جالپى العاندا اۋەلى جەكە ادامعا ءوزىنىڭ ومىرلىك جولىن دۇرىس تاڭداۋ, ناقتى جاعدايلاردا وڭتايلى شەشىمدەر قابىلداۋ قيىنعا ءتۇسىپ جاتادى. ال سايلاۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ, ءوزى مەن ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىنداۋعا تىكەلەي اتسالىسۋ – جەكە تۇلعا ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جانە كۇردەلى قادام.
ەگەر بۇرىن سايلاۋ تەك پارتيالىق نەگىزدە وتكىزىلىپ كەلسە, ەندى ارالاس سايلاۋ ۇلگىسى بويىنشا ءمəجىلىس, وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى مəسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ بەلگىلى بولىگى ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانادى. قالالار مەن اۋدانداردىڭ مəسليحاتتارىنىڭ سايلاۋى تولىعىمەن ماجوريتارلىق جۇيە بويىنشا وتپەك. بۇل ۇدەرىس بارىسىندا جاڭا پارتيالار قۇرىلىپ, وزگەرگەن زامان تالابىنا ساي كەلەتىن جاڭا بۋىن وكىلدەرىن ساياسي الاڭعا شىعارادى. ولارعا بۇدان بىلاي وڭىرلەردە بەلسەنە جۇمىس ىستەپ, جاڭاشىل كوزقاراسقا نەگىزدەلگەن بىلىكتى ءارى ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋ كەرەك بولادى. ويانىپ كەلە جاتقان ازاماتتىق قوعامنىڭ ايقىن كورىنىسى رەتىندە قوعامدىق كەڭەستەر جانە دامۋ ۇستىندەگى ۆولونتەرلىك قوزعالىسپەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, اشىق قوعام جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىلىككە اينالماق. وسىنىڭ ءوزى سايلاۋدىڭ ارالاس پروپورتسيالىق-ماجوريتارلىق جۇيەسىنە كوشۋدىڭ ەرەكشەلىگىن بەدەرلەپ, قوعامدىق ۇدەرىستىڭ «كۇردەلەنە» تۇسكەندىگىن كورسەتەدى.
ماسەلەنىڭ تۇيتكىل تۇستارىنا ايماقتار مەن بۇكىل ەلدىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن دەپۋتاتتاردىڭ قاجەتتىلىگىن جاتقىزۋعا بولادى. ول قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق-ساياسي دەڭگەيىن كوتەرىپ, ساياسي باسەكەنىڭ تالابىن كۇشەيتەدى. سەبەبى تەك وسىنداي كۇردەلى, قارقىندى جəنە جان-جاقتى جاڭارۋ ۇدەرىسى بارىسىندا عانا مەملەكەتىمىزدە, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, جوعارى ساياسي جاۋاپكەرشىلىك مəدەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك تۋادى. ال بۇل ۇدەرىستىڭ تولىققاندى ۇردىسكە اينالۋى ءۇشىن سايلاۋشىلار دا, بايقاۋشىلار دا بەلسەندىلىك تانىتىپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ «قازانىندا قايناپ», ونىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ ارىپتەسىنە اينالىپ, بولىپ جاتقان دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ قاق ورتاسىندا بولۋلارى شارت.
جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ بارلىعى تۇپتەپ كەلگەندە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ماسەلەسىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان ونى سىرت اينالىپ وتكەن دۇرىس بولماس. بۇل پروبلەما قازاقستاندا وسى كۇنگە دەيىن ءوزىنىڭ ناقتى شەشىمىن تاپپاي, كەزىندە ىسىرىلىپ, كەيىنگە قالدىرىلىپ كەلگەن-ءدى. سەبەبى مۇنىڭ نەگىزگى مىندەتى بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جويىپ, بيلىكتىڭ شەكتەن تىس ورتالىقتاندىرۋعا نەگىزدەلۋىن تەجەپ, ايماقتارعا قاجەتتى وكىلەتتىكتەردى بەرۋگە جول اشۋعا كەلىپ تىرەلەدى. ويتكەنى داۋىسى ەستىلمەي, ءسوزى مەن پىكىرى وتپەي جاتقان وڭىردەن نە قايىر, نە پايدا جانە ودان نە سۇراپ, نە كۇتۋگە بولادى؟ بۇل وتكەن عاسىردان قالعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بويىنداعى «داق» سياقتى. وتكەن كەزەڭدەردە ءبىراز جۇمىستاردىڭ اتقارىلعاندىعىنا قاراماستان, بۇل تاقىرىپتا ناقتى قول جەتكىزگەن ناتيجەلەر ءالى دە بولسا ماردىمسىزداۋ. وسى ءسوزىمىزدىڭ جالعاسى رەتىندە بۇعان ايماقتارداعى ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن قورعاۋ, اۋىل ديقاندارىنىڭ ەڭبەگىن دۇرىس باعالاۋ مەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ ساقتالۋى, جەر, سۋ, جۇمىسسىزدىق, جەمقورلىق پەن جالپى ساپا ماسەلەسىن كەلتىرۋگە بولادى. مىنە, سايلاۋ وسى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا قابىلەتتى, ادال جانە ادىلەتتى تۇلعالاردى تاڭداپ, قوعامدىق-ساياسي ورتاعا شىعارۋ ءۇشىن وتكىزىلۋى كەرەك سياقتى.
سايلاۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى بويىنشا ەندى بۇرىنعىداي 50% داۋىس جيناماي-اق, قاراپايىم كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ تا جەڭىسكە جەتۋگە بولادى. بۇل دا بەلگىلى دارەجەدە حالىق قالاۋلىلارىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى. سوندىقتان دەپۋتاتتاردىڭ قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىگىن ءومىردىڭ ءوزى تالاپ ەتەدى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن ساياسي جۇيەنى قايتا قۇرىپ, ازاماتتىق قوعام, ساياسي پليۋراليزم مەن جاۋاپكەرشىلىكتى كوپپارتيالىق جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت. ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار اراسىنداعى əلەۋمەتتىك سەرىكتەستىكتىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ مەن جالپىۇلتتىق دامۋدىڭ باسىمدىقتارىن ساپالى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دەربەستىگى مەن قۇزىرەتتىلىگى ءىس جۇزىندە ارتۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە جاڭا سيپاتتاعى مەملەكەتتىك ساياسات پەن جۇيەنىڭ الدىنداعى ماقسات پەن مىندەتتەردىڭ اۋقىمىنىڭ كەڭەيۋى مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ارتۋى, ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىنىڭ ءوسۋى وڭىرلەردەگى بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى بايلانىس پەن قاتىناستىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ەسكى مودەلىنەن باس تارتۋدى قاجەت ەتەدى. سوندا عانا تۇرعىنداردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك تۋادى. بۇنىڭ ارتىندا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جانە ونىڭ ايماقتارىنىڭ تۇراقتى دامۋى ماسەلەسى تۇر. دەمەك, بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى حالىق ۇنىنە قۇلاق اسىپ, ولارعا ناقتى ىستەرىمەن جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى.