تەڭىزدىڭ سۋى اششى, قۇدىقتىڭ سۋى تۇششى
ەسىمە ەرتەرەكتە بولعان ءبىر وقيعا ءتۇسىپ وتىر. كەزىندە مەن «قازاقتىڭ قادىرى» اتتى تاقىرىپپەن تولىق ءبىر فوتوكورمەمدى جەرلەس اقىن, ءبىرتۋار تۇلعا قادىر مىرزا ءالى اعامىزعا ارناعان بولاتىنمىن. بىردە ورالداعى ورىستىڭ ۇلى اقىنى پۋشكين ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتىپ, گۇل شوعىن قويعان سوڭ, «اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى» دەپ جىرلاپ وتكەن قايرات جۇماعاليەۆ ەكەۋى وتكەن-كەتكەندى اڭگىمە ەتىپ كەلە جاتتى. قايرات جۇماعاليەۆ: «قادەكە, مەن سەنىڭ بارلىق كىتابىڭدى وقىدىم, مىنا جاعداي «يىرىمگە» دە كىرمەي قالىپتى عوي, ونى قالاي جىبەرىپ الدىڭ؟» دەپ سۇرادى. «نەنى ايتاسىڭ؟..»
جايىمەن تىڭداسام, ول بىلاي بولعان ەكەن. بىردە جازۋشىلار وداعىندا باسىلىپ شىققان كىتاپتاردىڭ قالاماقىسى بەرىلىپتى. كوپتەگەن اقىن-جازۋشى اقشاعا قارىق بولعان ەكەن. قايرات جۇماعاليەۆ اعامىز دا ايتارلىقتاي كولەمدە اقشا العان بولسا كەرەك. بىراق ەڭ كوپ قالاماقى قادەكەڭە ءتيىپتى. ايتۋىنشا, سول اقشاعا ءۇي دە, ماشينا دا ساتىپ الۋعا بولادى ەكەن. سول كەزدە قادىر اقىن جىميىپ: «جىگىتتەر ءبارىڭ دە قالاماقى الدىڭدار عوي. جاقسى. بىراق ەڭ كوبى مەنىكى ەكەن, سىزدەردى جاقسىلاپ قوناق ەتەيىن, جۇرىڭدەر», دەپ وزدەرىنىڭ ۇيرەنشىكتى جەرىنە ەرتىپ كەلەدى.
داياشىلار بىرنەشە ۇستەلدى قوسىپ, داستارقاندى ءاپ-ساتتە جايناتىپ جىبەرەدى. ۇستەلدە نە كەرەكتىڭ ءبارى تولىپ تۇر. قادىر اقىن كاسسانىڭ الدىنا كەلىپ, اقشاسىن تولەۋگە دايىندالعان كەزدە قايرات جۇماعاليەۆ اعامىز: «پاي-پاي, شىركىن! نە دەگەن كەڭدىك, نە دەگەن دارقاندىق, قادەكە! ءسىز تەلەگەي تەڭىزسىز, ال بىزدەر ءسىزدىڭ قاسىڭىزدا ءبىر كىشكەنتاي قۇدىقپىز عوي», دەمەي مە. سول كەزدە قادەكەڭ: «و, مىنە, تەڭىزدىڭ سۋى اششى بولادى, ادامدار سۋدى تەڭىزدەن ەمەس, قۇدىقتان ىشەدى, قۇدىقتىڭ سۋى تازا ءارى تۇششى بولادى», دەپ ءسوز تاۋىپ كەتكەن ەكەن. سوزدەن ۇتىلعان قايرات اعامىز جايىلعان داستارقاننىڭ اقشاسىن تولىقتاي ءوزى تولەگەن ەكەن.
رافحات حالەلوۆ,
ءفوتوتىلشى
ورال
كەشەنگە وماروۆتار ەسىمى بەرىلسە
كەزىندە اعايىندى ماحمۇت, ماقسۇت وماروۆتار سپورتسۇيەر قاۋىمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. اعايىندى قوس ساڭلاق قازاق ەلى سپورتىنىڭ كوش باسىندا ءجۇردى. مىڭداعان جانكۇيەر اعايىندى وماروۆتاردىڭ بوكسىن كورۋ ءۇشىن الماتىنىڭ سپورت ارەنالارىنا قاراي لەك-لەگىمەن اعىلىپ جاتاتىن. ول كەزدە قازاقستاندا قازاقتىڭ ۇلەسى كەم. ماسكەۋدىڭ وتارشىل ساياساتىنىڭ سالدارىنان ۇلتىمىزدىڭ رۋحى جانشىلىپ, ەڭسەسى تۇسكەن ءبىر كەزەڭ ەدى. سول تۇستا قازاق بوكسىنىڭ اتاسى شوقىر بولتەك ۇلىنىڭ قارشىعاداي عانا شاكىرتى ماحمۇت وماروۆ 1947 جىلى كسرو چەمپيوناتىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى مەدالىن قازاقستانعا الىپ كەلدى. بۇل تاريحي جەڭىس بولاتىن. سەبەبى ماسكەۋ قولدان جاساعان قاندى قاساپ – اشارشىلىق پەن الاپات رەپرەسسيانىڭ قايعىسى سەيىلە قويماعان, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ زاردابى تارقاماعان, ەل جارتىلاي اش, تۇگەلگە جۋىق جالتاق بولىپ قالعان تىم اۋىر كەزەڭ ەدى. وسى كەزدە ۇلتتىڭ قولىنداعى الماس قىلىشتاي جارقىلداعان ماحمۇت وماروۆ ماسكەۋدەگى چەمپيوناتتا اتوي سالدى. ودان كەيىن دە ورتالىق ازيا مەن قازاقستان جارىستارىندا تالاي مارتە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى.
