اياقكيىم نارىعىنداعى تسيفرلىق تاڭبالاۋ

الماتى قالاسى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستان­داعى اياقكيىمنىڭ كولەڭكەلى يمپورتىنىڭ كو­لەمى نارىقتاعى جالپى تاۋار اينالىمى­نىڭ 48 پايىزىن قۇرايدى. 2021 جىل­دىڭ قاراشاسىنان باستاپ قازاقستان­دا اياقكيىمدى تسيفرلىق تاڭبالاۋ ەنگىزىل­دى. كەيبىر كاسىپكەرلەر جاڭاشىلدىقتى سىناپ, تاڭبالاۋ اياقكيىمنىڭ قۇنىن قىمباتتاتادى دەگەندى العا تارتادى. قازاقستاننىڭ باسقا ەكسپورتتاۋشى ەلدەرمەن سايكەس كەلمەۋى قازىردىڭ وزىندە 50 ملن جۇپ اياقكيىمدى قۇرايدى. كەدەندىك ستاتيستيكاداعى نەگىزگى سايكەسسىزدىك­تەر قىتاي, وزبەكستان جانە قىرعىزستان ەلدەرىنە تيەسىلى.

2021 جىلى قىتايدىڭ كەدەن قىزمەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا اكەلىنەتىن ەكسپورتتى قازاقستاندىق دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەدەن استام سوماعا تىركەدى, بۇل شامامەن 780 ملن دوللاردى قۇرايدى كونتراباندانىڭ ۇلكەن اعىنى جەتكىزىلىمدەردىڭ ۇلكەن زاڭدى كولەمدەرىمەن جاسىرىلعان. مۇنىڭ باستى سەبەبى – قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق, ونىڭ اۋقىمىن باعالاۋ قيىن. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلدىڭ قاڭتارىندا كەدەن قىزمەتىندە ءتارتىپ ورناتۋعا, اسىرەسە قىتايمەن شەكارادا اسا كوڭىل ءبولۋدى تالاپ ەتكەن بولاتىن.

«ايىرماشىلىق ميللياردتاعان دول­لاردى قۇرايدى. مۇنداي ۇلكەن ايىرما­شىلىقتىڭ قالاي پايدا بولعانىن ەشكىم تۇسىندىرە المايدى. شىنىن ايت­قاندا, بۇل – كونتراباندا», دەدى سول كەزدە ق.توقاەۆ.

سونىمەن قاتار 2021 جىلدىڭ قارا­شاسىندا قازاقستاندا تاۋارلاردى تاڭبا­لاۋ جانە قاداعالاۋ جوباسى اياسىندا «اياقكيىم» ءونىم توبى ەنگىزىلدى. بيزنەسكە 2023 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن بەلگىلەنبەگەن اياقكيىمدەردى ساتۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. الايدا اياقكيىم نارىعىنىڭ كەيبىر قاتى­سۋشىلارى جاڭاشىلدىقتى سىناپ, تاڭبالاۋ قوسىمشا شىعىنداردىڭ كوپ­تىگى مەن كودتىڭ قىمباتتىعىنا بايلانىستى اياقكيىمنىڭ باعاسىن 30 پايىزعا قىمباتتاتادى دەگەندى العا تارتادى.

نەگىزسىز مالىمدەمەلەرگە جاۋاپ رە­تىندە پرەمەر-مينيستر ءاليحان سما­يىلوۆ 2022 جىلدىڭ اقپانىندا تاڭبالاۋ بيز­نەس ءۇشىن ايتارلىقتاي شىعىن اكەل­مەيتىنىنە جانە ونى ەنگىزۋ اياقكيىمنىڭ قۇنىنا اسەر ەتپەيتىنىنە سەندىردى.

ء«بىر تاڭبالاۋ كودىنىڭ قۇنى – 2,68 تەڭگە, اياقكيىمگە Data Matrix كودىن قول­دانۋعا ارنالعان جابدىق جوعارى اعىندى جەلىلەرگە قاراعاندا ايتارلىقتاي ارزان», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ مالىمدەمەسىن قازىردىڭ وزىندە اياقكيىمگە تاڭبا سالىپ, ونى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن قولدايتىن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ وزدەرى دە قولداپ وتىر. Adidas جانە Intertop رەسمي ديستريبيۋتورلارى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اياقكيىمدى تسيفرلىق تاڭبالاۋ قۇنى وزىندىك قۇننىڭ 1%-ىنان اسپاعان جانە بۇل كومپانيالار جەتكىزگەن اياقكيىمنىڭ تۇپكىلىكتى قۇنىنا اسەر ەتكەن جوق.

