ەل اعاسى اكىمجان نازار ۇلى تۋرالى

– 1952 جىلى ارقادا قىس قاتتى بولدى, – دەپ اڭگىمەسىن باستادى قاميدوللا قاريا. قاڭتاردىڭ قارلى بورانى ۇلىپ تۇرعان قىراۋلى قىستىڭ ءبىر كۇنى «وب­لىس­­تىق وقۋ-اعارتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى اۆرام سافونوۆ شاقىرىپ جاتىر» دەگەن حابار جەتتى. الىپ-ۇشىپ جەتىپ بارسام, ونىڭ الدىندا قازكسر وقۋ ءمينيسترى ءادي ءشارىپوۆ وتىر ەكەن. قىسقاسى, بۇل كىسى قورعالجىنعا بارادى. قولتىقتاپ جۇرەتىن سەرىك قاجەت. قورعالجىن قازاقى جەر. تاريحى قاتپارلى ءھام قالىڭ.

ءسويتىپ, وبلىستاعىلار ەلدىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن قاميدوللانى مينيستر­گە قوسىپ, ەكەۋىنە وبلىس قورجىنىنان ينە-جىپتەن جاڭا شىققان تاپ-تازا ەكى قاسقىر ىشىكتى كيگىزىپ, اتتاندىرىپ سالادى. ىركىلدەپ-كۇركىلدەپ قايقالاقتاي جۇگىرىپ اسپانعا زورعا كوتەرىلگەن جامان ۇشاقتىڭ ءىشى ازىناپ تۇر. بۇرىش-بۇرىشتان وكپەك جەل ىسقىرعاندا كۇرك-كۇرك ەتكەن موتوردىڭ داۋىسى زورعا ەستىلەدى.

ولار ءبىر ساعاتتاي ۇشىپ تاپ-تاقىر جەرگە توپ ەتىپ قونادى. ميداي دالا. جان بالاسى كورىنبەيدى. ۇشاق تۇمسىق تىرەپ توقتاعان نۇكتەدە قالقيىپ جالعىز باعانا تۇر. ونىڭ باسىندا قوڭىر كەنەپ جەلبىرەيدى. سويتسە بۇل اۋدانننىڭ «اۋەجايى» ەكەن. جەلبىرەگەن موشەك جەلدىڭ باعىتىن انىقتايتىن «كومپاس». انا جاقتا قاراڭ-قۇراڭ ەكى ادام كەلە جاتىر. ات شاناسى بار. ولار ءمينيستردى كۇتىپ الۋعا شىققان رەسمي وكىلدەر ەكەن.

اسپاننان تۇسكەن مينيستر اۋداندىق وقۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ۇيىنە بارىپ جامباسىن سىيعىزادى. ەرتەڭىندە ءازىز باسىن كىشىرەيتىپ اۋداندىق وقۋ ءبولىمىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسادى. قايتاتىن ۋاقىت بولادى. وتكەندەگى اسپاننان تۇسىرگەن ۇشاق جوق.

امالى تاۋسىلعان مينيستر مەن اتقوسشىسى قاميدولدا ەكەۋى سوۆحوز­دىڭ كوكقاسقا اتىنا شانا شەگىپ جولعا شىعادى. اۋدان ورتالىعىنان اقمو­لاعا دەيىن 130 شاقىرىم. قار قالىڭ. جانۋار كوكقاسقا قۇيرىعىن قوس ساۋىرىنا كەزەك-كەزەك شالىپ تاستاپ, بۋى بۇرقىرىپ, دۇركىن-دۇركىن پىسقىرىپ قويىپ, جاڭا جاۋعان كوبىك قاردى ايدىندا جۇزگەن كەمەدەي ءتىلىپ كەلەدى. شانانىڭ ۇستىندە قاسقىر ىشىكتى جامىلىپ ەكەۋى وتىر.

قاراەگىن اۋىلىنىڭ تۇسىنا كەلگەندە ەكى جيرەندى قوساقتاپ جەككەن تاعى ءبىر شانا ىلەسەدى. قوناقتار قوس شاناعا كەزەك-كەزەك اۋىسىپ دامىل الماي تارتىپ كەلەدى. قىستىڭ قىسقا كۇنى ۇياسىنا ەڭكەيىپ, قاس قارايعاننان بۇرىن ورازاق اۋىلىنىڭ شەتىنە ىلىنەدى.

جالعىز اياق جولدىڭ بويىندا ءبىر ادام تۇر. ۇزىن قاراگەر ات جەككەن شانا­سىن دوعارىپ قويىپتى, باسىندا قازا­قى تۇلكى تىماق جەلمەن بىرگە جەلبى­رەيدى, نارتتاي ءجۇزى بالبۇل جانادى. قىزارىپ باتقان كۇنگە كەجەگەسىن كوتەرىپ ۇ-ز-اق قاراپ الىپ, جول ۇستىندە كولدەنەڭ تۇرعان شاناعا كەلىپ تىرەلگەن جولاۋشىلارعا قاراي ماڭ-ماڭ باسىپ اياڭدايدى.

بۇل كىسى وسى وڭىرگە اتى ءمالىم, زامانىندا ەل باسقارعان, ات ۇستىندە ءجۇرىپ اتاعى شىققان اكىمجان نازار ۇلى دەيتىن ازامات ەكەن. جاسى ەگدەلەپ قالسا دا, ايتسا ورىنداتاتىن, اتسا تيگىزەتىن, ءبىر باسىندا ابىروي-بەدەلى اسىلىپ توگىلگەن, بەتتى ادام.

اكىمجاننىڭ كەشكە قاراي تەبىنگە شىققان جىلقىنى بايىرقالاپ جۇرگەن بەتى ەكەن, قوناقتاردى تانىعان سوڭ: «مەنىڭ ءۇيىمنىڭ جانىنان مينيستر كۇندە جۇرمەيدى, ونىڭ بەر جاعىندا ادەكەڭنىڭ جازۋشىلىعىمەن دە تانىس­پىن, ەشقايدا كەتپەيسىزدەر, تۋرا مەنىڭ ۇيىمە بارىپ تۇسەسىزدەر!» دەپ شاناسىنا وتىرىپ دەلبەسىن قاعادى.

قاسقىر ىشىكتىڭ ىشىندە توڭازىپ كەلە جاتقان قوناقتار قارسىلىق كورسەتپەي ارتىنان ىلەسەدى. سونىمەن سەمىز تايدىڭ ەتىن قازانعا سالدىرىپ تاستاپ, قارا كۇرەڭ شايدى ۇرتتاي وتىرىپ اكىمجان اڭگىمە باستايدى:

– قورعالجىن وڭىرىندە ۇلكەن-ۇلكەن بەس كول بار ونى حالىق «بەس شالقار» دەپ اتايدى, – دەيدى اكىمجان اعا. وسى بەس شالقاردىڭ بالىعىن اۋلاپ, قۇسىن اتىپ, نۋىن جايلاپ شالقىپ جاتقان جۇرتتاردىڭ ءبىرى – رەكين دەيتىن ورىستىڭ اۋلەتى. بۇلار باياعىدا نيكولاي زامانىندا قازاق دالاسىنا قونىس اۋدارعان. تۇقىم-تۇياعى شەتىنەن قازاقشا اعىپ تۇر. مىنەزى ءسىڭىسىپ, تۇرمىسى ارالاسىپ كەتكەن.

وسى رەكيندەردىڭ ءبىرى ەگور دەيتىن جاتاق ورىستىڭ ماريا اتتى قىزى بار ەكەن, سوعان دۇيسەن دەيتىن قازاق جىگىتتى عاشىق بولىپ, جاستار ۇيلەنبەككە ۋاعدا بايلاسادى. بىراق بۇلار بەس شالقاردى بيلەپ تۇرعان, سودىرلىعىمەن اتى شىققان ماريانىڭ اعاسى فەدوردان قورقادى.

