جەمقورلىققا قارسى كۇرەس. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس. بيىك مىنبەرلەردەن اس ۇيدەگى داستارقانعا دەيىن ايتىلاتىن ماسەلە وسى. قوعامنىڭ جەگى قۇرتىن جويۋعا مەملەكەت تە مۇددەلى. ءتۇرلى باعدارلاما ىسكە اسىرىلدى. ءتىپتى اتى دارداي سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى دە بار. بىراق ناتيجەسى شامالى. جەمقورلىق ازايۋدىڭ ورنىنا جاۋىننان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاق سەكىلدى تاۋسىلار ەمەس. ءبىر باسىن كەسسە, ەكىنشى باسى ءوسىپ شىعاتىن گرەك ميفولوگياسىنداعى ليرنەي ايداھارى سەكىلدى. ەندى قايتپەك كەرەك؟
شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كوررۋپتسيا دەڭگەيىن انىقتايتىن Transparency International ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستان 2022 جىلى 180 ەلدىڭ ىشىندە 101-ورىنعا جايعاسقان. كوڭىل قۋانتارلىق ناتيجە ەمەس. بىلتىر اتالعان ۇيىم قازاقستانعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, قاڭتار قاسىرەتىنەن كەيىن توعىزىنشى تەرريتوريا جەمقورلىقپەن كۇرەستە ۇلكەن تابىسقا قول جەتكىزۋى مۇمكىن دەپ سەنىم بىلدىرگەن-تۇعىن. بىراق پارامەن ۇستالعانداردىڭ كوپتىگىنە قاراماستان, كوررۋپتسيا دەڭگەيى ازايار ەمەس.
ماسەلەن, 2021 جىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار 892 ادام سوتتالدى. سونىڭ ىشىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ۇلەسى جوعارى. قۇقىقتى قورعاۋعا ءتيىس 207 قىزمەتكەر زاڭ بۇزعان. بۇدان بولەك, اكىمدىكتەردىڭ جانە ولاردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ 150 قىزمەتكەرى قولعا تۇسكەن. مينيسترلىكتەردە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا, ءتىپتى پروكۋراتۋرادا جۇمىس ىستەيتىندەر اراسىنان جەڭىل اقشاعا قۇمارتاتىندار تابىلعان. اكىمدەر مەن سۋديالار دا سۇتتەن اق, سۋدان تازا ەمەس.
2015 جىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى ءاربىر ءۇشىنشى قىلمىس پارا الۋعا قاتىستى بولعان. ال 2021 جىلى ونىڭ مولشەرى 67 پايىزدان اسىپتى. ونىڭ ۇستىنە, اسا اۋىر سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى ۇستالعانداردىڭ, تۇتقىندالعانداردىڭ جانە باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانداردىڭ سانى ءوستى. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2022 جىلى كوررۋپتسياعا قاتىستى 2191 ءىس قوزعالعان. 1376 ادام سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار دەگەن كۇدىككە ىلىنسە, سونىڭ 1099-ى قىلمىس جاساعانى انىقتالعان. قىسقاسى, سىبايلاس جەمقورلىق ازايماي تۇر.
ەندەشە, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اتقارىلعان جۇمىس تيىمدىلىگىن كورسەتپەسە, بالكىم ونىمەن كۇرەس ءتاسىلىن وزگەرتكەن دۇرىس شىعار؟ وسى ورايدا, عىلىمي ورتادا تانىمال «اق ايۋ فەنومەنى» تاجىريبەسى ەسكە تۇسەدى. سوناۋ 1985 جىلى اقش-تىڭ تەحاس شتاتىنداعى سان-انتونيو قالاسىندا وتە قىزىقتى سىناق جۇرگىزىلىپتى. زەرتحاناعا كەلگەن 17 ستۋدەنتكە اق ايۋ تۋرالى ويلانباۋ تاپسىرىلادى. قاتىسۋشىلار قانشا تىرىسقانىمەن, ءبارىبىر قايتا-قايتا پوليارلىق جىرتقىشتى ەسكە تۇسىرە بەرگەن ەكەن. بۇعان قاتىستى قىزىقتى جاعداي, اتاقتى جازۋشى لەۆ تولستويدىڭ دا باسىنان وتكەن. بالا كۇنىندە اعاسى ونى بۇرىشقا وتىرعىزىپ, اق ايۋ تۋرالى ويدان ارىلعانشا ورنىنان تۇرماۋدى تاپسىرادى. ءسويتىپ, ءبىر اينالىپ كەلگەندە جازۋشىنىڭ ءالى ورنىنان قوزعالماي وتىرعانىن كورىپتى.
عالىمدار مەن پسيحولوگتەر مۇنداي فەنومەننىڭ سەبەبىن ادام ميىمەن بايلانىستىرادى. ياعني ادام ويلانباۋعا تىرىسقان سايىن سول ماسەلە مازا بەرمەيدى. شىبىن سەكىلدى ىزىڭداپ, دىبىسى قۇلاعىنان كەتپەيدى. ويتكەنى ۇستامدىلىق پەن تىيىم سالۋعا جاۋاپ بەرەتىن مي ايماقتارى ءارتۇرلى. سوندىقتان ساناداعى ەكى بولىك ءوزارا باسەكەگە تۇسەدى. وسىلايشا, دەيدى پسيحولوگتەر, تىيىمعا جاۋاپتى ايماق قايتا-قايتا ونى ەسكە تۇسىرە بەرگەندىكتەن اقىرىندا ادام سول ويدىڭ بەكەر ەمەس ەكەنىنە سەنە باستايدى دەپ قورىتىندىلايدى.
ميدىڭ وسىنداي قىزىق فەنومەنىنىڭ سالدارىنان جەمقورلىققا قارسى ەكەنىن جەلەۋلەتىپ جۇرەتىن ساياساتكەر كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە پارامەن ۇستالادى, قۇپيا ساقتايمىن دەپ انت-سۋ ىشكەن ادام بۇكىل سىرىن جايىپ سالادى. وتباسىنداعى بەرەكە تۋرالى ترەنينگ وتكىزىپ جۇرگەن ادام اقىرىندا اجىراسىپ تىنادى. ءتىل تۋرالى تولعانعان قايراتكەردىڭ بالا-شاعاسى باسقا تىلدە سويلەيدى. سونىمەن قاتار عالىمدار «رومەو مەن دجۋلەتتا» پسيحولوگيالىق اسەرىن دە ەسكە تۇسىرەدى. سوعان سايكەس, سۇيگەنىنە قوسىلۋعا رۇقسات بەرىلمەسە, وعان قۇشتارلىق تا ارتادى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنداي پسيحولوگيالىق اسەر بۇكىل سالادا بايقالادى. سول سەكىلدى جەمقورلىققا قارسى كۇرەس قانشالىقتى قارقىندى جۇرسە دە, وعان قۇمارلار سانى سونشالىقتى كوبەيە بەرەدى.
پسيحولوگتەر مۇنى جەڭۋ ءۇشىن ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن قابىلداۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. سونداي-اق تىيىم سالۋدى كۇشەيتە بەرمەي, وعان قاراما-قارسى نارسەنى ناسيحاتتاۋ كەرەك دەپ پايىمدايدى. جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ەلىمىزدە نەعۇرلىم كۇشەيگەنىمەن, پاراقورلاردىڭ سوعۇرلىم ازايماۋى دا سول سەبەپتى شىعار. بالكىم, جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى قايتا-قايتا ەسكە سالا بەرگەننەن گورى, ادالدىقتى ناسيحاتتاعان ءجون بە دەگەن وي مازالايدى...