اۋىلداردا جۇمىسسىز وتىرعان جانداردىڭ باستى بايلىعى دا, سەنەرى دە – ءتورت ت ۇلىگى. الايدا مال سانىن كوبەيتۋ ءبىر بولەك, ونى باعۋدى دا دۇرىس ۇيىمداستىرا ءبىلۋ دە ماڭىزدى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, ءتارتىپ ساقشىلارى مال ۇرلىعىنىڭ باستى سەبەبى قاراۋسىز قالعان ءتورت ت ۇلىك ەكەنىن ايتادى. سوڭعى جىلدارى مال ۇرلىعى ۇيىمداسقان قىلمىستىڭ ءبىر تۇرىنە اينالىپ, «كاسىپكە» اينالعانى جاسىرىن ەمەس.
مىسال كەلتىرسەك, بىلتىر پاۆلودار وبلىسىندا كوپتەگەن ءىرى زاڭ بۇزۋشىلىققا قاتىسى بار 7 ادامنان قۇرىلعان اككى توپ قۇرىقتالعان-دى. ولار بازاردا رەسمي تۇردە ەت ساتۋمەن اينالىسقاندىقتان ءاۋ باستا كۇدىك تۋدىرماعان. كەيىن جىمىسقى ارەكەتتەرى اشكەرە بولىپ, قولعا ءتۇسىپ وتىر. بەلگىلى بولعانداي, قىلمىستىق توپ ءار اپتا سايىن جەرگىلىكتى ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنان 1-2 قارانى ۇرلاۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ولاردىڭ 8 قىلمىسقا قاتىسى بار ەكەنى انىقتالدى. بىلتىر 22 ساۋىردە سول پاۆلودار وبلىسىندا قۇرامىندا 5 ادام بار وڭىرارالىق قىلمىستىق توپ قۇرىقتالعان ەدى. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن پاۆلودار, شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا مال ۇرلىعىنىڭ 6 فاكتىسى جاسالعانى انىقتالدى. پىسىقايلار بارلىعى 167 باس مال ۇرلاپ, جالپى شىعىن سوماسى 77 ملن تەڭگەدەن اسقان.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋى شەڭبەرىندە قابىلدانعان شارالار ءوزىنىڭ پروفيلاكتيكالىق ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر.
– بۇرىندارى مال ۇرلىعى جالعىز ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ جۇمىسى سياقتى قارالاتىن. بۇگىندە ىشكى ىستەر, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى ۆەتەرينارلىق قىزمەت جانە جەرگىلىكتى اكىمدىك ماماندارىمەن بىرلەسىپ, كەشەندى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قىلمىستىق كودەكسكە «مال ۇرلىعى» دەگەن ارنايى باپ ەنگىزىلىپ, دۇنيە-مۇلكىن تاركىلەۋمەن 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بەلگىلەنگەن. ارينە, جازانىڭ كۇشەيتىلۋى قىلمىستىڭ ازايۋىنا سەپ بولاتىنى تۇسىنىكتى. مال ۇرلىعىمەن اينالىساتىندار جالعىز جۇرمەيدى. قىلمىستىق توپ قۇرىپ, ايلاسىن اسىرۋعا تىرىسادى. ءار اۋىلدا سىبايلاستارى بار بولۋى مۇمكىن. ولاردى قۇرىقتاۋ ماقساتىندا جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارى ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. تۇرعىندارمەن دە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءتارتىپ ساقشىلارى ءاردايىم بازارلاردى, مال سوياتىن ورىنداردى, بۇرىن مال ۇرلىعىنا قاتىسى بولعان ازاماتتاردى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. مال ۇستاعان اعايىننىڭ ءبارى بىردەي GPS-ترەكەر ورناتۋعا شاماسى جەتپەس. دەسە دە زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ ۇرلىقتىڭ الدىن الۋعا كومەگى كوپ ەكەنى دالەلدەنىپ وتىر. مالدى سىرعالاۋ جۇمىستارى دا جۇيەلى اتقارىلۋعا ءتيىس, – دەيدى مينيستر.
جوعارىدا مال ۇرلىعىنىڭ باستى سەبەبى قاراۋسىز قالعان ءتورت ت ۇلىك ەكەنىن جازدىق. قاراۋسىز قالعان ءتورت ت ۇلىك جول-كولىك وقيعالارىنىڭ تىركەلۋىنە دە سەبەپ ەكەنىن ۇمىتپاڭىز. مۇنداي جول-كولىك وقيعالارى باتىس قازاقستان مەن اتىراۋ وبلىستارىنىڭ تاس جولدارىندا ازايماي تۇر. جايىلىم جەرلەردىڭ قۇنارسىز توپىراققا اينالعانى ءتورت-ت ۇلىكتىڭ ءشوپ ىزدەپ, جولدى ءارى-بەرى كەسىپ وتۋىنە الىپ كەلەدى. باقتاشىنىڭ جوقتىعى دا ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى اتىراۋ وڭىرىندە ءىرى قارا مالى بار تۇرعىندارعا جارىق شاعىلىستىرعىش لەنتالار تاراتىلعان. كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ دەر كەزىندە جول اپاتىنان ساقتانۋىنا مالعا تاعىلعان جارىق شاعىلىستىرعىشتىڭ كومەگى كوپ. مۇنداي جابدىقتار اتىراۋ-دوسسور-قۇلسارى-بەينەۋ رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوكولىك جولىنىڭ جىلىوي اۋدانى تۇسىنداعى, اۆتوكولىك جولىنا جاقىن ورنالاسقان جانە ءۇي جانۋارلارىنىڭ جولعا شىعۋ قاۋپى بار دەگەن 4 شارۋا قوجالىعى يەلەرىنە ۇلەستىرىلىپتى.
مالدى قاراۋسىز جىبەرگەن تۇرعىنداردىڭ كىنالى ەكەنى تۇسىنىكتى. دەي تۇرعانمەن كولىك يەلەرى جىلدامدىقتى شامادان تىس ارتتىرماسا, اپاتتىڭ الدىن الۋعا بولاتىنى ءسوزسىز. بۇل رەتتە, اتىراۋدا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار تاس جولداردا اۆتوماتتى جىلدامدىق ولشەگىشتەر جۇمىس ىستەيدى. وبلىس اۋماعىندا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قالا سىرتىنداعى رەسپۋبليكالىق اقتوبە-اتىراۋ-استراحان, اتىراۋ-ورال جانە وبلىستىق ماڭىزى بار اتىراۋ-يندەر تاس جولدارىنا «كوردون» اۆتوماتتى جىلدامدىق ولشەگىش قۇرالدارى ورناتىلعان. اتالعان قۇرىلعىلاردىڭ نەگىزگى مىندەتى – جىلدامدىقتى شامادان تىس ارتتىرعان كولىكتەردى انىقتاپ, سول ارقىلى جۇرگىزۋشىلەردى زاڭدا كوزدەلگەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ.