جارىق دۇنيەگە شىر ەتىپ كەلگەن بەتتە وعان بەرىلگەن ەسىمنىڭ ساپار اتالۋى تەگىن بولماسا كەرەك. سوعىسقا كەتكەن ءۇش بىردەي ۇلدىڭ سول ساپاردان امان كەلۋىن ىرىمداپ قويعان ەسىمنىڭ جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ بىلايعى تاعدىرىنا اسەر ەتەتىنىن كىم بىلگەن. جەر شارىنداعى 6 ماتەريكتىڭ بارلىعىندا بولىپ, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك پوليۋستەرگە تابانى تيگەن جيھانكەز ساپار ىسقاق ۇلى جۋىردا عانا دۇنيەجۇزىن ارالاپ, استانا-ەكسپو تۋىن 27 ەلدىڭ كوگىندە جەلبىرەتىپ قايتتى.
ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز 2005 جىلى «جىل ادامى», 2006 جىلى «التىن ادام», 2006 جىلى «جىلدىڭ ىسكەر ادامى», 2008 جىلى «جىل پاتريوتى» اتانعان, 2007 جىلى ماسكەۋلىكتەر «جۇزجىلدىق مەتسەناتى» اتاعىن بەرگەن, رەسەيدىڭ «زولوتوي كومپاس» كۋبوگىنىڭ ەكى مارتە يەگەرى, رەسەيدىڭ «دەرجاۆا», «رۋبينوۆىي كرەست», ۇلىبريتانيانىڭ «كورولەۆا ۆيكتوريا» وردەندەرىنىڭ, شۆەيتساريانىڭ حالىقارالىق «التىن مەدالىنىڭ» يەگەرى, اتاقتى ساياحاتشىمەن جولىققان بولاتىن.
– ساپار اعا, حالقىمىز «كوپ جاساعاننان ەمەس, كوپتى كورگەننەن سۇرا» دەيدى. ءسىز بۇل جاعىنان ەل كورىپ, جەر كورىپ, الەمدى كوپ شارلاعان جانسىز. ءوزىڭىز ايتپاقشى, ماچۋ-پيكچۋدى كورمەگەن ادام جيھانكەز بولىپ سانالمايدى, تەك ساياحاتشى بولىپ قالادى, دەپ. سوندىقتان سىزبەن ەل-جەر كورگەن ادام رەتىندە اڭگىمەلەسكىم كەلىپ وتىر. ءسوزىڭىزدىڭ باسىن ءوزىڭىز شىققان ۇيا, وسكەن ورتاڭىزدان باستاساق دەيمىن. اتىڭىزدىڭ ساپار دەپ قويىلعانى ساياحاتىڭىزدىڭ باسى بولعانداي ما؟ – ءبىزدىڭ حالقىمىز ىرىمشىل عوي ءوزى. مەنىڭ اكەم ءۇش اعايىندى ەكەن, 1941 جىلى سوعىس باستالىسىمەن ۇشەۋى بىردەي سوعىسقا كەتەتىن بولادى. مەن سول جىلى تامىزدا دۇنيەگە كەلىپپىن. سودان ساپاردان ۇيىنە امان ورالسىن دەپ ىرىمداپ, ەسىمىمدى ساپار دەپ قويىپ, اقىرىندا اكەم مايداننان جالعىز ءوزى ورالادى. جارالانسا دا امان كەلدى. قالعان ەكى اعاسى سوعىس دالاسىندا قالدى. ىرىم دەگەننەن شىعادى, ءبىزدىڭ ەلدە ۇيىندە تۇرمايتىن, ەل ارالاپ, كەزبەلىگىمەن اتى شىققان ادام بولىپتى. سول كىسى اپىل-تاپىل باسىپ جۇرگەنىمدە ادەيىلەپ, مەنىڭ اۋزىما تۇكىرىپتى. جانە مەنىڭ بابام تىلەپ ايگىلى باقسى كىسى ەكەن. ال باقسىلار دا قالىپتى ادامدارداي ەمەس, وزگەشە جاندار عوي. مەن جاستايىمنان اندا-مىندا جۇرگەندى جاقسى