فەدور قارىنداسىنىڭ قازاق جىگى­تىنە ۇيلەنبەك نيەتىنە قارسى. بىردە جۋان جۇدىرىعىن ءتۇيىپ, كىرپىنىڭ تۇگىندەي ءجۇن-ءجۇن ساقالىن سيپاپ, قالىڭ قاباعىنان قار جاۋىپ تۇرىپ, قارىنداسىنا: «ەگەر دە ءتىلىمدى الماساڭ اتىپ تاستايمىن» دەپ توردە ءىلۋلى تۇرعان مىلتىعىن كورسەتكەن.

سودان ماريانىڭ ءۇنى وشكەن. بى­لايعى ءومىرى جىلاۋمەن ءوتىپ جاتادى. فەدورعا بارىپ «بۇنىڭ قالاي؟» دەيتىن قازاق جوق.

قىسقاسى, بۇل اڭگىمە اكىمجاننىڭ قۇلاعىنا جەتەدى. ابەكەڭنىڭ اتقا تاقىمى تيسە, داۋىل تۇرعىزاتىن قۋاتى بارىن فەدور دا بىلەدى. جاستاۋ كەزىندە بۇل سويقاننىڭ قامشىسى ءبىر رەت جون ارقاسىنان ىسقىرىپ وتكەن. دويىر دىراۋدىڭ سونداعى ءۇنى ەسىنە تۇسسە ءتۇن ۇيقىسىنان شوشىپ ويانادى.

جاعدايدى سارالاپ-سالماقتاپ, وقيعاعا ابدەن قانىققان اكىمجان جاز­دىڭ ءبىر كۇنى اتقا مىنەدى. بەس شالقاردى بەتكە الىپ ءجۇرىپ كەتەدى. استىنداعى قاراگەردى ەكى كۇن ەتىن قاتىرىپ, جاراتىپ العان. قاراسۋدا قىستاعان قارا بالىقتاي قاراگەر قامشى سالدىرماي سىلاڭ جۇرىسپەن لىپىپ كەلەدى. ءتۇس الەتىندە فەدوردىڭ ۇيىنە كەلىپ, سىرتتا تۇرىپ ايعاي سالادى. ۇيدەن جۇگىرىپ شىققان قاتىن-قالاش قولىندا سەگىز ءورىم دىراۋ قامشى, ات ۇستىندە تەربەلىپ تۇرعان اكىمجاندى كورەدى.

رەكين تۇقىمداستىڭ ءبارى قازاقشا جاقسى بىلەدى, ىشىنەن ۇلكەنىرەك بىرەۋى: «ابەكە, جول بولسىن!» دەيدى. ابەكەڭ قاراگەر اتىن ويناقتاتىپ: «فەدور قايدا, بەرى شىقسىن!» دەگەندى ايتادى. ءبىر زاماندا ىرعالىپ-جىرعالىپ ەڭگەزەردەي فەدور كەلەدى. اكىمجان اماندىق-ساۋلىقتان كەيىن: ء«اي, فەدور, سەنىڭ قارىنداسىڭ ماريامەن ءبىزدىڭ دۇيسەن دەگەن جىگىت ۇيلەنبەكشى, ولار سەنەن قورقادى ەكەن. ەكى جاستىڭ وبالىنا قالما, ءدال قازىر باتاڭدى بەر, ايتپەسە, تۇرىساتىن جەرىڭدى ايت!» دەپ تىكە كەتەدى. فەدور اقىلدى تەنتەك ەمەس پە: «ويباي, ابەكە, مەنىڭ قارسى بولعانىم راس ەدى, ءسىز ءوزىڭىز كەلگەن ەكەنسىز, باسقا ءسوزىم جوق, ۇيلەنە بەرسىن!» دەيدى. ارتىندا «دۋدار-اي» دەيتىن ءان قالعان ەكى عاشىق وسىلاي ۇيلەنىپتى.

