جاڭا قالانى دامىتۋ جوسپارى

جاقىندا وڭىردەگى جۇمىستاردى كوزبەن كورىپ باعالاۋعا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ ارنايى ىسساپارمەن كەلدى. ۆەدومستۆو باسشىسى اۋەلى ايماقتاعى ەڭ ءىرى ءوندىرىس وشاعى «مارەۆەن فۋد تيان-شان» ازىق-ت ۇلىك وندىرەتىن زاۋىتىنا باردى. 2018 جىلى ىرگەتاسى قالانىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ شاراپاتىن كورگەن بىرەگەي جوبا تەز دايىندالاتىن ماكارون ءونىمىن, الكوگولسىز سۋسىن مەن دامدەۋىش وندىرۋمەن اينالىسادى. كاسىپورىن 850 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. قازىرگى كەزدە مۇندا جىلىنا 85 مىڭ توننا ءونىم وندىرىلەدى. زاۋىتتىڭ تولىققاندى ىسكە قوسىلۋى ءۇشىن تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 35 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, سونىڭ 593 ملن تەڭگەسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى قاراستىرىلعان. «مارەۆەن فۋد تيان-شان» باسقارۋشى ديرەكتورى ستانيسلاۆ دەگتيارەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قوسىمشا وندىرىستىك جەلىنى ورناتۋعا گاز, سۋ جانە ەلەكتر قۋاتى كەرەك. ايتا كەتەيىك, زاۋىت باسشىسى الداعى ۋاقىتتا لوگيستيكالىق قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ نىساناعا الىناتىنىن ايتىپ, مينيستر وسى ماقساتتا تاعى ءبىر تەمىرجول جەلىسىن تارتۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.

تاعام ءوندىرىسىنىڭ اياق الىسىن باقى­لاعان ۆەدومستۆو باسشىسى جىلدىق قۋاتى 10 مىڭ توننا تەڭىز بالىعىن وندىرۋگە قاۋقارلى بالىق ونەركاسىبى كەشەنى قۇرىلىسىمەن تانىستى. تاياۋ بولاشاقتا بۇل ماڭدا «باررامۋندي» بالىعىن ءوسىرۋ ويعا الىنعان. بۇگىندە بالىققا ارنالعان ارنايى باسسەيندەر تولىق ورناتىلىپ بىتكەن. الايدا ەندى عانا جۇمىسىن باستاۋعا قامدانعان بۇل كاسىپورىنعا ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ اۋا­داي قاجەت. بۇل تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترىنە زاۋىت باسشىلىعى ايتتى. ء«بىز سۋمەن, گازبەن جابدىقتاۋ, ەلەكتر مەن كارىز جەلىلەرىن تارتۋعا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم بەردىك. ماقۇلدانۋىن كۇتەمىز. بارلىعى 900 ملن تەڭگە», دەيدى زاۋىت باسشىلىعى.

مينيستر كوتەرىلگەن ماسەلەلەر الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, مۇقيات زەردەلەنەتىنىن ايتتى. جالپى, كەشەننىڭ قۇنى – 67 ملرد تەڭگە. الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كاسىپورىندار وڭىرگە, اسىرەسە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. وبلىستاعى قوس بىردەي زاۋىتتى ارالاعان مينيستر كەلەسى كەزەكتە وبلىستىق اكىمدىك عيماراتىندا ءوڭىردىڭ باس جوسپارىمەن تانىستى. وندا G4 City مەن قوناەۆ قالاسىنىڭ باس جوسپارى كورسەتىلدى.

