McDonald’s قازاقستاننان نەگە كەتتى؟

قازاقستاندا McDonald’s مەيرامحانالار جەلىسىنىڭ فرانشيزاسى قايرات بورانباەۆقا تيەسىلى ەكەنى بەلگىلى. الايدا اتالعان كاسىپكەرگە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, قازىر ول قاماۋدا وتىر. دەگەنمەن الەمدىك برەندتىڭ ءبىزدىڭ ەلدەن كەتۋىنە بۇل ەمەس, باسقا جاعداي سەبەپ بولىپتى. Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, McDonald’s كورپوراتسياسى كوتلەتكە قاجەتتى ەتتى جەتكىزۋدە قيىندىقتارعا تاپ بولعان. سول سەبەپتى ەلدەن كەتۋدى ءجون كورىپتى. 

McDonald’s وتكەن جىلى سانكتسيالار قۇرساۋىندا قالعان رەسەيدەن كەتكەن ەدى. ال قازاقستانداعى مەيرامحانالار جەلىسىنە قاجەتتى ەت ءدال وسى رەسەيدەن جەتكىزىلەدى ەكەن. وسىلايشا, كورپوراتسيا جەرگىلىكتى فرانشيزاعا رەسەيلىك كاسىپورىنداردان ەت الۋعا تىيىم سالىپتى. Bloomberg-ءتىڭ جازۋىنشا, قازاقستان بيزنەسى كوتلەتكە ارنالعان ەتتى جەرگىلىكتى نەمەسە ەۋروپالىق جەتكىزۋشىلەردەن ساتىپ الا المايدى. ويتكەنى قازاقتىڭ دارقان دالاسىندا تاۋارلاردى تاسىمالداۋعا كەتەتىن شىعىندار مەن باعانىڭ جوعارىلىعى بيزنەس جۇرگىزۋگە ءتيىمسىز ەكەن. بۇل رەتتە McDonald’s وكىلدەرى قانداي دا ءبىر تۇسىنىكتەمە بەرۋدەن باس تارتقان.

ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, McDonald’s-ءتىڭ تاعدىرىنا قاي­رات بورانباەۆتىڭ ۇستالعانى دا كەرى اسەر ەتىپ تۇرعانى انىق. وي­ت­كەنى بىلتىر ءدال وسى كاسىپ­كەر­دىڭ يەلىگىندەگى بەلارۋس فران­شيزاسى دا ەت جەتكىزۋدەگى قيىن­دىق­تارعا بايلانىستى ليتسەنزيا­سىنان ايىرىلعان بولاتىن.

McDonald’s مەيرامحانالار جەلىسى ءبىز­دىڭ ەلدە 2016 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەگەنىن ەسكە سالا كەتەيىك. قازاقستان بويىنشا McDonald’s-ءتىڭ 24 مەيرامحاناسى بولعان ەدى.

الەمدىك برەندتىڭ قازاقستاننان كەتۋى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتىنا كەرى اسەر ەتەتىنىن جوعا­رىدا ايتتىق. دەسە دە كوتلەتكە قاجەتتى ەتتى وتاندىق كاسىپ­ورىن­داردىڭ تاۋىپ بەرە الماۋى تاعى دا اقىلعا سىيمايدى. اعىل-تەگىل ەتتىڭ ۇستىندە وتىرىپ الاقانداي كوتلەتكە ەت تاۋىپ بەرە الماۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنا دەن قويعان ەل ءۇشىن ۇلكەن سىن.

– McDonald’s – حالىقارالىق كومپانيا. سوندىقتان ءبىرىنشى كە­زەكتە ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­سىزدىگىنە نازار اۋدارادى. ونىڭ بۋرگەرى اقش-تا دا, ازيادا دا, قا­زاقستاندا دا بىردەي بولۋى كەرەك. سول سەبەپتى تەك مۇقيات تەكسەرۋدەن وتكەن كاسىپورىندار عانا بۋرگەر كوتلەتىن جەتكىزە الادى. رەسەيدە بۇل مىندەتتى يتاليالىق كومپانيا اتقاردى. ونىڭ جارتىلاي فابريكاتتار تسەحى ماسكەۋ وبلىسىندا, ەت كومبيناتى ورىنبوردا ورنالاسقان. مۇنداي كاسىپورىنداردىڭ قۇرى­لىسىنا جۇزدەگەن ميلليون دوللار جۇمسالادى. ينۆەستورلار مۇنداي نىسانداردى سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاندا رەسەي نارىعىنىڭ كولەمىن ەسكەرگەنى داۋسىز. رەسەيدەگى يتاليالىق Cremonini كومپانياسى ەۋرووداقتا سيىر ەتىن وندىرەتىن ۇزدىك ءۇش كومپانيانىڭ قاتارىنا كىرەدى. مىنە, قانداي تالاپ قويىلاتىنىن وسىدان-اق اڭعارا بەرىڭىز. بۇعان قازاقستانداعى ەت كومبيناتتارى مەن تسەحتاردىڭ شاماسى كەلمەيدى. ول ءۇشىن قاجەتتى جابدىقتارعا قىرۋار قاراجات سالۋ كەرەك. سونىمەن قاتار باس كومپانيانىڭ اۋديتتەرىنەن ءوتۋ كەرەك, ءتيىستى سەرتيفيكاتتاردى الۋ قاجەت. قىسقاسى, ءونىم فەرمادان ساۋدا نۇكتەسىنە تۇسكەنگە دەيىن قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. اۋديتورلار كەز كەلگەن ۋاقىتتا حابارلاسىپ, كەز كەلگەن پارتيا بويىن­شا بارلىق اقپاراتتى سۇراتۋى مۇمكىن. ءبىر قاراعاندا وڭاي سەكىلدى. بىراق ايتۋعا عانا وڭاي, – دەيدى قازاقستان ەت وداعىنىڭ باس ديرەكتورى ماقسۇت باقتىباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, Cremonini/ينالكا كومپانياسى قازاقستاندا ەت كومبيناتىن اشۋدى جوس­پار­لاعا­نىن ەسكە سالدى. بۇل 2020 جى­لى الماتى وبلىسىندا اشىلۋى كەرەك ەدى. قۇنى 100 ملن ەۋرو بولاتىن جوبا اياسىنداعى جۇ­مىس 2015 جىلى باستالعان. ەلى­مىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى 2016 جىلدىڭ باسىندا ءتيىستى مەموراندۋمعا قول قويعان. الايدا كەيىن مينيستر اۋىسىپ كەتكەندىكتەن, سالاداعى مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتى دا وزگەرىپ سالا بەرگەن. سوعان قارا­ماستان 2018 جىلدىڭ مامىر ايىنا قاراي ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى ويداعىداي شەشىلىپ, الماتى وبلىسىندا ەت كومبيناتىنىڭ كاپسۋلا سالۋ ءراسىمى ءوتتى. ونىڭ ءونىمىن جەدەل تاماقتانۋ جەلىسىنە پايدالانۋ جانە كورشى ەلدەرگە ەكسپورتقا جونەلتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. بىراق تاعى دا مينيستر اۋىسىپ, سالاداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتى وزگەرگەن. سول سەبەپتى ينۆەستور دا ەلدەن كەتۋدى ءجون كورگەن.

– McDonald’s بەتپە-بەت كەلگەن ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن باسقا فابريكالاردان كوتلەت جەتكىزىلىمدەرىن قولعا الۋعا بولاتىن ەدى. سونىمەن قاتار شيكىزاتتىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ ءۇشىن بارلىق وقىتۋ جانە اۋديت, سەرتيفيكاتتاۋ راسىمدەرىنەن وتكەن, جابدىقتى جاڭارتۋعا (شامامەن 2 ملن دوللار) ءتيىستى سەرتيفيكاتى بار جەرگىلىكتى ەڭ مىقتى دەگەن ەت كومبيناتتارىنىڭ ءبىرىن قارجىلاندىرۋعا بولادى. بۇل كوپ دەگەندە 6 ايعا سوزىلاتىن ەدى جانە رەسەيلىك شيكىزاتپەن سالىس­تىرعاندا باعانى ۇنەمدەۋ ەسەبىنەن قازاقستانداعى McDonald’s فرانشيزاسى 6 ايداعى شىعىندارىن جانە جابدىققا سالىنعان ينۆەس­تيتسيالاردى شىعارىپ الاتىن ەدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – ين­ۆەستورلار تەك تۇراقتىلىقتى قالاي­دى. مەنىڭ اقپاراتىم بويىن­شا, Cremonini مەن ينالكا قازاقستاندا ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىن قا­راستىرۋعا دايىن. بىراق ەڭ جو­عارى دەڭگەيدەگى شارتتار بويىنشا كەپىلدىك العىسى كەلەدى. جەتى جىل­دىق تسيكل ولارعا مۇمكىندىك بەرە­دى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەيدى م.باق­تىباەۆ.

كوپ كەشىكپەي اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى قازاقستان اۋماعىنداعى McDonald’s مەيرامحانالار جەلىسىنىڭ جابىلۋىنا قاتىستى رەسمي مالىمدەمە جاسادى. ۆەدومستۆونىڭ جازۋىنشا, McDonald’s مەيرامحانالار جەلىسى رەسەيلىك ەت ونىمدەرى جانە جارتىلاي فابريكاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى, وندا كومپانيانىڭ ءىرى تاراتۋ ورتالىقتارى بولدى. بىراق McDonald’s-ءتىڭ رەسەيدەن كەتۋىنە بايلانىستى شيكىزاتتى جەتكىزۋدە ماسەلە تۋىنداعان.

«شەتەلدىك كومپانيانىڭ وكىل­دەرى كەلەشەكتە قازاقستاندىق ونىمگە كوشۋگە دايىن بولعان. الاي­دا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ كوم­پانيانىڭ جوعارى ستاندارتتارىن ەنگىزۋى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى الدى. McDonald’s وكىلدەرىنىڭ ءوتى­نىشى بويىنشا, جەرگىلىكتى شيكى­زاتقا كوشكەنگە دەيىن اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار ەل اۋما­عىنداعى مەيرامحانالار جەلىسىنىڭ جابىلۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءۇشىنشى ەلدەردەن ءونىم جەتكىزۋ راسىمدەرىن جەدەلدەتۋگە جانە جەڭىلدەتۋگە جاردەمدەسۋگە دايىن بولدى, سونداي-اق قازىر دە دايىن. وسى ۋاقىتتا قازاقستاندىق ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر ءوندىرىستى McDonald’s تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستى باستادى جانە 2023 جىلدىڭ باسىندا كاسىپورىنداردىڭ ءاۋديتى بويىنشا جۇمىستار جوسپارلانعان بولاتىن. الايدا McDonald’s-ءتىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى جوسپارلانعان اۋديت بولعان جوق», دەلىنگەن مينيستر­لىكتىڭ حابارلاماسىندا.

ۆەدومستۆونىڭ حابارلاۋىنشا, اتالعان كومپانياعا شيكىزات نەمەسە جارتىلاي فابريكاتتار جەتكىزۋشىسى بولۋ ءۇشىن ارنايى سەرتيفيكاتتاۋ­دان ءوتۋ كەرەك. بۇل بۇكىل ءوندىرىس تىزبەگىنە قاتاڭ جانە قىمبات تالاپتار قويىلاتىنىن بىلدىرەدى: مال ازىعىنان باستاپ قاپتاماعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. بۇل جاعدايدا كومپانيانىڭ بەلگىلى ءبىر جەتكىزۋشىنى تاڭدايتىنىنا كەپىلدىك جوق.

«سونداي-اق قازاقستان ەتتىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا ىشكى نارىقتى تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن حابارلايمىز. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا, 2022 جىلى قازاقستاندا بارلىق ءتۇرى بويىنشا 1,06 ملن توننا ەت ءوندىرىلدى, ونىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ورتا ەسەپپەن 0,4 پايىزعا ءوستى. جىلقى ەتىنىڭ ءوندىرىسى ەڭ ۇلكەن ءوسىمدى كورسەتتى – 4,3 پايىز, سونىمەن قاتار قۇس ەتى 3,1 پايىز بولدى. اگروونەركاسىپكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ – ەلدىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جالپى قۇنى 3,6 ملرد دوللار بولاتىن 38 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, كەيبىرى پىسىقتالىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەت ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا قارقىندى باقتار, مودۋلدىك جىلىجاي كەشەندەرى, تومات پاستاسىن ءوندىرۋ جانە تاعى باسقا جوبالار بار», دەپ ناقتىلادى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى.

بۇل رەتتە ۆەدومستۆو قازاق­ستاندا Kazbeef كومپانياسى سياقتى تابىستى ينۆەستيتسيالىق كەيستەر بارىن ەسكە سالدى. ول جەمشوپ وندىرۋدەن جانە ونىمدىلىگى جوعارى ءىرى قارا مالدى وسىرۋدەن باستاپ ەت وڭدەۋگە دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكلدى جولعا قويدى.

«Beef Export Group» جشس 2021 جىلى قوستاناي وبلىسىندا رە­سەيلىك كاپيتال سالىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن قۋاتى تاۋلىگىنە 1 500 باس ءىرى قارا مالدىڭ ەتىن وڭدەي­تىن كومبينات سالۋ جوباسىن ىسكە اسىردى. تۇركىستان وبلىسىندا «قارقىن-2030» جشس قۋاتتىلىعى 9,1 مىڭ توننا شۇجىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىردى. الماتى وبلىسىندا «پريما قۇس» جشس برويلەر ەتىن ءوندىرۋ كەشەنى بار. جامبىل وبلىسىندا قۇنى 25,6 ملرد تەڭگە بولاتىن «الەل اگرو» اق قۇس فابريكاسىنىڭ قۋاتى 10 مىڭ تونناعا كەڭەيتىلدى. سونىمەن قاتار مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قۇنى 12 ملن دوللاردى قۇرايتىن Cedar Meats كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ەت وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ, جەتىسۋ وبلىسىندا جوبا قۇنى 29 ملن دوللار بولاتىن نەمىستىڭ Bauman كومپانياسىنىڭ كاپيتال سالىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەت وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى پىسىقتالىپ جاتىر. قاراعاندى وبلىسىندا قۇنى 53 ملن دوللاردى قۇرايتىن قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا مەگافەرما پايدا بولادى. الماتى وبلىسىندا ەكسپورتقا باعدارلانعان مال شارۋاشىلىعى كەشەنى قۇرىلادى», دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ حابارلاماسىندا.