بيىل قازاقستان ساڭىراۋلار قوعامىنىڭ قۇرىلعانىنا 85 جىل تولدى. بۇگىندە ەلىمىزدە ۇيىمنىڭ ءار وبلىستا 19 فيليالى بار, وندا بارلىعى 16 مىڭ مۇشە تىركەلگەن. كەڭەس زامانىنان بەرى مۇگەدەكتەردى ەسەپكە الىپ, وقىتىپ, كاسىپكە باۋلىپ, ەڭبەككە تارتۋ ماقساتىندا ناتيجەلى جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتقان ۇيىم قازىرگى كەزدە دە قوعامعا كوپ پايداسىن تيگىزىپ وتىر.
مۇگەدەك جاندار ءوزىن كەمتار دەپ سەزىنبەۋى ءۇشىن قوعامنىڭ تولىققاندى مۇشەسىندەي ءبىر-بىرىمەن سويلەسەتىن, ارالاساتىن, جۇمىس ىستەيتىن ورتاسى بولۋى شارت. قازاقستاندا وسى باعىتتا ءبىرشاما جۇمىستار دا اتقارىلدى. مەن ءوزىم ون جىلدان اسا ۋاقىت الماتى قالاسىنداعى №1 ساڭىراۋلار قوعامىندا جۇمىس ىستەيمىن, باسشىلىق ەتەمىن. بىراق مۇنداي جاندارعا باسشىلىق جاسايمىن دەۋ ارتىقتاۋ. سەبەبى ادامداردىڭ نە ايتىپ جاتقانىن ەستىمەيتىن, ءوز ويىن ءوز تىلىمەن جەتكىزە المايتىن جاندار ءسىزدىڭ كوزىڭىزگە قارايدى. ولار – جان جىلۋىنا مۇقتاج جاندار. سوندىقتان ولارعا جۇمىسكەر رەتىندە ەمەس, ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قاراۋعا ءتيىسپىز.
جالپى, قانشاما جىل وسىنداي ورتادا قىزمەت ىستەپ ءجۇرىپ بايقاعانىم – مۇگەدەك جاندار مەيىرىمدى, جاناشىر ءارى ەلىن سۇيەتىن پاتريوت بولىپ كەلەدى. سوناۋ ەل باسىنا كۇن تۋعان سوعىس كەزىندە دە مۇگەدەكتەر ساۋ ادامداردان قالىسپاي, وزدەرىن اياماي, كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ, جاۋىنگەرلەرگە كيىم-كەشەك, اياقكيىمدەر جانە باسقا دا كەرەكتى بۇيىمداردى دايارلاعان. ەل تاريحىنداعى وسىنداي ەستەلىكتەردى بۇگىنگى جۇمىسشىلارعا ايتقان كەزدە ولاردىڭ جانارى نۇرعا تولىپ, ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. مىنە, سول زامانداعى كىسىلەردەي بۇگىنگى تاڭدا دا قوعامعا زور پايداسىن تيگىزىپ جۇرگەن ادال جانداردىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالاپ, مەرەكە كۇندەرى ازىن-اۋلاق سىيلىقتارىمىزدى دا بەرىپ جاتامىز.
دۇنيە ءبىر ورنىندا تۇرمايتىنى اقيقات. كەڭەس زامانىندا وكىمەت تاراپىنان مۇگەدەكتەرگە جاتاقحانا, وقۋ ورىندارىن سالىپ, ۇنەمى جۇمىسپەن قامتىپ وتىردى. «توزباستى ۇستا سوقپاس» دەگەندەي, ول زامانداعى وقۋ ورىندارى دا, كاسىپورىندار دا بۇگىندە توزدى. توقىراۋ كەزەڭىندەگى داعدارىس, جۇمىس ورىندارىنىڭ جابىلۋى مۇگەدەكتەر ەمەس, دەنى-باسى ساۋ ادامدار ءۇشىن دە قيىن كۇندەردى الىپ كەلدى. سونداي اۋىر جىلداردا قازاقستانداعى ساڭىراۋلار قوعامىن يساي تەزەكباي دەگەن ۇلتجاندى ازامات قولعا الدى. ول ءوزىنىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكاداعى 19 كاسىپورىندى تالان-تاراجعا تۇسىرمەي, جەكەمەنشىككە وتكىزبەي, قوعامنىڭ ورتاق مۇلكى رەتىندە ساقتاپ قالدى. ول كىسى باسقارعان جىلدارى ۇيىم دۇنيەجۇزىلىك ساڭىراۋلاردىڭ فەدەراتسياسىنا مۇشەلىككە قابىلداندى.