 * * *

– اكىمجان اعامەن بۇدان كەيىندە ەكى رەت كەزدەستىم, – دەدى قاميدوللا قاريا. 1956 جىلى ءوزى باسقارىپ وتىرعان پەداگوگيكالىق ۋچيليششە (قازىرگى استانا گۋمانيتارلىق كوللەدجى) ستۋدەنتتەرىن باستاپ كۇزگى اۋىلشارۋاشىلىق جۇ­مىسىنا قورعالجىن وڭىرىنە بارعان ەكەن. وسى ساپارىندا اكىمجاننىڭ ۇيىندە تاعى دا قوناق بولعان. ابەكەڭ اڭگىمە اراسىندا, ماريانىڭ دۇنيەدەن وزعانىن, ونىڭ بارلىق اقىرەتتىك جابدىعىن ءوزى موينىنا الىپ, اقتىق ساپارعا اتتاندىرعانىن ايتىپتى.

ەكىنشى رەت بۇرىنعى اقمولالىقتار جاقسى بىلەتىن مايدانگەر, ءۇش دارەجەلى «دانق» وردەنى­نىڭ يەگەرى المۇقان سەمبينوۆ قايتىس بولعاندا (1972) اكىمجاندى قامەكەڭ سوڭعى رەت كورىپتى. المۇقان مەن اكىمجان جاقىن رۋلاس, ءارى دامدەس-تۇزداس وتكەن ادامدار. ەكەۋى دە ەسكى قازاقتىڭ سوڭعى سارقىتى. قازىرگى استانا قالاسىنداعى سەمبينوۆ كوشەسى المۇقاننىڭ قۇرمەتىنە بەرىلگەن. كەڭەس زامانىندا قازاققا كوشە بەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. 

 * * *

اكىمجان اتامىز جايلى اڭگىمە مۇنىمەن بىتپەيدى. جارىقتىق سوعىس جىلدارى كولحوز باسقارىپتى. بۇل جايلى تانىمال جۋرناليست اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋداندىق «ەسىل – نۇرا» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جانات تۇگەلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلىگى تاتيتىن ازاماتتاردىڭ ءبارى مايدانعا اتتانىپ, اۋىلدا تەك كەمپىر مەن شالدار قالعان تۇس­تا «قىزىل تۋ» (قازىرگى ورازاق اۋىلى) كولحوزىنىڭ تىزگىنىن قولىنا العان اكىم­جان الدى الپىستا, ارتى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان جىنتىكتى قاريالاردىڭ باسىن قوسىپ, بريگادا قۇرادى. كەزىندە قازاق دالاسىن قان قاقساتقان ۇجىمداستىرۋ مەن بايتالاۋدى (كامپەسكە كورگەن, ودان كەيىنگى اشتىقتىڭ ارانىنان امان قالعان بۇل كىسىلەر قۇبا جوننىڭ قىرتىسىن قۋالاي زەرتتەپ, 40 مەتر تەرەڭنەن سۋ كوزىن تاۋىپ ارتەزيان قۇدىعىن اتقىلاتادى. ءسويتىپ, قويانجون دالانى بيدايعا بوكتىرەدى. ءدال وسى تۇستا, ناقتىراق ايتقاندا, 1942 جىلى كۇللى رەسپۋبليكا بويىنشا اۋىل ەڭبەكشىلەرى «قازاقستان كولحوزشىسى» اتتى تانك كولونناسىن جاساقتاۋعا جۇمىلادى. بۇل ىستەن اكىمجان دا قالىس قالمايدى. شاپقان كۇيى وبلپارتكومنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ساعالباي جانباەۆقا بارادى. – ساكە, – دەيدى اكىمجان. – ەستۋىمشە, ەل بولىپ تانك كوللونناسىن جاساقتاپ جاتىر ەكەنسىڭدەر وسىعان ءوز اتىمنان ءبۇتىن تانكتىڭ باعاسى 100 مىڭ سوم اتادىم.

ول تۇستا مۇنداي اقشا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ تۇسىنە كىرمەيدى. ءدال وسىنداي سوماعا قاجىمۇقان اتامىز مايدانعا ۇشاق ساتىپ اپەرگەنىن بىلەمىز. ساسىپ قالعان جانباەۆ: «ابەكە, كولحوزدىڭ بار مالىن ساتىپ جىبەرمەكسىڭ بە؟» دەپ قالجىڭ ارالاس ازىلدەيدى. «جوق, ءوز اقشامدى بەرەمىن!» – ولاي بولسا, بۇل ەلگە ناسيحاتتايتىن دۇنيە ەكەن, دەپ جانباەۆ وبلىستىق باسپاسوزگە پارمەن تاستايدى. ءسويتىپ, اۋىلىنا اتتانعالى تۇرعان نازار ۇلىنا جۇماباي ورمانباەۆ دەگەن جۋرنالشىنى ەرتىپ جىبەرەدى.

وسى ساپارى جايلى ج.ورمانباەۆ: «مەزگىل ءتۇن. ات قۇلاعى كورىنبەيتىن تۇتەگەن بوران. اكىمجانعا ەرگەن ارناۋلى ءتىلشى مەن. اكىمجان ۇستىندەگى قاسقىر تەرىسى – ت ۇلىپتى ماعان جاۋىپ تاستاپ, دەلبەنى ءوزى ۇستاپ, شانا ۇستىندە تۇرەگەپ تۇرعان قالپى اتتاردى ايداپ كەلەدى. باراتىن جەرىمىز 70-80 شاقىرىم. اۋپىرىمدەپ, تاڭ اتا ورازاققا جەتتىك. جاتقامىز جوق. بىردەن كولحوزدىڭ اكتيۆىن جيناپ, جاعدايدى تۇسىندىردىك. اقشا تولەيدى دەگەن كولحوزشىلاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى: – مەن ءۇش مىڭ سوم سالامىن, – دەدى ءماريام جاگورقىزى. – مەنىڭ ق ۇلىندى بيەمدى قوسىڭدار, – دەدى دوسىمبەك وتاعاسى. اكىمجان باسقارما مەن ونىڭ زايىبى بالشاھار: ءبىر ات, ءبىر بۇزاۋلى سيىر, التىن ساعات, ءۇش التىن جۇزىك, قوساۋىز مىلتىق, كۇمىس بەلبەۋ, قۇندىز جاعالى كۇزەن ىشىك, قاسقىر ىشىك, ءتۇبىت ءشالى, قالى كىلەم جانە 27 مىڭ سوم اقشا قوستى. – بالالارىم بارلىق باعالى زاتتارىن اتادى عوي. وزىمە ەنشىلەگەن ۇلكەن كىلەم مەن تۇلكى ىشىگىمدى, التىن بىلەزىگىمدى جەڭىس قورىنا مەن دە قوسايىن, – دەدى اكىمجاننىڭ قارت شەشەسى. ەسەپتەي كەلگەندە, كولحوزشىلار 120 مىڭ سوم, اكىمجاننىڭ وتباسى 110 مىڭ سوم قارجى بەرىپ, بارلىعى قىزىلتۋلىقتار تانك جاساۋ قورىنا 230 مىڭ سوم اقشا اۋداردى» دەپ جازىپتى ءتىلشى.

ودان كەيىن اۋىلدىڭ شىعىس جاعىن­دا بالىعى تايداي تۋلاعان اساۋبالىق اتتى كول بار. قىستا كولدىڭ بالىعىن اۋلاپ مايدانعا جىبەرۋ ءۇشىن اكىمجان قوڭىر كۇزدە اۋىل قاريالارىن جەز­قازعان جاققا جىبەرىپ 30 تۇيە ساتىپ الدىرادى. ءسويتىپ, باعزىدان كەلە جاتقان كوشپەندىلەردىڭ تۇيەمەن كىرە تارتۋ ءادىسىن جانداندىرىپ, اۋلانعان بالىقتى اقمولاعا جونەلتەدى. ارتىلعانىن «ۆوەنتورگ» ارقىلى ساتتىرادى. كەشىكپەي اكىمجان نازار ۇلىنىڭ اتىنا ءستاليننىڭ العىسحاتى كەلەدى. جەڭىستى جاقىنداتۋ جولىنداعى بۇكىلحالىقتىق قوزعالىسقا قوسقان ەرەن ەڭبەك ەرلىگى ءۇشىن ول 1943 جىلى «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن, كەلەسى جىلى لەنين وردەنى­مەن ماراپاتتالدى.

