ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ءالدي ايتقان اناسىن, يا بولماسا, اسقار تاۋ اكەسىن قارتتار ۇيىنە قالاي عانا قيادى دەپ ويلايتىنبىز. سويتسەك, تاس قابىرعاعا اتا-اناسىن تاسجۇرەكتىكتەن عانا ەمەس, امالسىزدان دا وتكىزەتىندەر بار ەكەن. بۇعان جاقىندا سامار اۋىلىنداعى قارتتار ۇيىندەگى قاريالاردىڭ ءحالىن سۇراي بارعاندا كوز جەتكىزدىك.
دەي تۇرعانمەن, تورىمىزدە وتىراتىن قازىنامىزدىڭ قارتتار ءۇيىن ساعالاپ جۇرگەنىن كورۋ وڭاي ەمەس. باۋىر ەت بالانىڭ قۇرمەتىن, اتالاپ مويىنعا اسىلعان نەمەرەنىڭ ءتاتتى قىلىعىن كورمەسە, نەسى قارتتىق؟ جوق, قارتتار ۇيىندەگى قامقورلىق ۇيدەگىدەن ارتىق بولماسا, كەم ەمەس ەكەن. جىلى بولمە, ءدامدى اس, كيەر كيىم... ۋاقىتتارى دا قىزىقتى وتەتىن كورىنەدى. بىراق جانۇيانىڭ جىلۋلىعى جوق. سامار اۋداندىق قارتتار ۇيىندە 155 قاريا تۇرادى. ونىڭ ءجۇزى ەر ادام بولسا, 55-ءى – ايەل.
– بىزدە 47 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان بار. ونىڭ 13-ءى ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك بولسا, قالعانى – ەكىنشى توپتا. ال مەكەمەدە 122 قىزمەتكەر بار. ارنايى دارىگەرلەر جۇمىس ىستەيدى. مەديتسينالىق كومەك قاجەت بولعان جاعدايدا ۇنەمى قاسىمىزدان تابىلادى, – دەيدى قارتتار ءۇيىنىڭ الەۋمەتتىك جۇمىس جونىندەگى مامانى جاننا سەرىكقاليقىزى.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇندا كەلگەن قاريالاردىڭ تاعدىرى سان ءتۇرلى. كەيبىرى قاراۋسىز قالسا, ەندى ءبىرىنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. بالالارى شەتەل اسىپ, اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە تاستاعاندار دا بار. ارالارىندا بالالارى جوق قاريالار دا بار. ولار وزدەرىنە مۇلدەم قاراي المايتىندىقتان, وسىندا كەلۋگە ءماجبۇر بولعان. ايتا كەتەرلىگى, مۇندا قارتتاردى عانا ەمەس, قاراۋسىز قالعان كەز كەلگەن جاستاعى ازاماتتاردى دا الىپ كەلەدى ەكەن. ءتيىستى قۇجاتتارى ساي كەلسە, قابىلدايدى. قارتتار ۇيىندەگى جاسى ەڭ ۇلكەن تۇرعىن 101-دە ەكەن. دەمەك كۇتىم بار, شىنايى قامقورلىقتا. قىزمەتكەرلەر قاريالارعا تۋعان بالاسىنداي قاراپ وتىر.
– قاريالار كۇتىمدە. بىراق اۋىرىپ-سىرقاماي تۇرمايدى. قولىمىزدان كەلگەن ەمدىك شارالاردى جاساپ جاتىرمىز. بارلىق قۇجاتتى ءجىتى قاداعالايمىز, ياعني ارنايى پورتال ارقىلى قابىلدايمىز. وسىندا كەلگەن سوڭ ولارعا بولمە بەرەمىز, سونىمەن قاتار مەرەكە سايىن كونتسەرت ۇيىمداستىرامىز. جاز ايلارىندا باقشاعا كوكونىستەر ەگىپ, ءوز ۇيلەرىندە جۇرگەندەي جۇمىس ىستەيدى. زەينەتاقىسىنىڭ 30%-ىن وزدەرى الادى. قالعانى اۆتوماتتى تۇردە ارنايى ەسەپشوتقا ءتۇسىپ, وزدەرىنىڭ تۇرمىستىق كەرەك-جاراعىنا جۇمسالادى, – دەيدى ج.سەرىكقاليقىزى.