كوپ ۇزاماي ماحمۇتتىڭ ءىزىن باسىپ تۋعان ءىنىسى ماقسۇت شىقتى اتويلاپ. ول سپورتتىق ناتيجە جاعىنان اعاسىنان اسىپ ءتۇستى. 1957 جىلى كسرو چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىنە يە بولعان ماقسۇت 1959 جىلى كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. تاريحي شەجىرەنى پاراقتاساق, كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا مەدال العان العاشقى قازاق سپورتشىسى ماقسۇت وماروۆ ەكەن. ەندى قاراڭىز, ماحمۇت وماروۆ كسرو چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى بولعان ەڭ العاشقى قازاقستان بوكسشىسى بولسا, ماقسۇت وماروۆ – وداق سپارتاكياداسىندا جۇلدەگەرلەر ساپىنا كىرگەن تۇڭعىش قازاق بوكسشىسى.
ۋاقىت وزىپ بارادى. كەيىنگى جاستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇل كىسىلەردىڭ تاريحي جەڭىستەرىنەن بەيحابار. بۇعان ولار ەمەس, كوپ جاعدايدا ءبىز كىنالىمىز. سەبەبى وسىنداي تاريحي تۇلعالاردى ناسيحاتتاۋعا, شەجىرەگە تىركەۋ جاعىنا جەتە ءمان بەرمەيمىز. ەندىگى تىلەگىمىز: قوستاناي وبلىسى جانگەلدين اۋدانى تورعاي اۋىلىنداعى سپورت كەشەنىنە جەرلەستەرىمىز ماحمۇت, ماقسۇت وماروۆتاردىڭ ەسىمى بەرىلسە. قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ اقساقالداردىڭ ۇنىنە قۇلاق اسادى دەپ سەنەمىز.
جۇماحان سادۋاقاسوۆ,
مۇرات وسپانوۆ,
ەڭبەك ارداگەرلەرى
قوستاناي وبلىسى
اتاقتى كۇيشىنى ەسكە الۋ كەشى
كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ۇلكەن زالىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىق-اعارتۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى, كۇيشى-كومپوزيتور, زەرتتەۋشى, شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى ءۋالي بەكەنوۆتى ەسكە الۋ كەشى بولىپ ءوتتى. ءىس-شاراعا كۇيشىنىڭ جارى ءۇمىتجان اپاي, اعايىن-تۋىستارى مەن شاكىرتتەرى, مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن اتا-انالار, وقۋشىلار قاتىستى.
«قازاق ونەرى ءۇشىن ول كىسى وشپەس مۇرا قالدىردى. شەرتپە كۇيدى قولدانىسقا ەنگىزىپ, ونى عىلىمي دارەجەگە دەيىن كوتەردى. بۇل – ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن جايت. داۋلەتتى وتباسىنان شىققان اتام ءۇرىمشى قالاسى ماڭىندا دۇنيەگە كەلدى. كەزىندە قىتاي پاتشاسىنىڭ الدىندا قازاق ونەرىن دارىپتەپ, كەۋدەسىنە التىن توسبەلگى تاققان», دەدى نەمەرەسى سەرىك بەكەنوۆ. اعايىندارى كوپ قۋعىن كورگەن سوناۋ قيلى زاماندا ءۋالي بەكەنوۆ 5 جاستا ەكەن. ونەرگە جاقىن جاس كۇيدى العاش اعاسى رازدىقتان ۇيرەنىپ, كەيىن اتاقتى كۇيشىلەر رۇستەمبەك وماروۆ, عابيدوللا تاستانوۆ, جاپپاس قالامباەۆتان ءدارىس الادى. شەرتپە كۇيدىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنۋىنە كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى.
كەشتە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور ءبىلال ىسقاقوۆ, كۇيشىنىڭ العاشقى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى قايىربەك ءادىلوۆ ۇستازدارى تۋرالى ەستەلىك ايتىپ, ونىڭ كۇيلەرىن ورىندادى. سوڭىندا مەكتەپتىڭ حالىق اسپاپتار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اسىلزات يبراەۆا ءۇمىتجان اپايعا قامزول كيگىزىپ, گۇل شوقتارىن ۇسىندى. سەرىك بەكەنوۆ تە اتاسىنىڭ شاكىرتتەرىنىڭ يىعىنا شاپان جاۋىپ, قۇرمەت كورسەتتى. بۇل تاربيەلىك ءمانى زور ءىس-شارا بولدى.
گۇلفارام ستامقۇلوۆا,
مەكتەپ قىزمەتكەرى
الماتى