قوناەۆ قالاسىنىڭ اكىمى نۇرلان قۇماتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 107 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار قازىنا ەسەبىنەن 13 تۇرعىن ءۇيدىڭ ىرگەتاسى قالانىپ جاتىر. قوناەۆ قالاسى اكىمىنىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك, 5 ءبىلىم مەكەمەسى سالىنادى دەپ جوس­پارلانعان, ونىڭ ەكەۋى «جايلى مەكتەپ» جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە كەرەگە جايماق. «بىزدە جالپى اۋماعى 1,3 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتقان يندۋستريالىق ايماق بار. 2022-2024 جىلدار ارالىعىندا 8 بىردەي اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسادى دەپ كوزدەلگەن. مۇنداعى الاڭ­داتقان ءبىر ماسەلە – قوسالقى ستانسا سالۋ. ءبىز بۇعان دەيىن 160 مۆت-قا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتىن جاساپ, وتكىزدىك. الايدا بۇل ازدىق ەتەدى. سول سەبەپتى, كەلەر جىلى 200 مۆت قوسالقى ستانساعا ءوتىنىش بەرەمىز», دەدى نۇرلان قۇماتاەۆ.

قالا اكىمىنەن كەيىنگى كەزەك وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايبار تەمەنوۆكە كەلدى. ول ءوز كەزەگىندە ىشكى ءتۋريزمدى, ونىڭ ىشىندە تاۋ كلاستەرىن دامىتۋعا ارنالعان تىڭ ويلارىن ورتاعا سالىپ, ەتنواۋىلعا ارنالعان ايماق جاسالاتىنىن اتاپ ءوتتى. تۋريزمدە اقساپ تۇرعان تاعى ءبىر ءىس – مامان تاپشىلىعى. ايبار تەمەنوۆ «ديپلوممەن – اۋىلعا» باع­دارلاماسىندا ءدال وسى سالانىڭ بىلىم­گەرلەرى قاراستىرىلماعانىن ايتىپ, ەندىگى جەردە وسى جۇمىستى قولعا الۋدى ۇسىندى.

ايماقتىڭ الەۋەتىنە شولۋ جاساعان ۆەدومستۆو باسشىسى وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ار­نال­عان كەڭەسكە قاتىسىپ, جەرگىلىكتى كاسىپ­كەرلەرمەن جۇزدەستى, ولاردىڭ كوكەيكەستى ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. جيىندى وبلىس اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ جۇرگىزىپ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق احۋالىنا قىسقاشا توقتالدى. ء«بىزدىڭ ولكەدە شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ سانى قازىردىڭ وزىندە 116,6 مىڭعا جەتىپ, رەسپۋبليكادا 4-ورىندى يەلەندىك. تەك 2022 جىلدىڭ 9 ايىندا وندىرىلگەن ءونىم, كورسەتىلگەن قىزمەت كولەمى 2 ترلن تەڭگەدەن استى, ال بيۋدجەتكە 220,2 ملرد تەڭگە ءتۇستى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 36,7 پايىزدان 45,5 پايىزعا دەيىن ءوستى», دەدى ايماق باسشىسى.

وبلىس اكىمىنىڭ سوزىنەن كەيىن كەزدەسۋگە جينالعان بيزنەس وكىلدەرى سا­ۋالدارىن مينيسترگە تىكەلەي جولدادى. كەزدەسۋدە ءسوز العان كاسىپكەرلەر جەڭىل ونەركاسىپتى, فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرىن كوتەردى. ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسى ماسەلەلەرى دە شەت قالمادى. كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا الىبەك قۋانتىروۆ بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن الاڭ بولۋعا ءتيىس وڭىرلىك بيزنەستى دامىتۋ ينستيتۋتتارىمەن ناقتى ءوزارا ءىس-قيمىل قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءوز تاراپىنان ول كاسىپكەرلەر ايتقان بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەلەردى قاراۋعا جانە نازارعا الۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.

مۇنان كەيىن مينيستر شەڭگەلدى الابىنا بارىپ سۋارۋ جۇيەسىن دامىتۋ, ەگىس القاپتارىن ۇلعايتۋ ماسەلەلەرىمەن تانىستى. سونداي-اق ىلە اۋدانىنداعى, بالمۇزداق شىعاراتىن «شين-لاين» كاسىپ­ورنىنا باردى. قۋاتتىلىعى جىلى­نا 63 مىڭ توننا بولاتىن زاۋىت جو­باسىنىڭ جالپى قۇنى 32,4 ملرد تەڭگەنى قۇ­رايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل تمد-داعى بالمۇزداق شىعاراتىن ەڭ ساپالى زاۋىتتاردىڭ ءبىرى. ەگەر بۇگىندە ول 20 پايىزعا جۋىق ەكسپورتتايتىن 18,5 مىڭ توننا ءونىم شىعارسا, 2025 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 40 مىڭ تونناعا دەيىن وسۋگە ءتيىس جانە ەكسپورت تيىسىنشە 50 پايىزعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.