Shoes Republic قازاقستاندىق اياق­كيىم برەندىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى داۋرەن رامانقۇل دا تسيفرلىق تاڭبالاۋ Shoes Republic اياقكيىم ونىمدەرىنىڭ قۇنىنا اسەر ەتپەيتىنىنە سەندىردى.

ء«بىز بۇل شىعىنداردى شىعىندارعا قوستىق, مارجينالدىلىعىمىزدى 2-4%-عا ازايتتىق. تسيفرلىق تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىمىزعا ەشقانداي اسەر ەتكەن جوق», دەدى د.رامانقۇل.

تاۋارلاردىڭ تاڭبالانۋىن جانە قاداعالانۋىن ەنگىزۋگە بايلانىستى جاڭا ۇدەرىس, ارينە, قوسىمشا شىعىنداردى تالاپ ەتتى. بىراق بۇل شىعىنداردى بيز­نەستىڭ تۇراقتى نەمەسە اۋىسپالى شى­عىندارىنان ءبولۋ ماڭىزدى.

يمپورتتاۋشىلار مەن اياقكيىم وندى­رۋشىلەر ءۇشىن ساۋدا ۇدەرىستەرى تۇر­عى­سىنان تسيفرلىق تاڭبالاۋ ەنگىزىل­گەن­نەن كەيىن تاۋارلاردى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىندە تىركەۋ, سونداي-اق Data Matrix كودتارىنا تاپسىرىس بەرۋ جانە قولدانۋ قاجەت بولدى. سونداي-اق ەندى يمپورتتىق حابارلامالار, قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىلەرى, اينالىمنان شىعارۋ تۋرالى حابارلامالار نەمەسە ساتۋ تۇبىرتەگىن قالىپتاستىرۋ سياقتى تاۋارلاردى قاداعالاۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇجاتتاردى قالىپتاستىرۋ قاجەت.

تاۋار اينالىمىنا قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىندە تاۋارلاردى وزدە­رىنىڭ جەكە كابينەتىندە تەگىن تىركەيدى. قاتىسۋشىلاردىڭ ءونىم تۋرالى اقپارا­تى بولماسا, جۇيە تەحنيكالىق كارتانى تەگىن گەنەراتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تاپ­سىرىستى باسقارۋ ستانساسىنىڭ جەكە كابينەتىنە كىرۋ تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى.

ءاربىر اياقكيىم ءونىمىن تاڭبالاۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە ققس-سىز 2,68 تەڭگە تۇرا­تىن جەكە Data Matrix كودى بەرىلەدى. ءونىمدى تاڭبالاۋ ەرەجەلەرى قوسىمشا پرينتەرلەردى ساتىپ الۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىعان بايلانىستى اينالىمعا قاتى­سۋشى تاۋاردى تاڭبالاۋدى قوسىمشا جاب­دىقتى ساتىپ الماي-اق, ءتىپتى كادىمگى پرين­تەردە دە جۇرگىزە الادى.

بۇل رەتتە 2023 جىلعى 1 ساۋىرگە دە­يىن تاڭبالاۋ كودتارىن قولدانۋ قۇنىن تو­مەندەتۋ ماقساتىندا اياقكيىم ونىمدەرىن يمپورتتاۋشىلارعا كودتى وزدەرىنىڭ قويمالارىندا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلەدى.

تسيفرلىق تاڭبالاۋ ۇدەرىسى ارنايى ءبىلىمدى نەمەسە داعدىلاردى جانە بۋح­گالتەردىڭ نەمەسە باعدارلاماشىنىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتپەيدى. شاعىن بيزنەس مۇنى تسيفرلىق تاڭبالاۋ ۇدەرىسىنە قاتى­ساتىن بارلىق قىزمەت پەن ءمو­بيلدى قولدانبالار بويىنشا وقۋلىقتار ارقىلى ۇيدە جاساي الادى.

قاجەتتى قۇرال-جابدىق بولماعان جاع­­دايدا جابدىقتىڭ قۇنى شامامەن 25 مىڭ تەڭگەنى قۇراۋى مۇمكىن. بۇل كونترا­فاكتىلىك نارىقتى قۇرۋ جانە دەنساۋلىققا زيانىن ازايتۋ ءۇشىن تولەۋگە بولاتىن جوعارى باعا ما, اركىم ءوزى شەشەدى.