 * * *

اكىمجان نازار ۇلىنىڭ تاعى ءبىر ەرلىگى – قازاقتىڭ جىلقىسىن قاساپتان قۇتقارعانى. وقيعا بىلاي بولعان. ەسكى قۇلاقتار جاقسى بىلەدى, حرۋششەۆتىڭ زامانىندا «جىلقى ت ۇلىگى پايداسىز» دەگەن ۇكىم شىعىپ, بۇكىل ارقادا جۇمىر تۇياقتى جانۋارلارعا «ماڭقا دەرتى جابىستى» دەگەن جەلەۋمەن «جىلقى قىرۋ» ناۋقانى باستالادى. ءدال وسى وقيعانى كوزىمەن كورگەن كارىقۇلاق, كۇلاندا مالىكقىزى ەسىمدى سۇڭعىلا اپامىز ايتاتىن: وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى كۇللى ىرعىز-تورعاي ءوڭىرىنىڭ بارلىق جىلقىسىن قۇلا دۇزگە ايداپ اكەلىپ, ۇلكەن ور قازىپ, سوعان قۇلاتىپ كومدى. بۇل ىسكە ولكەدەگى اسكەري كۇشتەر تارتىلدى. وسى ءبىر قىرعىن كەزىندە كوكالا ايعىر ءۇيىرىن باستاپ, قورشاۋدى بۇزىپ, قارۋلى سولداتتاردى باسىپ-جانشىپ بوي بەرمەدى. اقىرى سولداتتار ۇلكەن باستىقتىڭ بۇيرىعىمەن كوكالا ايعىردى اتىپ قۇلاتتى. باسشىسىنان ايىرىلعان ءۇيىر سولىقتاپ تىپىر ەتپەي تۇرىپ قالدى. وسى ءسوزدى ايتىپ وتىرىپ كۇلاندا اپامىز: – سول كوكالا ايعىر جارىقتىق اقاڭ-جاقاڭدار ەكەن عوي, – دەپ اڭگىمەسىن اياقتايتىن.

وسى ورايدا, ەسكە تۇسەدى, اقمولا وبلىسى ەگىندىكول اۋدانى جامانقۇلاق اۋلىنىڭ ماڭىندا «جىلقى مولاسى» دەيتىن ساي بار. بۇل دا سول قىزىل قىرعىننان قالعان بەلگى. وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى جارىقتىق جاكىتاي الىمقوجا ۇلى دەگەن قاريانىڭ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە: «سوناۋ الپىسىنشى جىلدارى اۋىلدىڭ ەركەك كىندىكتىسىن ايداپ اپارىپ قوجاكولگە جاقىن جەردەن تەرەڭ ور قازدىردى. وسى ورعا ءوڭىردىڭ جىلقىلارىن ايداپ كەلىپ, كىلەڭ قارۋلى جىگىتتەر جىلقىلاردى تاڭنان كەشكە دەيىن الگى ورعا بالتامەن, سۇيمەنمەن شەكەدەن ۇرىپ قۇلاتادى. ونى اۋداننان كەلگەن وكىلدەر, جامباسىندا التىاتارى سالپاڭداعان ميليتسيالار قاداعالاپ, كۇزەتىپ جۇرەدى. «مىنا جىلقىلارعا ماڭقا اۋرۋى جۇققان, جەسەڭدەر سەندەر دە اۋرۋ بولاسىڭدار» دەگەن ۇگىتكە سەندىك» دەپ بايانداپتى.

 وسى ءبىر سولاقاي ساياسات اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆ ايتقانداي, اتتىڭ ءۇستىن التىن تاقتان ارتىق كورەتىن حالىقتى مۇقاتۋ ءۇشىن جاسالعان ايلا ەكەنى انىق. ءارى سان عاسىردان بەرى جىلقىنىڭ ەتىن جەپ, ءسۇتىن ءىشىپ كۇنىن كورگەن حالىقتىڭ گەنەولوگيالىق قۋاتىنا جاسالعان شابۋىل بۇل.