كورەتىنمىن, ەكىنشىدەن, قاراعاندىدا پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ قۇرىلىس فاكۋلتەتىندە وقىپ جۇرگەنىمدە ارحيتەكتۋرادان ساباق بەرگەن الەكساندر مەلدىڭ اسەرى بولدى. ول كىسى الەمدىك ارحيتەكتۋرالىق شەدەۆرلەر تۋرالى مايىن تامىزىپ تۇرىپ ايتاتىن. الەكساندر نيكولاەۆيچ قىزىقتى ەتىپ اڭگىمەلەپ جاتقاندا قيالداپ كەتىپ, شىركىن-اي, بارىپ كورەر مە ەدى, دەيتىنمىن. ول كەزدە جابىق ۇكىمەت بولعاندىقتان, ءمۇمكىندىك شەكتەۋلى, بىراق مەن 1962 جىلى لەنينگرادقا پراكتيكاعا باردىم. ونىڭ وزىنەن دە, ماڭايىنداعى گاتچينا, پەتەرگوف, پۋشكينو سىندى قالالاردىڭ ءبارىندە پاتشا زامانىندا سالىنعان كەرەمەت عيماراتتاردى كوردىم. وسىدان باستاپ, مەنىڭ الەمدىك ساۋلەت ونەرىنىڭ ولمەس تۋىندىلارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم وياندى. كادىمگىدەي «اۋىردىم» دەسەم دە بولادى. دەگەنمەن, سول كەڭەس تۇسىنىڭ وزىندە مەن ءمۇمكىندىگى بولعانشا ساياحاتقا شىعىپ وتىردىم. 1972 جىلى الىس شەتەلدەن العاش رەت مىسىرعا بارىپ قايتتىم. پەرعاۋىندار تۇرعىزعان پيراميدالاردان, الەمدەگى وركەنيەت بەسىگىنىڭ ءبىرىنەن العان اسەرىمدى تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. كەڭەس تۇسىندا 4 رەت, بىرىندە دۋناي بويىنداعى قالالاردى, ەۋروپانى كەمەمەن اينالىپ شىقتىم. – ءيا, 1995 جىلى ارقالىقتا ءسىزدىڭ ۇيىڭىزدەن 30 شاقتى ەلدىڭ كىشكەنتاي عانا تۋلارىنىڭ ءتىزىلىپ تۇرعانىن كورگەنىم بار. مۇنىڭ ءمانىسى نە ەكەن دەگەنىمدە بۇل سىزدەردىڭ, زايىبىڭىز ەكەۋىڭىزدىڭ بارىپ قايتقان ەلدەرىڭىزدىڭ تۋى بولىپ شىقتى. سوندا تاڭعالعانىم بار ەدى. مەنىڭ ويىمشا, سىزدەر 70 شاقتى مەملەكەتتى استاناعا كوشىپ كەلگەن سوڭ ارالادىڭىزدار-اۋ دەيمىن؟ – ءيا, ءيا, تورعاي وبلىسى جابىلدى, جاعداي قيىنداپ كەتتى, سول كەزدە, ياعني 1998 جىلى استاناعا قونىس اۋداردىق. ودان جامان بولعان جوقپىز. شىنىمدى ايتسام, نارىق مەن ەسەيىڭكىرەپ كەتكەن تۇستا كەلدى. جاس ۋاقىتتاعى كۇللى كۇش-قۋاتىم كەڭەس وداعىنىڭ «كوممۋنيزم» تۇرعىزۋىنا كەتتى, وعان ونى سالىپ تا ۇلگەرە المادىق (كۇلدى), نە كەرەك, ارقالىققا قازىر بارعانىمدا ەڭبەگىمنىڭ زايا كەتىپ, سالعان ۇيلەرىمنىڭ قيراپ قالعانىن كورگەندە جانىم اۋىرادى, كادىمگىدەي كۇيزەلەمىن. 