قارتتاردىڭ اراسىندا ونەرگە جاقىندارى دا بار. بوس ۋاقىتىندا ءان سالىپ, بي بيلەيدى. ءوز ارالارىندا دويبى, شاحمات وينايدى. ءتىپتى سۋرەتشى مەن اعاش شەبەرلەرى دە بار. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قارتتار ۇيىنە 18 جاسىندا كەلگەن ازاماتتار دا بار. ارينە, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولعان سوڭ عانا قارتتار ءۇيىن پانالايدى. ال قاريالاردىڭ اراسىندا 1998 جىلدان باستاپ تۇراتىندارى دا بار. ءبارى ءبىر-بىرىمەن تۋىسىنداي ارالاسادى.
– بىزگە كەيىنگى جىلدارى قاراۋسىز قالعان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاستار كەلىپ جاتىر. مۇندا تەك اۋدان بويىنشا عانا ەمەس, وبلىس بويىنشا دا كەلە بەرەدى. ىشتەرىندەگى ەڭ جاسى – 37 جاستا. بارلىعىنا قامقورلىق جاساپ, كوڭىلىن جۇباتۋعا تىرىسامىز, – دەيدى ج.سەرىكقاليقىزى.
ايتا كەتسەك, اۋدانداعى قارتتار ءۇيى 1991 جىلى سالىنعان. ءۇش كورپۋسى بار. مۇنداعى قاريالار دا قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسىنا ءدان ريزا.
– بۇل جەر ءبىزدىڭ ۇيىمىزدەي بولىپ كەتتى. قىزمەتكەرلەرى ءوزىمىزدىڭ بالامىز سياقتى, اۋىرساق جاناشىرلىق تانىتىپ, كومەك كورسەتەدى. كەيدە وتىرىپ سىرلاسامىز. وسىندا تۇرىپ جاتقانىما ءبىراز بولدى. بارلىق جاعدايىمىز جاسالعان. مەرەكەلەردە ۇلان-اسىر توي بولادى. ءان ايتىپ, بي بيلەيمىز. ونەر ادامدارى وتە كوپ. كۇنىمىز جاقسى وتەدى. اراسىندا سىرتتا سەرۋەندەپ كەلەمىز. وسى ورايدا باسشىلىققا جانە قىزمەتكەرلەرگە العىس ايتقىم كەلەدى. بۇل مەكەمە بولماسا, ءبىز قايدا بارار ەدىك, دەيدى قارتتار ءۇيىنىڭ تۇرعىنى نادەجدا چەرنيچەنكو.
قارتتار ۇيىندە تاعدىرلارى توعىسقان جاندار دا بار. كوڭىلدەرى جاراسقان قاريالار قايتا باس قۇراپ جاتادى ەكەن.
– 16 جاسىمدا اتا-اناممەن بىرگە ساماردان سەمەيگە قونىس اۋداردىق. سول جاقتا ۇلكەن كىسىلەر دۇنيە سالدى. ەلۋ جىلدان كەيىن قايتا وسىندا كەلەمىن دەپ ويلامادىم. قازىر وسى قارتتار ۇيىندە تۇرىپ جاتىرمىن. ءبىر ۇل, ءبىر قىزىم بار. قىزىم – تاجىكستاندا, ۇلىم – سەمەيدە. جاس كۇنىمدە قارا جۇمىستىڭ ءبارىن ىستەدىم. كەيىن دەنساۋلىعىم ناشارلادى. وسىندا كەلگەننەن كەيىن وسى كىسىمەن تانىسىپ, ۇناتىپ باس قۇردىق. ادامعا ءبارىبىر سەرىك كەرەك قوي, دەيدى جانىنداعى جارىن قۇشاعىنا قىسقان بايمۇقانبەت قوجانتاەۆ.
اۋدانداعى قارتتار ءۇيىنىڭ جاي-كۇيى – وسى. قارتتار ءۇيى دەيمىز, وتىزدىڭ ىشىندەگى جاستاردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىنا قاراپ, قارتتار ءۇيى ەمەس, «قامقورلىق ءۇيى» دەگىڭ كەلەدى ەكەن...
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
سامار اۋدانى