كەلەسى كەزەكتە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ جامبىل اۋدانىنىڭ مىڭباەۆ اۋىلىنا تابان تىرەدى. 5 639 تۇرعىن تۇراتىن اۋىلدا سۋ جەلىلەرىنىڭ 90 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن. ايماقتىڭ اتقامىنەرلەرى مينيسترگە وسى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا قول ۇشىن سوزۋدى سۇرادى. جامبىل اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال نۇرپەيىسوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2022 جىلى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتى دايىنداۋعا قارجى ءبولىنىپ, جوبا تولىقتاي قاعازعا تۇسىرىلگەن.

«جوبا نەگىزىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن باستايتىن بولساق, اۋىلعا جاڭادان 40 شاقىرىم اۋىزسۋ جۇيەسىن تارتامىز جانە دە 1 318 اۋلا تۇتاستاي تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءبىز ۇسىنعان جوبانى ىسكە اسىرۋعا 1,5 ملرد تەڭگە قاراجات كەرەك», دەيدى جامبىل اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

سونداي-اق ول مىڭباەۆ اۋىلىنىڭ كۇنباتىس جاعىندا جالپى قۇنى 2,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 200 گەكتار جەرگە ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. كەلەشەكتە بۇل ماڭعا 24 شاقىرىم اۋىزسۋ جۇيەسى, 31 شاقىرىم ەلەكتر جەلى­لەرىن تارتۋ كوزدەلگەن. اتالعان جوس­پار جۇزەگە اسسا, كەزەكتە تۇرعان 2000 ادام ينفراقۇرىلىمى بار جەرمەن قام­تا­ماسىز ەتىلەدى. اۋدان تۇرعىندارى العا تارتقان كەزەكتى ماسەلە, سارىباي بي اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بولدى. 1961 جىلى ىرگەتاسى قالانعان عيمارات سوڭعى 60 جىلدا جوندەۋ كورمەگەن. كەڭەستىك كەزەڭدە بوي كوتەرگەن نىساننىڭ قابىرعالارى ءوز قالپىن جوعالتپاعان, تەك سىرتى مەن ءىشىن ارلەپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جەتكىلىكتى. بۇل ءۇشىن 278 ملن تەڭگە قارجى قاجەت. ۆەدومستۆو باسشىسى بۇل ءوتىنىم قارالاتىنىن مالىمدەدى. دەسە دە ايماقتاعى احۋال اناۋ ايتقانداي ناشار ەمەس. ءدال وسى سارىباي بي اۋىلىندا مەكتەپ «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋان­تىروۆ ءبىلىم وشاعىنا ارنايى باس سۇعىپ, جۇرگىزىلگەن جۇمىسقا وڭ باعاسىن بەردى. مەكتەپ قابىرعاسىندا اۋىلدىڭ تۇر­­عىن­دارىمەن كەزدەسىپ, اۋىلدىق جەر­لەر­­دى كوركەيتۋگە كۇش سالىپ, ارنايى تۇ­جى­­رىمداما جاسالىنىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– پرەزيدەنت پارمەن بەرگەندەي, اۋىلدارعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىلادى. ارنايى تۇجىرىمداما دا دايىندالدى. 2023-2025 جىلدار اۋىلداردى دامىتۋعا باعىتتالادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنا بولىنەتىن بيۋدجەتتىڭ كولەمىن ۇلعايتامىز. ءبىزدىڭ ماقسات – ينفرا­قۇرىلىمدى رەتكە كەلتىرۋ ارقىلى, اۋىلدار اراسىنداعى تەڭسىزدىكتى جويۋ. ال جالپى العاندا, الماتى وبلىسىندا جاعداي جاقسى, – دەدى ساپار سوڭىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ.

الماتى وبلىسى