1998 جىلى استاناعا كەلگەندە 57 جاستا ەكەنمىن. سودان بەرى دە قۇرىلىستى تاستاعان ەمەس ەدىم. بيىل بالاما: «سەن مىنا بيلىكتى قولىڭا ال, مەن ساعان كومەكتەسەمىن, بىراق بۇرىنعىداي ءۇي سالۋ, جۇگىرۋدى ازايتايىن, 73-كە كەلدىم», – دەدىم. جۇمىس-جۇمىس دەپ ءجۇرىپ, نەمەرەلەرىمنىڭ دە قالاي ءوسىپ كەتكەنىن بايقاماي قالىپپىن. ولاردى اتا بولىپ قىدىرتىپ, اتا-باباسىنىڭ, تۋعان ەلىنىڭ تاريحىن, ءوز كورگەندەرىم مەن بىلگەندەرىمدى ايتىپ, تاربيەلەرىنە دە ارالاسپاي كەلەدى ەكەنمىن. ەندى سونىڭ ورنىن تولتىرىپ جاتىرمىن. بىراق, ەڭبەك ىستەپ ۇيرەنىپ قالعان ادام توقتاي المايدى ەكەن. ۇيدە وتىرىڭقىراپ قالسام, اۋىرامىن. قازىردىڭ وزىندە تەاتردى جۇمىس قىلىپ وتىرمىن. ونىڭ دا شارۋاسى كوپ. 12 ادامنان تۇراتىن «كوك تۇرىكتەر» ءانسامبلى بار, جۇرگەن جەرلەرىمدە كورگەن ۇلكەن ونەر يەلەرىن شاقىرىپ, كونتسەرتتەرىن بەرگىزەمىن. ونىڭ سىرتىندا كورگەندەرىمنەن كىتاپ جازامىن. – ەكى ءپوليۋستى ايتپاعاندا, كورگەن ەلدەرىڭىزدىڭ ۇزىن سانى قانشا بولادى؟ – 107 ەلدى ارالاپپىن. بىلاي قاراساڭىز, رەكورد دەپ ايتۋعا بولادى. ودان كەيىن ستراتوسفەراعا كوتەرىلدىم. وندا, ءتىپتى, جۇرەگىمنىڭ اۋىراتىنىن جاسىردىم, ايتپەسە, جۇرەگىمدە 5 ستەند تۇر, 3 رەت گەرمانيادا قويدىرعان بولاتىنمىن. وڭتۇستىك پوليۋسكە باراردا دا, دارىگەرگە: «ومىرلىك ارمانداعان, تابانىم تيسە دەگەن جەر ەدى» دەگەن سوڭ ول كىسى ءتۇسىندى, جازىپ بەردى. بارىپ ەلىمنىڭ تۋىن جەردىڭ ەڭ وڭتۇستىك نۇكتەسىندە تىگىپ قايتتىم. – ال وسى جولعى ساپارىڭىز قالاي بولدى؟ جەر شارىن اينالىپ شىقتىڭىز عوي؟ – جەر شارىن اركىم ءارتۇرلى ادىسپەن اينالىپ شىعادى. بۇدان بۇرىن ۇشاقپەن ءبىر رەت ارالاپ شىققان بولاتىنمىن. بىراق ول شىن مانىندە جيھان كەزۋ ەمەس, ونى ەكىنىڭ ءبىرى جاسايدى. جەر شارىن اينالۋدىڭ ءبىر جولى ياحتامەن شىعۋ, ول ءۇشىن تەڭىزشى بولۋ كەرەك, جاس جىگىت ەمەسپىن, سودان كەمەمەن جەر شارىن تۇگەل اينالۋ قولىمنان كەلەر دەپ, 10-سىنىپتا وقيتىن نەمەرەمدى الىپ, جولعا شىقتىم. قازىرگى بالالار اعىلشىن ءتىلىن جاقسى بىلەدى, ءارى جولدا ءدارىمدى ۋاقتىلى بەرىپ تۇرادى. بۇعان قوسا, تاسپاعا تۇسىرەتىن ەكى ماماندى الىپ, تورتەۋ بولىپ جولعا شىقتىق. باراردىڭ الدىندا نەگە ەلىمىزدە وتكىزىلەتىن ەكسپو-2017 كورمەسى جايلى جۇرگەن جەرىمدە ايتىپ جۇرمەيمىن دەگەن وي كەلدى. سودان كوميتەتكە حابارلاسىپ: «ءبىز ءبارىبىر جەر شارىن تۇگەل ارالاۋعا شىعىپ بارامىز, ەگەر قاجەت دەسەڭىزدەر ەكسپو-نىڭ تۋى مەن جارنامالايتىن بۋكلەتتەرىڭىزدى اپارايىق. ءبىراق, سىزدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى ءبىز بارعان كەزدە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزەتىندەي جاعداي جاساتساڭىزدار», – دەدىم. ەكى اپتانىڭ ىشىندە سوعان دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جولعا شىقتىق. 27 ەلدە بولىپ, ولاردا بيزنەس, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن, جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدىك. 17 ەلدە ءبىزدىڭ ەلشىلىكتەرىمىز بار ەكەن, ولارداعى كەزدەسۋلەر جاقسى ءوتتى. اسىرەسە, مالايزيادا ەكى-ءۇش گازەتكە سۇحبات بەردىك, بىرنەشە تەلەارنا ءتۇسىردى, سينگاپۋردا ازيانىڭ گەوگرافياسىنا ارنالعان جۋرنال بار ەكەن, سوعان شىعاراتىن بولدى. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە ءبىزدىڭ ەلشى ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ 20 شاقتى وكىلدەرىمەن كەزدەستىرىپ, ولاردىڭ الدىندا سويلەدىم. جۇرگەن جەرىمىزدىڭ بارىندە ەكسپو تۋرالى, قازاقستان مەن ونىڭ باس قالاسى ەلوردا, ەلىمىزدىڭ تابيعاتى مەن رەسۋرستارى, جالپى مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەرىپ جۇردىك, جۇرتشىلىقتىڭ قىزىعۋشىلىعى ەندى كادىمگىدەي بولدى. ونىڭ ۇستىنە بىزبەن بىرگە ساياحاتتاپ جۇرگەن كەمەدەگى تۋريستەر بار دەگەندەي, ءبىراز ادامعا ەكسپو كورمەسىن قولىمىزدان كەلگەنشە ناسيحاتتادىق. ەلگە ورالعان سوڭ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, كۇللى ەلدىڭ ادامدارىنىڭ قولتاڭباسى قويىلعان ەكسپو تۋىن ءوزدەرىنە تابىستادىق. 120 كۇن ءجۇرىپ سەرىك بولعان تۋعا باۋىر باسىپ قالىپپىز, قيماي-قيماي بەردىك. بۇعان قوسا, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى قورىمىز بار, سونىڭ جانە قوستاناي وبلىسىنىڭ دا تۋىن الا بارعانمىن. ولاردىڭ دا تۋىن تاپسىرامىن. – قوستاناي وبلىسى دەگەنىڭىز تۇسىنىكتى, ال نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى قورعا قاتىستىلىعىڭىز تۋرالى ەستىمەپپىن. – بۇل – ساعادات اعانىڭ كوزى تىرىسىندە, ءوزىنىڭ رۇقساتىمەن اشىلعان حالىقارالىق قور. ول ءۇش جىل ىشىندە كوپ جۇمىس اتقاردى. العاشىندا الماتىدا, ودان كەيىن شىمكەنتتە بولدى. قازىر قىزىلوردادا, كەلەسى جىلعا تۋدى الۋعا كەزەككە تۇرعان وبلىستار بار. – ول سوندا جىلجىمالى قور بولعانى ما؟ – ءيا, و باستا سولاي كەلىسىلگەن, ساعاداتتاي ۇل حالىققا ورتاق بولعان سوڭ, تۋ ءبىر-ءبىر جىلدان ءار وبلىسقا بارىپ, جىل اياعىندا تۋ تاپسىرعان وبلىس ەسەپ بەرسىن دەپ كەلىسىلگەن. ەسەپ ءوزىڭ ءۇشىن ەمەس, حالىق يگىلىگىنە نە اتقاردىڭ دەگەن تۇرعىدان. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا يمانجۇسىپكە, ونىڭ اكەسى مەن باباسىنىڭ باسىنا ۇلكەن ەسكەرتكىش قويىلدى, سول كىسىلەر تۇرعان جەردە ستاديون, مەكتەپ, كەلەسى اۋىلدا بالاباقشا اشىلدى. ءيمانجۇسىپتىڭ نەمەرەسى راۋشان قارىنداسىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن اس بەرىلدى. بۇل – قوردىڭ ءبىر جىلدا عانا جاساعان جۇمىسى. ەندى قوستاناي دايىندالىپ جاتىر, الامىز دەپ. ولاردىڭ جوسپارىندا قوستاناي قالاسىندا قوبىلاندى باتىردىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتۋ بار. اقتوبە دە, پاۆلودار دا العىلارى كەلەدى, ءبىر كۇنى استاناعا دا كەلەدى عوي. مەن وسى قوردىڭ استاناداعى فيليالىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعانمىن. بۇل ءبىر جاقسى ۇيىم. كاسىپكەرلەر كەزدەسىپ, پىكىرلەسىپ, جۇرتقا, حالىققا, ەلدىڭ يگىلىگىنە نە جاساي الامىز دەيتىن كىشىگىرىم بەيرەسمي قۇرىلتاي دەۋگە بولاتىن وتىرىس. ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. شىمكەنتتە ءىرى بيزنەسمەن ەكى جىگىت بار. جاعدايلارى وتە جاقسى. سولارمەن كەزدەسكەندە: «سەندەردىڭ اتا-بابالارىڭنىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى – تورعاي. قىپشاقتاردىڭ اتامەكەنى تورعاي عوي. سەندەردىڭ شامالارىڭ جەتەدى, تورعايدا مۇناي بولۋى ابدەن مۇمكىن. تورعايعا بارايىق, كوپ بولسا, قۇدايى ساداقا رەتىندە 3 ميلليونىڭ كەتەر ء(بىر بۇرعىلاۋدىڭ قۇنى)», دەپ بۇرىنعى بارلانعان قاعازداردى كوتەرتىپ, جىگىتتەردى الىپ باردىم. اماندىق بولسا, جاقىن ارادا سەيسموبارلاۋ جاسالادى. مىنە, كوردىڭىز بە, قوردىڭ جۇمىسى قانداي, ال ەگەر ول قور بولماسا مەنىڭ ءسوزىم وتە مە, وتپەي مە. ەگەر مۇناي شىعىپ جاتسا, تورعايعا ينۆەستيتسيا اعىلادى, جول دا سالىنادى, تىرشىلىك تە وڭالادى. – ءسىز بۇرىن تۋريستىك ساپارلارعا جەكە ءوزىڭىز شىعىپ ءجۇردىڭىز, ال بۇل جولى بەلگىلى ءبىر ميسسيا اتقارىپ, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىندە كومەك كوردىڭىز. ەكەۋىنىڭ ايىرماشىلىعى قانداي بولدى؟ – بارلىق جول شىعىنى, تۇسىرۋشىلەردىڭ ساپارى ءوز قالتامنان شىقتى. ارينە, كەمەنىڭ الدىندا مۋزىكاسىن ويناتىپ, سەنى ەلىڭنىڭ سول مەملەكەتتەگى ەلشىلىگىنىڭ رەسمي ادامدارى قارسى الىپ جاتسا, جىگىتتەر كۇتىپ تۇرىپ, كىسىلەرمەن تانىستىرىپ, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرسا, ءوزىڭدى وتە سەنىمدى سەزىنەسىڭ. وتىرعان كولىگىڭ دە, ەلشىلىكتىڭ اۋلاسى دا سول ەلدەگى قازاقستان جەرى سانالادى. ال قانشا جەردەن كەرەمەت بولىپ كەتسەڭ دە شەتەلدىڭ اتى – شەتەل, ەندەشە, جوعارىداعى سەزىمنىڭ كيەلىلىگىندە ۇلكەن ءمان جاتىر. مەنىڭ تۋدى الىپ شىعۋىمنىڭ ءوزى وتانىمدى سۇيگەندىگىم. 120 كۇننىڭ جولى بار, ءار ەلدە بولاتىن كۇنىڭ ەسەپتەۋلى, سوندا كەي جەردە 1 كۇن توقتايتىن بولساق, وزگە تۋريستەر قىزىقتاپ ءجۇرگەندە مەنىڭ جارتى كۇنىم ميسسيانى اتقارۋعا كەتەدى. 2 كۇن بولسا, ونىڭ 1 كۇنى سوعان جۇمسالادى. – اعا, وسىنشاما ەل ارالاعاندا ءوزىڭىزدى تاڭعالدىرعان جايتتارمەن ورتاقتاسساڭىز. – مەكسيكا مەن پەرۋ دەگەن ەلدە بولدىم. مەكسيكادا مايا, پەرۋدە ينكتەر تۇرادى. مەكسيكادا 8 كۇن جۇرگەنىمدە يۋكاتان تۇبەگىندەگى حالىقتىڭ تىلىندەگى كوپ سوزدەردىڭ مەنىڭ انا تىلىمدەگىدەي ايتىلاتىنى جانە ونىڭ ماعىناسىنىڭ دا ءدال سولاي بولۋى قاتتى تاڭداندىردى. مىسالى, «كۇن», «ءبىر», «ەكى», «ءۇش», «اققۋ» دەگەن سوزدەر. ۇڭگىردىڭ ىشىندە كول بار ەكەن, سونى «قاراكول» دەيدى. بۇل ءبىزدىڭ شىعۋ تەگىمىزدىڭ بىرلىگىن كورسەتەدى. مۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز. ەكىنشىدەن, پەرۋدەگى ەجەلگى مادەنيەت پەن ارحيتەكتۋرا. ماچۋ-پيكچۋدەگى سۇمدىق ءىرى تاستاردى ءبىر-بىرىمەن جىمداستىرىپ, كەسىپ سالۋ ءۇشىن وتە جوعارى تەحنولوگيا قاجەت. سوندا ونى ەرتەدەگى ادامدار قالاي جاسادى دەپ تاڭ-تاماشا بولماسقا شاراڭ جوق. بىراق بەلگىسىز جاعدايدا ول مادەنيەت جويىلىپ كەتكەن. ال ولاردىڭ جاعدايىنىڭ تومەندەگەنى سونشا, يسپاندىقتار حV عاسىردا وركەنيەتتىڭ ءىزىن كورگەندە ونى بۇل حالىق جاساۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن ۇيعارىمعا كەلگەن. – ەل-ەلدى ارالاپ, باسقا حالىقتاردى كورگەندە, شىركىن, ءبىزدىڭ جۇرتىمىزدا وسىنداي قالىپ بولسا عوي دەپ قىزىققان تۇسىڭىز بولدى ما؟ – مەن ءار ەلگە جەكە-جەكە بارىپ ءجۇردىم عوي. ال بارلىعىن ءبىر ۋاقىتتا ارالاعاندا سەن ءار جۇرتتىڭ ەرەكشەلىگى مەن ارتىقشىلىقتارىن, كەمشىن تۇستارىن سارالاي تۇسەدى ەكەنسىڭ. بىرىنشىدەن, پلانەتانى اينالىپ وتكەندە بار-جوعى 120 كۇننىڭ 40 كۇنى جولعا كەتتى, ياعني ءبىزدىڭ جەر وتە ۇلكەن ەمەس ەكەن. ەكىنشىدەن, قاي ەلگە بارساڭىز دا تابيعات ەرەكشەلىكتەرى بولماسا, حالىق بار جاعىنان ۇقساس. تەك ەكونوميكالىق تۇرعىدان بىرەۋ ىلگەرى, بىرەۋ كەيىن دەگەن ايىرماشىلىق بار. قاي ەلگە دە بارىپ تۇرا بەرۋگە بولاتىنداي. اۆسترالياعا دا, جاڭا زەلاندياعا دا قونىستانىپ جاتقان قازاقتار بار. قازىرگى زامان ناعىز جاھاندانعان الەم عوي. – اعا, جاڭا بيىككە, ستراتوسفەراعا كوتەرىلگەنىڭىزدى ايتىپ جاتىرسىز. بيىك دەگەننەن شىعادى, تورعاي دالاسىندا تەك كوك ءجۇزىنەن تومەن قاراعاندا عانا كورىنەتىن, گەومەتريالىق فيگۋرالار گەوگليفتەر بار دەيدى. ەگەر زەرتتەلىپ, قۇپياسى اشىلىپ جاتسا, تۋريستەردى ناعىز تارتاتىن ورىننىڭ ءبىرى سول بولماي ما؟ – دۇرىس ايتاسىڭ. ءدال سونداي گەوگليفتەر جەر-جۇزىندە ەشبىر ەلدىڭ اۋماعىندا كەزدەسپەيدى. ونى زەرتتەۋ بىراق ۇلكەن قاراجاتتى تالاپ ەتەدى, ال ۇكىمەتكە ونىڭ قاجەتى جوق ءتارىزدى. ءبىر عالىم جىگىت سونىڭ عارىشتان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەرىن جيناپ, ماعان كومەكتەسىڭىزشى, دەپ كەلگەن بولاتىن. سودان بارىپ كوردىك. شىنىندا, ەگەر ول جەر زەرتتەلسە, انگليانىڭ ستوۋنحەندجىنەن ارتىق بولماسا, كەم تۇسپەيدى. ۇكىمەت زەر سالماعان كۇندە, تورعايدان مۇناي شىعىپ, شارۋا ءجۇرىپ كەتسە, سول ارادان تۋريستىك باعىت اشۋ نيەتىم بار. ول ءوزى تورعايدىڭ ءبىراز جەرىندە, كەرەمەتى سول, پلانەتادا كۇنى بۇگىنگە دەيىن كىم سالعان دەپ باس قاتىراتىن, تۋريستەردىڭ لەگىن ۇزبەيتىن گەوگليفتەر سالىنعان بىرنەشە ورىن بار, ال بىزدەگى سولاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇقسامايدى. بيىل شاما جەتسە ءوزىم عالىمدارعا قاراجات جاعىنان كومەكتەسپەكشىمىن. باستاۋدىڭ وزىنە كوپ قارجى كەرەك. – دۇنيەدە نەدەن قورقاسىز؟ – ولىمنەن قورىقپايمىن, ول انىق. ويتكەنى, وزىمنەن كىشى ىنىلەرىم دە, قيماستارىم دا, نەبىر جاقسى مەن جايساڭدار دا وتۋدە. 73-كە كەلدىم, ءبىراز جاسادىم, جەتپەيتىن نارسە بار, ول – ۋاقىت. وي كوپ, جوسپار كوپ, سولاردى ورىنداۋعا ۋاقىت از. نەمەرەلەرىمنىڭ قىزىعىن كورە تۇرسام دەيمىن. ولارعا دا ۋاقىت تابا المادىم, وتكەن جولى ساياحاتقا الىپ شىققان نەمەرەم جولدا جۇرگەندە ءبىراز نازىن ايتتى. ۇيالدىم. ساياحاتتا جۇرگەندە اجالمەن بەتپە-بەت كەلگەن تۇستارىم دا بولدى. ءۇندى مۇحيتىنىڭ جاعاسىندا سۋعا اياعىمدى مالىپ تۇر ەدىم, ۇيدەي تولقىن كەلىپ, الىپ ۇرىپ, كوزدى اشىپ-جۇمعانشا جاعالاۋدان قاشىققا ۇزاتىپ جىبەردى. ءبىر ساعاتتىڭ سىرتىندا جاعالاۋدان 300 مەتر جەردەن امان شىقتىم. جالپى, قاتتى اۋىرعان ساتتەرىمدە بابام كومەككە كەلەدى. ينفاركت الىپ, جانساقتاۋ بولىمىندە جاتقانىمدا ۇستىمنەن سىلدىراپ بۇلاق اعىپ وتكەندەي بولدى. جازىلىپ شىقتىم, ارتىنان دارىگەر قاراپ, سىزدە ينفاركتەن ەشقانداي ءىز قالماپتى, بەينە اۋىرماعان ادامدايسىز, دەدى. – ءالى دە, بارسام, كورسەم دەپ ارماندايتىن جەرىڭىز بار ما؟ – ول بار عوي.تيبەتتى ءبىر اينالىپ شىعىپ, كايلاس دەگەن ۇلكەن تاۋعا بارسام دەيمىن. – ءسىزدىڭ بالالارىڭىزدىڭ ەسىمدەرى قىزىق – ەنريكە, يليكو, تەك جانىبەكتىڭ اتى عانا ۇيرەنشىكتى, نەگە ولاي قويدىڭىز؟ – مەن تورعايدان قاراعاندىعا وقۋعا بارعانىمدا تازا داپتەر ءتارىزدى ەدىم. توبىمىزدا 5 قانا قازاق جىگىتى بار, ونىڭ ەكەۋى قالادا ءوسكەندەر, ال مەن اۋىلدىڭ قارا بالاسىمىن, سودان نامىسقا تىرىسىپ, كىتاپحانادان شىقپاي قويدىم. ءوزىمدى ءوزىم تاربيەلەدىم, وقيتىن سالاما قاتىستى بولماسا دا الەمدىك ادەبيەت پەن ونەردى دە نازارىما الدىم. جاسپىز, كەيدە قىدىرعىڭ دا كەلەدى, سوندايدا قىزدارمەن اڭگىمەلەسەيىن دەسەڭ, يا ورىسشا بىلمەيسىڭ, يا ولاردى ەلىكتىرەتىن ەشنارسەدەن حابارىڭ جوق. اڭگىمە ەتەر تاقىرىپ تا تاپپاي قالاسىڭ. سول كىتاپحانا ماعان اقىرىندا كلاسسيكالىق مۋزىكاعا دەگەن ماحابباتىمدى وياتتى. ۇلىمنىڭ اتىن ەنريكە كارۋزونىڭ قۇرمەتىنە قويدىم. ال يليكو دەپ اناسى قويدى. ال نەمەرەلەرىمنىڭ ءبىرى– قوبىلاندى, ءبىرى – اتيللا, ءبىرى – مۇدە, نەمەرە قىزىمنىڭ ەسىمىنىڭ ءبىرى– بايانسۇلۋ, ەكىنشىسىن انامنىڭ قۇرمەتىنە دامەلى دەپ قويدىم. دامەلى انام, راسىن ايتقاندا, مەنىڭ اكەم ابدىبەكتىڭ تۋعان اپاسى. «قۇداي الدىندا سۇراۋسىز», دەپ مەنى 41-جىلى سول كىسىگە بەرگەن. سودان بارىپ مەن ىسقاقوۆ بولدىم. كامەلەتكە تولىپ تولقۇجات الاردا اكەم: «ارۋاقتىڭ نازاسىنا قالامىز, و باستا قۇداي اتىمەن اپاما بەرگەنمىن, تەگىڭدى وزگەرتپە», – دەدى, سودان ىسقاقوۆ بولىپ كەتتىم. نەگىزىندە, مەن وماروۆ بولۋى ءتيىس ەدىم. انام مەنى بەتىمنەن قاقپاي ءوسىردى. ەركەلەتىپ, ايتقانىمدى ەكى ەتكەن جوق. ول كىسى ءالىبي جانگەلديننىڭ جيەنى. اكەم ناعاشىلارىڭمەن تانىس دەپ الەكەڭنىڭ بالالارىنىڭ ۇيىنە الىپ تا بارعان. ءبىراق ەشقايسىنىڭ قازاقى قالىبى جوق ەكەن. ال ومار اتام قالپە بولعان كىسى. – ءسىز سوندا ەكى شاڭىراقتىڭ ۇزىگىن جالعاپ وتىر ەكەنسىز عوي. – سولاي دەپ ايتۋعا دا بولادى. ءوزىمنەن كىشى ءىنىم ارقالىقتا, ونىڭ تەگى ءابدىبەكوۆ. ال مەن ءوزىمدى تىلەپ اتامنىڭ دا اتىن جالعاستىرۋشى دەپ بىلەمىن. اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». استانا.