وسى قىرعىن كەزىندە اكىمجان اتامىز ءوز قولىمەن باپتاپ باعىپ, تۇقىم تۇياعىن اسىلداندىرعان كولحوزدىڭ قازاقى جىلقىلارىن امان الىپ قالۋىڭ امالىن قاراستىرادى. مۇنداي سۇمدىققا قالاي توزەدى. اۋەلى اۋدان باسشىلارىنا بارادى. نازار ۇلى ايتادى: «سەندەر بارلىق جىلقىنى مەنىڭ الدىما سالىڭدار, اقىسىز-پۇلسىز باعىپ بەرەيىن». ءسويتىپ, ءوز اۋىلىنىڭ 300 باس جىلقىسىنا كولحوز-سوۆحوز باسشىلارى جاسىرىپ الدىنا سالىپ بەرگەن 400 جىلقىنى قوسىپ, 700 جىلقىنى شۇرقىراتىپ ايداپ, قورعالجىن اۋدانىنىڭ وڭتۇستىك-باتىسىنداعى تەڭىز كولىنە تارتادى.

وسى وقيعا جايلى جەرگىلىكتى قالام­گەر جىلقىباي جاعىپاروۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 2010 جىلى 25 تامىز كۇنگى سانىنا «ت ۇلىك تورەسىن قاساپتان قۇتقارعان» دەگەن تاقىرىپتا ماقالا جاريالاپتى. وسى جازبادا: «اكىمجان نازار ۇلى جىلقىلاردى تەڭىز كولىنىڭ مىڭجىلقى ارالىنا تىقتى. ارالدىڭ اينالاسىن قامىس قورشاعان, اۋماعى 15-20 مىڭ گەكتار, ىشكە كىرەتىن جالعىز عانا تار اۋزى بار, ونىڭ ءبارى تۇنعان كوك مايسا شابىندىق. ءوزى سياقتى بىرنەشە اقساقالدان جىلقىشىلار قوسىنىن قۇرعان اكىمجان نازار ۇلى ءۇش جىلدان استام تىعىلىپ جاتىپ, حرۋششەۆتىڭ سولاقاي ساياساتىنىڭ بەتى قايتقاندا ايداپ كەلگەن 700 جىلقىدان وسكەن ەكى مىڭنان استام سايگ ۇلىكتى ارالدان امان الىپ شىعىپ, اۋدان باسشىلارىنا تابىستاعان. قازىرگى بۇكىل ءوڭىردىڭ جىلقىسى وسىدان وربىگەن. اكىمجان نازار ۇلىنىڭ وسى ءبىر ت ۇلىك تورەسى جىلقى مالىن قاندى قاساپتان قۇتقارۋ ءۇشىن جاساعان ادامي ەرلىگى زامانداستارىنىڭ اۋزىندا اڭىز بولىپ ايتىلىپ, بۇگىنگە جەتتى» دەپ جازىپتى.

 * * *

قالاي دەسەك تە, اكىمجان اتامىز – ەسكى قازاقتىڭ ەرلىك سالتىنىڭ كەڭەس كەزىندەگى كوزى ءتىرى كورىنىسى. جارىق­تىقتىڭ مىنا فوتوسىن جەرگىلىكتى قا­لام­گەر ءارى قاريانىڭ ءومىر-تاريحىن زەرت­تەۋشى جانات تۇگەلباەۆ بەردى. نازار ۇلى 1976 جىلى 73 جاسىندا ومىردەن ءوتىپتى. جاكەڭنىڭ ايتۋىنشا, ابەكەڭ ەرلىككە باي بولعانىمەن باسقا تاپشى ەكەن. جالعىز قىزىنان تاراعان جيەن-جيەنشارلارى استانادا تۇرادى. «ۋاقىت تاعى ءبىر اينالعاندا وسى نازار ۇلىن بىلەتىن ادام قالماي ما دەپ قورقامىن. ورازاق اۋىلىنا وسى ارىستىڭ اتىن بەرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنىمىزگە دە كوپ بولدى. بىراق ناتيجە شىقپادى», دەيدى بايىرعى جۋرناليست-ولكەتانۋشى جانات سالكەن ۇلى.