جاڭا قازاقستاندى قۇرۋدا وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن كىتاپ جارىق كوردى

كىتاپ تۇڭعىش قازاق ديپلوماتى, كەڭەستىك ديپلوماتيانىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءنازىر تورەقۇل ۇلىنا ارنالعان.

كەزىندە قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى بولىپ 8 جىلدان استام قىزمەت ەتكەن كاسىبي ديپلومات اۆتور بۇل تاقىرىپتى ءبىرىنشى رەت قوزعاپ وتىرعان جوق. بىراق بۇل كىتاپ رەسەيلىك مۇراعاتتاردىڭ, ەڭ الدىمەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ساياسات مۇراعاتىنىڭ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ فەدەرالدىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ بۇرىن جابىلعان ورتالىق مۇراعاتىنىڭ جانە رەسەي مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ كوپتەگەن ماتەريالدارىنا نەگىزدەلگەندىكتەن ەرەكشە ماڭىزدىلىققا يە.

بۇل كىتاپتىڭ ماڭىزى - قازىرگى زاماننىڭ كورنەكتى تۇلعالارىنىڭ وعان دەگەن قىزىعۋشىلىق تانىتۋىندا. ماسەلەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ باسىلىمعا العىسوز جازدى. ول تاير مانسۇروۆقا ءنازىر تورەقۇل ۇلى سياقتى ءىرى ساياسي قايراتكەردى تاريحتان ۇمىتىلۋىنا جول بەرمەي, قايتا تانۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ۇلكەن ەڭبەگى ءۇشىن العىس ايتۋىمىز كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل كىتاپ ءنازىر تورەقۇل ۇلى قىزمەتىنىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرى تۋرالى بۇرىن جاريالانباعان كوپتەگەن قۇجاتتاردىڭ عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.

«كىتاپ كسرو-نىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ تاريحىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە كسرو وكىلەتتى وكىلىنىڭ ءومىرىنىڭ اراب كەزەڭىنە قاتىستى ماتەريالدار نەگىزىندە بەرىلگەن جالپى حالىقارالىق قاتىناستاردى دا زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ جازعان پرەزيدەنت.

كىتاپتا رەسەيدىڭ بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى, اكادەميك, شىعىستانۋشى-ارابتانۋشىسى ەۆگەني پريماكوۆتىڭ وقىرمانعا ۇندەۋى بار. ول كسرو-نىڭ ساۋد ارابياسىنداعى ەلشىسى ءنازىر تورەقۇل ۇلىنىڭ ەرەكشە ءرولىن جوققا شىعارۋعا بولمايتىنىن اتاپ كورسەتەدى. ءدال وسى جىلدار ىشىندە اراب الەمى مەن كەڭەس ۇكىمەتىن بايلانىستىرۋشى ءنازىر تورەقۇل ۇلى ەدى.

كىتاپتا سوناۋ 1928-1936 جىلدارداعى كەڭەستىك-ساۋديالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ جانە وسى پروتسەسكە «زيالى دا جىگەرلى قازاق وكىلەتتى وكىلىنىڭ» قاتىسۋىنىڭ كەڭ پانوراماسى بەرىلگەن.

كىتاپقا دەگەن جىلى سوزدەردى مەملەكەتتىك ەرميتاج مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك, شىعىستانۋشى-ارابتانۋشى ميحايل پيوتروۆسكي جازعان.

«كسرو-نىڭ اتى اڭىزعا اينالعان وكىلەتتى وكىلى, ىشكى پاراساتتى ساياسي-ۇيىمداستىرۋشىلىق تاجىريبەسىمەن ۇشتاساتىن, بىلىمدىلىگىمەن, مەيىرىمىمەن جۇرتتى باۋراپ العان كورنەكتى تۇلعا» دەپ جازدى پيوتروۆسكي نازىر تورەقۇل ۇلى تۋرالى.

سونداي-اق كىتاپتا تاير مانسۇروۆ ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتى مۇراعاتىنان بۇرىن بەلگىسىز بولعان قۇجاتتاردى قوسا بەرىپ, ول ستاليندىك رەجيم تاراپىنان «مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى» دەگەن ايىپپەن اتىلىپ جانە 1950 جىلدارى «قىلمىس قۇرامىنىڭ جوقتىعى ءۇشىن» اقتالعان ءنازىر تورەقۇل ۇلىنىڭ ءومىرىنىڭ ەڭ درامالىق بەتتەرىن اشادى.

