ءبىلىمنىڭ نەگىزى – باستاۋىش

جاقىندا ەلورداداعى ب.ماي­لين اتىنداعى №52 مەكتەپ-گيمنازياسىندا الاش قايراتكەرى ماعجان جۇماباي ۇلىنىڭ 130 جىلدىعىنا وراي قالالىق سەمي­نار ءوتتى. پروفەسسور نۇرشا ورا­زاحىنوۆانىڭ «ساتىلاي كە­شەن­دى وقىتۋ» تەحنولوگياسى بو­يىن­شا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شا­را­­دا باستاۋىش سىنىپ وقۋشى­لا­رى بىرنەشە ءپان بويىنشا ءبىلىم دەڭ­گەيلەرىن كورسەتتى. جوعارىداعى سۇراقتارعا دا وسى سەمينار كەزىندە جاۋاپ الدىق.

«ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» – الاش زيالىلارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مۇرالارى نەگى­زىن­دە جاسالعان تەحنولوگيا. وت­باسى مەن مەكتەپ اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋدى جانە ۇلتتىق تاربيە­نى ۇشتاستىرعان تەحنولوگيا شەڭ­بەرىندە مەكتەپتىڭ 1-4 سىنىپتارى «قازاق ءتىلى» مەن «قازاق ادە­بيە­تى», 5-6 سىنىپتار «قازاق ءتىلى», «قازاق ادەبيەتى», «ورىس ءتىلى», «اعىلشىن ءتىلى», «قازاقستان تاريحى», «ماتەماتيكا» پاندەرىنەن بىلىك داعدىلارىن دامىتىپ كەلەدى. وسى تەحنولوگيا ارقىلى وقۋ ورداسىندا «ۇشتىك وداق» جۇمىسى دا جۇيەلى جولعا قويىلعان.

سەمينار كەزىندە 1-سىنىپ وقۋ­شىلارى اقىن ەسىمىندەگى دىبىس­تارعا دىبىستىق مىنەزدەمە بەرسە, 2-سىنىپ وقۋشىلارى ماعجان­نىڭ «بەسىك جىرىن» مانەرلەپ ­وقىپ, ولەڭ سوزدەرىندەگى دىبىستارعا ماتەماتيكالىق تاسىلمەن مىنەز­دەمە جاسادى. ال 3-سىنىپ وقۋ­شى­لارى ج.ايماۋىت ۇلىنىڭ «ماعجان – الدىمەن سىرشىل اقىن» دەگەن سوزىندەگى «سىرشىل» ءسوزىن سوزسازىندىق ساتىلاي كە­شەندى تالداۋ تەحنولوگياسىمەن تالداپ بەردى. باستاۋىش سىنىپتى اياقتاعالى وتىرعان 4-سىنىپ وقۋشىلارى اقىننىڭ «مەن جاستارعا سەنەمىن» ولەڭىن جاتقا وقىپ, ولەڭ جولدارىنداعى «ار-ۇيات» ءسوزىن ءسوز قۇرامىنا, لەكسي­كا-گرامماتيكالىق ماعىناسىنا قاراي ساتىلاي كەشەندى تالدادى.

بيىلعى وقۋ جىلىندا ورتا بۋىنعا قادام باسىپ, باس­تا­ۋىش سىنىپتاردان باس­تاپ «سا­تى­لاي كەشەندى وقىتۋ» تەح­­نولو­گياسى­مەن ءبىلىم الىپ, قالا­لىق, رەسپۋبليكالىق, حالىق­ارالىق جارىستاردا ەرەكشە بىلىم­ى­مەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن 5-سى­نىپ وقۋشىلارى ماعجان جۇما­باي­ ۇلىنىڭ «تۋعان جەر» ولە­ڭىنە تال­داۋ جاسادى. ءبىر ايتا كەتەر­لىگى, بۇل وقۋشىلار تالداۋ­دى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىل­دەرىندە جاساپ, اقىن تۋىندى­سىنا ماتەماتيكالىق ەسەپ تە جۇرگىزدى. ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن وقۋ­شىلار الاش ارىسىنىڭ مۇراسىن ءتول تەحنولوگيا ارقىلى وسىلايشا بويلارىنا ءسىڭىرىپ كەلەدى.

– وقۋ-اعارتۋ ىسىندە ەلەۋلى ەڭ­بەك ەتكەن ماعجان جۇماباي ۇلى ءبىر عانا «ساۋاتتى بول!» وقۋلىعى ارقىلى تالاي ۇرپاقتىڭ كوكىرەك كوزىن اشتى. ءتورت جىلدىق باستاۋىش مەكتەپ مىندەتتەرىن جىكتەپ بەرگەن اقىن بالانىڭ ءبىر نارسەگە ۇمتىلۋى ونىڭ اقىلى, سەزىمى, جانى, دەنەسى, قايراتىنىڭ بىردەي كۇش جۇمساۋى ارقىلى بولاتىنىن ايتادى. ماعجان بالا شاقتا الىنعان اسەردىڭ ءومىر بويى ەستەن شىقپاۋىنىڭ ءمانىسىن عىلىمي تۇرعىدا دا اشىپ بەرگەن. «جاس بالا – جاس ءبىر شىبىق, جاس كۇندە قاي تۇردە ءيىپ تاستاساڭ, ەسەيگەندە سول يىلگەن كۇيىندە قايتىپ الماق», دەيدى اقىن. سول سەبەپتى باستاۋىشتا بەرىلگەن ءبى­لىم – ادامنىڭ ءومىر بويى جينايتىن ءبىلىم-بىلىگىنىڭ نەگىزى بولىپ قالا بەرمەك. الاش ارىستارى ءبىلىمنىڭ نەگىزى باستاۋىشتا قالاناتىنىن جاقسى بىلگەن. ال ءتول تەحنولوگيانىڭ وزەگى – ۋاقىت تا­لابىنا ساي وقۋ-تاربيە ءۇردىسىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەۋ. وسى تەحنولوگيا بويىن­شا وقيتىن بالا انا ءتىلىن عانا جەتىك مەڭگە­رىپ قويماي, سوزدىك قورىن بايىتىپ, وزگە پاندەر بويىن­شا دا ويلاۋ قابىلەتىن دامىتا الادى, – دەيدى پروفەسسور نۇرشا ورازاحىنوۆا.

ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلت­تىق ءبىلىم اكادەمياسى ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى ينستيتۋتىنىڭ «قازاق ءتىلى», «قازاق ادەبيەتى» زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايمان اقتانوۆا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ تالداۋلارىن, ساۋاتتى ءسوز ساپتاۋلارى مەن وي جۇيرىكتىگىن جوعارى باعالادى. «جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرۋگە ەرەكشە قىزمەت ەتىپ, مول مۇرا قالدىر­عان ماعجان جۇماباي ۇلىنىڭ ەڭبەك­تەرىن «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسى ارقىلى بالا بويىنا ءسىڭىرۋدىڭ ەرەكشەلىگى مول», دەدى ول.

وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگە­يىن ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەت­كەرلەرى – گۇلداريعا كەنجەباەۆا, جانبوتا ەسەپباي, قايىركەن اديەت, اينۇر ارحىماتاەۆا جانە «استانا دارىنى» دارىندى بالا­­لار مەن تالانتتى جاستار­دى انىق­تاۋ جانە قولداۋ ورتالى­عى­نىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى سارا بەك­تا­سوۆا باعالاعانىن اتاپ وتەيىك.