مەن وسى ءىستى باستادىم, ەلىم سەنىپ, سوڭىمنان ەردى. مەملەكەت قۇرۋدا دا, استانا سالۋدا دا سولاي بولدى. وسىدان ارتىق باقىت بار ما؟
* * *
كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ ورتاسىنان ورىن تەپكەن ەلوردا – قاسيەتتى مەكەن. تاۋكە حان مەن ابىلاي حاننىڭ ەسىمدەرى ماڭگى وشپەك ەمەس. بوگەنباي باتىردى, بالۋان شولاق پەن ءيمانجۇسىپتى بەرگەن قاسيەتتى توپىراق ەشقاشان توزباق ەمەس. استانا قالاسى كەلەشەكتە حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىن كوتەرىپ, بەدەلىن اسىرىپ, تۇعىرىنىڭ مىقتى بولۋىنا باستايتىن ورەلى ءىستىڭ كوشباسشىسىنا اينالماقشى. ول كوركەيىپ, كورىكتەنىپ, ۇلكەن مادەني جانە عىلىمي ورتالىققا اينالۋى كەرەك.
قالا كۇنى – استانانىڭ جولباسى, ىزكەسەرى عانا. ونىڭ بولاشاعى زور. استانا وزگەرسە, ادامدار دا, ءومىر دە وزگەرەدى. سوندىقتان مەملەكەت ورداسى ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدىڭ ورتالىعىنا اينالۋى كەرەك.
* * *
اشىعىن ايتايىن, بۇل شەشىمنىڭ ءبىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە تىكەلەي قاتىسى بار. مىڭداعان جىلدار بويى اتا-بابالارىمىز مەكەن ەتكەن قاسيەتتى قازاق جەرىنىڭ ءبىر بولىگىن – اياۋلى سارىارقانى ساياسي ساۋداعا سالىپ, دارقان دالامىزدى داۋ-دامايعا اينالدىرعىسى كەلەتىندەر بار كەزدە, ءسولتۇستىكتەگى شۇرايلى وڭىرگە سۋىق كوزىنىڭ سۇعىن قادايتىندار بار كەزدە ءبىز مىنا جىلى جەردە, اسەم قالا – الماتىدا تىنىش وتىرا الماس ەدىك.
* * *
ءبىز الماتىعا سىيماي كەتكەن جوقپىز, ءبىز ونى قيماي-قيماي كەتتىك. سول ارقىلى ءبىز ەلوردامىزدى ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان العاندا ورتا تۇسىنا, ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا وڭتايلى مەكەنگە جىلجىتىپ قانا قويماي, وسىنى ارمانداپ وتكەن ءاليحان بوكەيحانوۆ, قانىش ساتباەۆ سىندى اياۋلى ارىستارىمىزدىڭ ارمانى مەن اماناتىن جۇزەگە اسىرىپ شىقتىق. وعان قوسا, اتاقونىس, شىرايلى ولكەمىزگە كوز سۇعى تۇسە بەرگەن الدەكىمدەردىڭ جىمىسقى نيەتتەرىنە دە تۇرلاۋلى توسقاۋىل قويدىق.
* * *
بۇدان بىلاي جانە عاسىردان عاسىرعا, وسىندا ۇلان-بايتاق ەلدىڭ كىندىگىندە حالىق تاعدىرى ءۇشىن ومىرشەڭ ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. بۇل جەردە ەندى وتانىمىزدىڭ جۇرەگى سوعۋدا. وسى جەردەن قازاقستان ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ تابالدىرىعىندا ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن ايقىندايتىن بولادى.
* * *
ءححى عاسىردىڭ تابالدىرىعىندا ءبىز ءوز تاڭداۋىمىز – كونە سارىارقانىڭ كيەلى اسپانى استىندا قونىس تەپكەن جاڭا استانامىز تۋرالى مالىمدەيمىز. بۇل تاڭداۋ استارىندا ەلىمىزدىڭ قازىرگى باسشىلىعىنىڭ ايقىنداماسى عانا تۇرعان جوق. بۇل تاڭداۋدا تاۋكەنىڭ كورەگەندىگى مەن ابىلايدىڭ ۇلىلىعى, ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان بيلەردىڭ دانالىعى مەن 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ۇلتتىق قادىر-قاسيەت دەگەننىڭ نە ەكەنىن كۇللى الەمگە پاش ەتكەن سول ءبىر جاس جۇرەكتەردىڭ قاھارماندىعى توعىسىپ جاتىر. بۇل تاڭداۋدا ءوز تاعدىرىنىڭ قوجاسى بولۋ قۇقىعى ءۇشىن ءومىرىن قيعان ميلليونداعان قانداستارىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرى بار. وسى تاڭداۋعا ءدايىم لايىق بولايىق!
* * *
عاسىر اياعىندا, عاسىرلار توعىسىندا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ايقىن نىشانى – قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى استانا بولدى. تۇڭعىش رەت ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىندا جالپىۇلتتىق مۇددەمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ءوز استانامىز تۋرالى شەشىمدى دەربەس قابىلدادىق.
* * *
تاۋەلسىزدىك تۋى كوگىمىزدە جەلبىرەگەن كۇننەن باستاپ, قازاقستان ءۇشىن جاڭا تاريحتىڭ باستالعانى, ال ول ەسكى تاريحتىڭ سىلبىر جالعاسى بولا المايتىنى بەلگىلى ەدى. باتىل وي, باتىل ارەكەت قاجەت بولدى.
مىنە, وسى تۇستا ءوزىمنىڭ كوكىرەگىمدە قايناپ پىسكەن وسى يدەيانى, ەشبىر كەدەرگىگە قاراماستان, كەيبىر ۇزەڭگىلەس, تىلەكتەس جانداردىڭ دا كۇدىكتەرىنە قاراماستان, اياعىنا دەيىن قورعاپ شىققانىمدى سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا بۇگىن ماقتانىشپەن ەسكە الامىن.
ون جىلدىڭ ىشىندە استانا الەمگە تانىلدى جانە ەلىمىزدى دە الەمگە تانىتتى دەپ ايتا الامىز. استانانىڭ كوركىنە نەبىر وركەنيەتتى ەلدەردەن كەلگەن شەتەلدىكتەر تاڭعالۋدا.
استانا – ەڭ الدىمەن ازاتتىعىمىزدىڭ سيمۆولى, قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنىڭ شىنايى شەجىرەسى, قارقىندى دامۋىمىزدىڭ, قول جەتكەن تابىستارىمىزدىڭ, ابىروي-بەدەلىمىزدىڭ, بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى.
* * *
استانا ارقىلى ءبىز جاھاندىق الەمگە جاڭا قازاقستاندى اشتىق. الايدا, بارىنەن بۇرىن بۇل قالانى ءوزىمىز ءۇشىن, ءوز اتامەكەنىمىز ءۇشىن جاڭاشا اشتىق.
استانانىڭ قۇرىلىسى وسىناۋ جىلدارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن تانىتىپ, بۇكىل پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ وراسان مەگاجوباعا اينالدى.
بۇگىندە استانا – بۇل قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى جيناقتالعان ورىن. استانانىڭ مىسالى ارقىلى ءبىزدىڭ بۇكىل مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى تۋرالى پىكىر تۇيۋگە بولادى.
* * *
ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى قالانىڭ جاڭا ورتالىعى ءتانتى ەتەدى, ونىڭ قالا تۇزۋشىلىك يدەياسىن بۇكىل الەمگە تانىمال بەلگىلى ارحيتەكتور كيسە كۋروكاۆا جانە باسقا ساۋلەتشىلەر ايرىقشا شابىتپەن ازىرلەگەن بولاتىن.
ونىڭ اسا ماڭىزدى قاعيداتى – ءبىر تۇرپاتتى, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن عيماراتتار بولماۋى كەرەك. ەندىگى ءبىر قاعيدات مىنادا: استانا – بۇل ەۋرازيالىق قالا, ول الەمنىڭ بارلىق تاراپتارىنىڭ – باتىس پەن شىعىستىڭ, سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتىڭ مادەنيەتتەرىنىڭ جاي قوسىندىسىمەن ەمەس, سولاردىڭ ۇيلەسىمىمەن, كىرىگۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇل كۇردەلى, بىراق تا ناقتى ىسكە اساتىن مىندەت ەدى.
استانا كوز الدىمىزدا ءوسىپ, قۇلپىرىپ كەلەدى, ول ەڭ بولماعاندا ءبىر رەت كورگەندەردى تاڭداندىرىپ, وزىنە ىنتىق ەتەدى.
* * *
استانا بۇگىندە ساۋلەتىمەن عانا دارالانىپ قويماي, باۋ-باقشالى قالاعا اينالا تۇسۋدە. ەلۋ مىڭ گەكتار استانا ءتوڭىرەگىندەگى ورمان سوڭعى شەك ەمەس. ءبىز بۋراباي ءوڭىرىن استانامەن ورمان ارقىلى جالعاستىرۋدى جوسپارلاۋدامىز. بار-جوعى 50 شاقىرىم قالدى. بۇل جاسىل بەلدەۋ قالانى جازعى اڭىزاق جەل مەن قىسقى بورانداردان قورعايتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ قالادا كليمات وزگەردى. الايدا, بارىنەن بۇرىن ول ءبىزدىڭ سەزىمدەرىمىزدىڭ ارقاسىندا وزگەردى دەپ ويلايمىن. استانا وراسان زور دالا ولكەسىنىڭ كىندىگىندەگى جاسىل وازيسكە, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا مەگاپوليستىڭ ونەگەسىنە اينالادى.
* * *
استانا ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ جۇرەگىنە, حالىقتى بىرىكتىرگەن ۇلتتىق يدەياعا اينالدى, ول حالىقتىڭ ءوز كۇشى مەن ۇلى ماقساتتارىنا دەگەن سەنىمىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
بۇگىندە بۇكىل قازاقستانداعى سەكىلدى استانادا جۇزدەن استام ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى تۇرىپ جاتىر. بۇل كۇن سايىن قونىس تويى, كۇن سايىن مەرەكە, ءۇيلەنۋ تويلارى بولىپ جاتاتىن قالا. ونداعان مىڭ قونىس تويلارى, جاڭا وتباسىلار مەن جاڭا تاعدىرلار قالاسى.
* * *
استانانى قۇرۋ – ۇلتتىق تاريحتىڭ جاڭا ءماتىنىن جازۋ. مۇنداي مارتەبە ءار ۇرپاقتىڭ ماڭدايىنا بۇيىرا بەرمەگەن. ەكى مىڭجىلدىقتىڭ توعىسىندا ءبىز شەشىم قابىلداپ, ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندە ءىس جۇزىندە جاڭا استانا قۇردىق.
* * *
ءاربىر ليدەردىڭ ءوز شىعار بيىگى, ارمانىنا اينالعان الار اسۋى بولۋى ءتيىس. سول ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بار بەدەلىڭدى, بولاشاعىڭدى باسكە تىگۋگە تۋرا كەلمەك. جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتى جانە ونىڭ جاڭا استاناسىن ورناتۋ يدەياسى وسىلايشا جۇزەگە استى.
* * *
جاستار, سەندەر وزگەرىستەردەن قورىقپاڭىزدار, ءبىز سەندەرگە ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز, ءوز بولاشاقتارىڭدى ءوز قولدارىڭمەن جاساپ ۇيرەنۋلەرىڭ كەرەك. جاڭا قازاقستان, جاڭا استانا سەندەرگە وسىنداي زور مۇمكىندىكتەردى ۇسىنىپ وتىر.
* * *
ءبىز عاسىرلار توعىسىندا تاۋەلسىز جاڭا مەملەكەت ورناتىپ, بايتاق ەلىمىزدىڭ ءدال ورتاسىنان باس قالامىز – استانانى سالدىق. بۇگىندە الەمدىك قاۋىمداستىق ءۇشىن قازاقستان مەن استانا اتاۋلارى ەگىز ۇعىمعا اينالىپ كەتتى. بۇل ۇعىم قارىشتاپ دامۋ مەن ءورىستى وركەندەۋدىڭ ونەگەلى ۇلگىسى رەتىندە ورنىقتى.
بىزدەر, قازاقستاندىقتار, استانانى اسقاقتاتۋ ارقىلى دۇنيە جۇزىنە ءوزىمىزدى – كەلەشەگى كەمەل, الەۋەتى قۋاتتى مەملەكەت ەكەنىمىزدى تانىتتىق.
* * *
حالقىمىز جاڭا دا جاس مەملەكەتىنىڭ استاناسىن ءوزىنىڭ قالاعان جەرىنە, ءوزىنىڭ قالاۋى بويىنشا ورناتتى. ەڭ باستىسى – ءوزىنىڭ كىندىك قالاسىنىڭ قۇرىلىسىنا بىلەك سىبانىپ, بار كۇش-قايراتىن, ىنتا-جىگەرىن سالدى. ءار كوشەگە, ءار ۇيگە جۇرەك مەيىرىن, پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىگىن, جان جىلۋىن جۇمسادى.
استانا وسىلايشا حالقىمىزدىڭ ايالى الاقانى, ىستىق مەيىرىمىمەن تۇرعىزىلدى. سوندىقتان دا, بۇل قالا بارىمىزگە ەرەكشە قىمبات, ايرىقشا اياۋلى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزگى ءمانى – تاريحتىڭ جاڭا بەتىن ءوز ەركىڭمەن, ءوز شەشىمىڭمەن باستاۋدا بولسا كەرەك. تاۋەلسىزدىك بىزگە جاڭا جولىمىزدى, ءوزىمىزدىڭ سونى سوقپاعىمىزدى تابۋعا زور مۇمكىندىك ۇسىندى. سول جاڭا جولىمىزدى ءبىز استانا ارقىلى تاپتىق.
* * *
استانا اۋىستىرىلعالى بەرى ءاربىر قازاقستاندىق ەلدە ىرگەلى دە قاجەتتى شارۋا قولعا الىنعانىن سەزىنىپ ءومىر سۇرە باستادى.
عاسىرلار بويعى تۇساۋ مەن توتاليتاريزم بۇعاۋلارىن سەرپىپ تاستاعان, سونىڭ الدىندا عانا داعدارىس پەن كۇيزەلىستى باستان وتكەرگەن ەلدە جاڭا, جاقسى زامان تۋىپ كەلە جاتقانى سەزىلدى. قازاقستاندىقتاردىڭ ءبارى جاس دەرجاۆانىڭ جاس ەلورداسى – استانانىڭ جان-جاعىنا ءۇمىت پەن باتىلدىقتىڭ جان سەرگىتەر شاپاعى شاشىراپ جاتقانىن كوردى.
* * *
استانا ءبىزدىڭ ۇلتتىق سانامىزدى ناعىز ەگەمەندىك دەڭگەيىنە جەتكىزىپ, قازاق ەتنوسىن ۇيىمداستىرعان يدەيالىق سيمۆولعا اينالدى. ونىڭ ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ وتانشىلدىق رۋحىن اسقاقتاتۋداعى ماڭىزىنا باعا جەتپەيدى.
* * *
استانانىڭ حالىقارالىق ماڭىزى الدەقايدا ءوستى. استانا – بۇل وسى زامانعى اسا ءىرى گەوساياسي جوبا, ول قازاقستان تۋرالى تۇسىنىكتى وزگەرتەدى.
ءبىزدىڭ ەلوردا وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسۋى ءتيىس كوپتەگەن فورۋمداردى وتكىزۋدىڭ ورنىنا اينالدى.
استانا قازىردىڭ وزىندە جاي ەلوردا ەمەس, ول ەندى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ەلورداسى رەتىندە كورىنىپ وتىر. ناق وسى استانا وڭىرلىك دامۋ بويىنشا جاڭا يدەيالاردىڭ, كوزقاراستاردىڭ, ناقتى باعدارلامالاردىڭ گەنەراتورى بولۋدا.
* * *
كەز كەلگەن ەلدىڭ تاريحىندا ۇلتتىڭ ۇجىمدىق رۋحى تىنىشتىق كەزەڭىنەن پاسسيونارلىق كەزەڭىنە كوشەتىن كەزدەرى بولادى. سول كەزدە ادامداردىڭ جيىنتىق ەنەرگياسى, ولاردىڭ ينتەللەكتۋالدىق جانە شىعارماشىلىق كۇش-قۋاتى تاڭعالارلىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە, ءبىر ۇرپاقتىڭ كەزىندە باسقا ەلدەردە جۇزدەگەن جىلدار كەتەتىن جولدى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا مۇنداي كەزەڭ ءبىزدىڭ ەلوردانىڭ – استانانىڭ پايدا بولۋىمەن باستالدى.
* * *
تاۋەلسىزدىك – قاسيەتتى ۇعىم. ەل قاتارلى وداقتان ءبولىنىپ شىققاننان, تاۋەلسىزدىك العاننان, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا قابىلدانعاننان, تۋدى, گيمندى, گەربتى بەكىتكەننەن ەل بىردەن شىن مانىندەگى تاۋەلسىز مەملەكەت بولا قالمايدى. شىنتۋايتىندا, جاڭاعى جايلاردىڭ ءبارى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ مىندەتتى اتريبۋتتارى. تاۋەلسىزدىكتىڭ باستى بەلگىسى – ءوزىڭنىڭ تاعدىرىڭدى ءوزىڭ شەشۋگە قابىلەتتىلىگىڭنىڭ كەلۋى. تاۋەلسىز ساياسات جۇرگىزە الۋىڭ. سوعان شاماڭنىڭ جەتۋى, مۇمكىندىگىڭنىڭ كەلۋى. ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا ءبىز ورناتقان استانا – قازاقستان حالقىنىڭ دەربەس تاڭداۋى. استانا – ەلدىڭ بولاشاققا سالعان كوپىرى. جاڭا قوعامنىڭ سيمۆولى. ءبىز ءىس جۇزىندە جاڭا مەملەكەت ورناتۋدى استانامىزدى جاڭادان سالۋدان باستادىق دەسەك تە ارتىقتىعى جوق.
* * *
ارقا توسىنەن جاڭا ەلوردا سالۋىمىز بىزگە ءتۇبىرلى مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. استانا ارقىلى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ عاسىرلارعا سوزىلعان كوشى مەجەلى جەرگە جەتتى. سارىارقانىڭ ساۋمال سامالدى دالاسىنا قازىق قاعۋ قازاقتىڭ كەم قويعاندا سوڭعى ءبىر جارىم عاسىرعا سوزىلعان وتىرىقشىلدانۋ ۇدەرىسىن ءبىرجولاتا تۇيىندەدى.
استانا ارقىلى قازاق ءوزىنىڭ جەرىنە تولىق يە بولا الدى. ەل يەسى كىم ەكەنىن, جەر كيەسى قايدا ەكەنىن بۇكىل الەمگە كورسەتتىك.