اۆتور ن.تورەقۇل ۇلىنىڭ بەينەسىن رەسمي ءىس-قاعازدار تىلىمەن عانا ەمەس, اراب جەرىندەگى كۇندەلىكتى ءومىرىن, ادامي باسىنان كەشكەندەرىن, كۇماندى ساتتەرى مەن تابىستى شەشىمدەرىن دە تارتىمدى ەتىپ كورسەتە بىلگەن. تايىر مانسۇروۆ ن.تورەقۇل ۇلىنىڭ بۇرىن قالىڭ جۇرتشىلىققا مۇلدەم بەيمالىم بولعان قىزمەتىن اشىپ كورسەتەدى. ونىڭ دجيدداداعى ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ دۋايەنى رەتىندەگى قىزمەتىن مىسال رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى. وندا ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, يتاليا ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ تاجىريبەلى ارىپتەستەرى, كورول فەيسالدىڭ رەسەيگە العاشقى ساپارىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلەرى, دجيدداعا كەڭەس قارۋىن جەتكىزۋ شارتتارىنىڭ قاراستىرىلۋى تۋرالى جازىلعان.

رەسەي مەن قازاقستانداعى قوعام وكىلدەرىنىڭ ويلارى مەن وڭ پىكىرلەرى ت.مانسۇروۆتىڭ وقىرمانداردى ن.تورەقۇل ۇلىنىڭ كوپ قىرلى تۇلعاسىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ول ءومىر سۇرگەن داۋىرگە دە شىنايى قىزىعۋشىلىعىن وياتا العانىن كورسەتەدى. اۆتور كسرو-نىڭ وكىلەتتى وكىلى ن.تورەقۇل ۇلىنىڭ جەكە باسىنىڭ ارقاسىندا ەلدەر اراسىندا جاقسى جانە تۇراقتى قاتىناستار ورناعانىن كورسەتەدى.

وسى ورايدا شىعىستىڭ تانىمال بىلگىرى, اكادەميك ە.پريماكوۆتىڭ «كىتاپ اۆتورىنىڭ باستى ەڭبەگى - بۇل قايراتكەردىڭ ۇمىتىلۋدان قايتا ورالعانىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تاياۋ شىعىستاعى كسرو ديپلوماتياسىنىڭ تاريحى تولىق كوتەرىلۋىندە» دەگەن ءسوزى ماعان تولىقتاي اشىلىپ تۇرعانداي سەزىلدى.

ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋى جانە تاۋەلسىز قازاقستان ديپلوماتتارىنىڭ ء«بىرىنشى تولقىنىن» بىلدىرەتىن شەتەلدەگى ەلشىلەردىڭ قىزمەتى, ولاردىڭ قاتارىنا جاتاتىن ت.مانسۇروۆ داۋىرلەردىڭ اراسىنداعى كوزگە كورىنبەيتىن بايلانىستىڭ ءجىبىن ەسكە تۇسىرەدى.

اۆتور ءنازىر تورەقۇل ۇلى تۋرالى 28 جىل بويى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلەدى. وسى كەزەڭدە ول ەلشى قازاق تۋرالى 10-نان استام كىتاپ شىعاردى. ولاردىڭ بىرەگەيلىگى قازاق, ورىس, اعىلشىن, اراب تىلدەرىندە جارىق كورۋىندە دە جاتىر. بۇل كىتاپتا وقىرمانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىن بۇرىن بەلگىسىز كوپتەگەن فاكتىلەر بار.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جاڭا قازاقستاننىڭ قۇرىلۋى تۋرالى حابارلادى. تايىر مانسۇروۆتىڭ بۇل كىتابى ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا قوسىلعان لايىقتى ۇلەس دەپ ويلايمىن. ءبىز ۇلتتىق باتىرلارىمىزدى ۇمىتپاي ەستە ساقتاۋىمىز قاجەت.

ەدىل مامىتبەكوۆ, 

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى,

ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى