە كوشۋدى ارماندايدى. بىراق قازىر شاھاردا جەكە ءۇي تۇرماق, پاتەرگە سۇرانىس جوق. امالى قۇرىعان ەرلى-زايىپتىلار تەزىرەك جاز شىعىپ, جەر اياعى كەڭىگەنىن كۇتىپ وتىر.
جىلۋعا جارىماعان ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى ساتىپ العان ەلەكتر جىلىتقىشتار مەن جارىق شىعىندارىن «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگودان» سوت ارقىلى ءوندىرىپ الۋعا بەت بۇرا باستادى. مۇنداي العاشقى شاعىم جۋىقتا ازامات ساندىگۇل قوجانوۆادان ەكىباستۇز قالالىق سوتىنا ءتۇستى. ول سوڭعى ايلاردا ەلەكتر جىلىتقىشتارىن ساتىپ الۋعا 322,6 مىڭ تەڭگە شىعىنداعان. ال ەلەكتر تاراتۋ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتىن پايدالانعانى ءۇشىن 160 مىڭ تەڭگەنىڭ تۇبىرتەگىن الىپتى. تۇرعىن بۇعان قوسا جىلۋدى دۇرىس بەرمەگەنى ءۇشىن جىلۋ مەكەمەسىنەن 200 مىڭ تەڭگە مورالدىق وتەماقى تالاپ ەتىپ وتىر. سوت شەشىمىمەن ەكى تاراپ ءوزارا كەلىسىمگە كەلگەن. الايدا س.قوجانوۆا ءوزى تالاپ ەتكەن سوما 10 كۇن ىشىندە تولەنبەسە, سوتقا قايتا شاعىمداناتىنىن ايتادى.
قالا اكىمى ايان بەيسەكيننىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرسەك, قازىر قالادا جىلىتۋ ماۋسىمى اياقتالعاننان كەيىن باستالاتىن اۋقىمدى جوندەۋ ناۋقانىنا دايىندىق قىزۋ. جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنە تەحنيكالىق اۋديت جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەشەندى شارالارعا قاجەت قاراجاتتىڭ سوماسى بەلگىلى بولادى. ۇزىندىعى 5 شاقىرىم ءتورت جىلۋ ماگيسترالىن جاڭارتۋعا جانە 25 كيلومەتر جەلىدە گيدراۆليكالىق سىناۋلار جۇرگىزۋگە سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ قويعان. جسق مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتپەيىنشە, الداعى جوندەۋ جۇمىستارى قالاداعى جىلۋ جەلىلەرىندەگى توزۋ كورسەتكىشىن قانشا پايىزعا تومەندەتەتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن. اكىم بۇعان قوسا ىشكى جىلۋ جۇيەسىندە كەمشىلىكتەر انىقتالعان 91 ءۇي بويىنشا جىلۋ ەنەرگياسى 121,9 ملن تەڭگەگە قايتا ەسەپتەلگەنىن, جەلتوقسان ايىندا جەو ارتىق پايدالانعان ەلەكتر جارىعى ءۇشىن تۇرعىندارعا وتەماقى رەتىندە 241,8 ملن تەڭگە بولگەنىن, ال قاڭتار ايى ءۇشىن جىلۋ تولەمىنە 70 پايىز جەڭىلدىك جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. مۇنىڭ بارلىعى قىسىلىپ وتىرعان جۇرتقا دەمەۋ بولدى دەپ سانايدى ول.
تاعى ءبىر ماسەلە, شاھارداعى جىلۋ قۇبىرلارى مەن جەو-نى جوندەۋگە قاراجاتتىڭ قايدان الىناتىنى ءالى كۇنگە بەيمالىم. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار ەكىباستۇزعا بىرنەشە مارتە كەلىپ-كەتكەنىنە قاراماستان, قارجىلاندىرۋ كوزدەرى جايلى ناقتى شەشىمىن ايتپادى. سوڭعى اقپاراتتارعا سۇيەنسەك, مەملەكەت ستانسانىڭ تەحنولوگياسىن جاڭارتۋعا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ جارتىسىن عانا كوتەرۋى مۇمكىن.
«بۇل سۇراق ازىرشە كۇن تارتىبىندە تۇر. ەگەر جەو-نىڭ 50 پايىز اكتسياسى مەملەكەت ەنشىسىنە بەرىلسە, وندا ۇكىمەت سول اكتسيانىڭ كولەمى نەگىزىندە رەكونسترۋكتسياعا قارجى بولەدى. ال ينۆەستور ءوز تاراپىنان ءتيىستى جوندەۋ شىعىندارىنا جاۋاپتى بولادى. دەگەنمەن بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ وزگە دە جولدارى بولۋى مۇمكىن. ازىرشە ناقتى جاۋابىن ايتۋ قيىن», دەپ مالىمدەدى ر.سكليار وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا. سوندىقتان ەكىباستۇز جۇرتىنىڭ كوڭىلىندەگى الاڭ ازىرشە تارقامايتىنى انىق.
جۋىقتا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ەكىباستۇز بەن ريددەر قالالارىندا جىلۋ ءتاريفى وسەتىنى تۋرالى مالىمدەمەسى دە جەرگىلىكتى حالىقتى اشىندىرىپ تۇر. ەكىباستۇزدىڭ بايىرعى تۇرعىنى, م ۇلىك يەلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق بىرلەستىگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى الەكساندر رازۋموۆسكيدىڭ پىكىرىنشە, جەو-نى جاڭارتۋعا قاجەت قاراجاتتى حالىقتان جيناۋ دۇرىس قادام ەمەس. ودان دا جەرگىلىكتى قالا قۇراۋشى كاسىپورىنداردى بۇل ىسكە جۇمىلدىرىپ, بيلىك ارقايسىسىمەن قوسىمشا ينۆەستيتسيالىق قارجىلاندىرۋ شارتىنا وتىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. شاھارداعى ەڭبەك ۇيىمدارىندا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ بارلىعى وسىنداعى ۇيلەردە تۇرادى. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى ەسكەرەتىن كاسىپورىندار جىلۋ ستانساسىن كۇردەلى جوندەۋگە ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدى.
بۇعان قوسا جەرگىلىكتى بەلسەندى حالىقتىڭ بارلىق شىعىنىن جەو قوجايىندارى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الىپ, وتەۋگە ءتيىس دەپ سانايدى. وكىنىشكە قاراي, «واەك» اق بۇگىندە تەك اپات كەزىندە ب ۇلىنگەن پاتەرلەردى جوندەپ, قۇبىرلاردى جاماپ-جاسقاۋمەن عانا اۋرە. كومپانيانىڭ جىلۋ ورتالىعىن دامىتۋعا ارنالعان ستراتەگياسىنىڭ بولماۋى دا ونى باسقارۋشىلاردىڭ جاۋاپسىزدىعىن دالەلدەيدى.
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز قالاسى