تەزەكباي دىلدابەك ۇلى مەملەكەت باسشىلارىنا, مينيسترلەرگە, وبلىس اكىمدەرىنە مۇگەدەكتەر قوعامىنىڭ جاي-جاپسارىن, جاعدايىن ءتۇسىندىرىپ ءجۇرىپ, كوپ بولماسا دا ازىن-اۋلاق قاراجات تاۋىپ, قوعامدىق بىرلەستىكتى 30 جىل باسقاردى. بۇل ۇيىمعا ودان كەيىن كەلگەن باسشىلار دا بۇرىنعى داستۇرمەن باسقاردى. بىراق شىندىعىن ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق داعدارىسى, نەمەسە باسقا دا جاعدايلار قوعامدا مۇگەدەكتەر دە بار ەكەنىن, ولاردا دا وتباسى بارىن, ولارعا دا كيەر كيىم, ىشەر اس كەرەك ەكەنىن ۇمىتقان سياقتى. ۇكىمەت ەندىگى جەردە مۇگەدەكتەردى جۇمىسپەن قامتىمايدى, تاپسىرىس تاپشى. كاسىپورىندارداعى مۇگەدەكتەر جۇمىس ىزدەپ جان-جاققا كەتتى. بۇرىنعى ستانوكتار, ماشينالار, ءوندىرىس قۇرالدارىنىڭ توزىعى جەتىپ, ىستەن شىقتى.
بۇگىنگى تاڭدا ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان مۇگەدەكتەر كاسىپورىندارىنا اينالىمعا اقشا تابۋ, ونى زاڭ بويىنشا كەپىلدەندىرۋ جارناسىن تولەۋ, ترانسپورت, قاۋىپ-قاتەر تولەمدەرىن جاساپ, تاعى باسقا توسقاۋىلداردان ءوتىپ, تاپسىرىستى ورىنداپ شىعۋ وتە قيىن شارۋا بولىپ تۇر. مۇگەدەكتەر قوعامى تەندەر وتكىزۋدە ۇمىتكەر رەتىندە باسقا مەكەمەلەرمەن بىردەي تالاپتار بويىنشا تارتىسقا تۇسەدى. مەملەكەت تاراپىنان ەش جەڭىلدىك تە, كومەك تە جوق. سولاي مەكەمە جىلىنا ءبىر-ەكى عانا تەندەردى قيىندىقپەن ۇتادى. ودان كەيىن ماتەريال, تەندەردى كەپىلدەندىرۋ جارناسىنا اقشا جوق, ونى ارقايسىمىز بانكتەردى تابالدىرىعىن توزدىرىپ ءجۇرىپ, كەپىلگە ءوز مۇلكىمىزدى قويىپ, جوعارى پايىزبەن نەسيە الىپ, اقشانى وندىرىسكە قۇيامىز. تاپسىرىستى وتكىزىپ, تۇسكەن اقشانى, قارىزدى قايتا جابۋعا, مۇگەدەكتەردىڭ ايلىعىنا جۇمسايمىز. ءبارى اياقتالعان سوڭ قايتادان جۇمىس تاپپاي قالامىز. ويتكەنى تاعى باسقا تەندەرگە قاتىسۋعا ۇيىمنىڭ قاۋقارى جەتپەيدى. وسىلاي ساڭىراۋلار قوعامى ءبىر تۇيىقتالعان شەڭبەردەن شىعا الماي, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى تولىق قۋانتا الماي جۇرگەن جايى بار. جانايعايدى ەستىر ۇكىمەت بار, جالپى ەلى سەنىم ارتقان پرەزيدەنتىمىز بار دەپ ۇمىتتەنەمىز. بۇل ءبىر ادامنىڭ, جەكە بيزنەس يەسىنىڭ تىلەگى ەمەس, ەلىمىزدىڭ ۇلكەن ءبىر بولىگى – قازاقستاندىق مۇگەدەك ازاماتتاردىڭ ءوتىنىش-تالابى دەپ تۇسىنىڭىزدەر.
قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا قازاقستان ساڭىراۋلار قوعامىنىڭ 85 جىلدىق مەرەيتويى كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتتى. وعان رەسەي, بەلارۋس, وزبەكستان, قىرعىزستاننىڭ مۇگەدەكتەر قوعامىنىڭ دەلەگاتسيالارى قاتىستى. قسق تورالقاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «الاتاۋ» كونتسەرت زالىندا ساڭىراۋ مۇگەدەكتەرگە, بۇرىنعى ارداگەرلەرگە, قوناقتارعا ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارا ءوتتى. قازىرگى قسق پرەزيدەنتى, وتانشىل ازامات سايلاۋگۇل ومارحانوۆا قاتىسۋشىلاردى مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, اتقارىلعان جانە جوسپارداعى جۇمىستار تۋرالى ەسەپ بەردى. ارداگەرلەر مەن ۇزدىك قىزمەتكەرلەرگە ماراپاتتار بەرىلىپ, العىس جاريالادى. كونتسەرتتە مۇگەدەك ساڭىراۋلار ىم-يشارامەن اندەر ايتىپ, ساحنالىق كورىنىستەر قويدى. مەرەكەلىك كەش بانكەتپەن اياقتالدى. شەتەلدەن كەلگەن ارىپتەستەر ءوز ويىن ايتىپ, ەلدەرىندەگى قوعامنىڭ جاعدايىمەن, تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. بۇل حالىقارالىق فورۋمنىڭ ءبىر پايداسى – كورشى رەسەي, وزبەكستانداعى مۇگەدەكتەر قوعامىنا مەملەكەت ءالى دە قولداۋ كورسەتەتىنىن, ولاردىڭ جاعدايىنىڭ جاقسى ەكەنىن بىلدىك. ولاردا مەملەكەتتىك ورگاندار جالپىعا بىردەي جۇرگىزىلەتىن تەندەردەن بولەك, مۇگەدەكتەر قوعامىنا ارنايى تاپسىرىس بەرەدى, ياعني ءار كاسىپورىننىڭ كورسەتەتىن قىزمەت تۇرىنە قاراي جۇمىسپەن قامتيدى ەكەن. ۇكىمەت ارنايى سۋبسيديالار بەرىپ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ قويعان. ياعني «كومەكتەسكىڭ كەلسە, بالىق بەرمە, قارماق بەر» دەگەندەي, مۇگەدەكتەرگە جۇمىس, تاپسىرىس بولسا, ولار ەڭبەكتىڭ كورىگىن قىزدىرادى. ول ءوز قىزمەتىنە وتە ادال قارايدى.
مەن ءوزىم باسشىلىق جاسايتىن مەكەمەنىڭ تاريحى دا ەرتەدەن باستالادى. 1937 جىلى قسق قازىرگى الماتىداعى №1 وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورنى نەگىزىندە قۇرىلعان. بۇگىندە ءبىزدىڭ كاسىپورىندا 100-دەن اسا مۇگەدەك جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن ماقساتى – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردى جۇمىسپەن تۇراقتى قامتۋ, ولاردىڭ جۇمىسى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋ, ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ, ءارتۇرلى كۇردەلى, ماماندارىلعان كيىمدەردى ءپىشىپ-تىگۋگە ۇيرەتۋ, ساپالى ءونىم شىعارۋ. جالپى ءبىزدىڭ كاسىپورىندا تاۋاردىڭ 2 مىڭنان اسا ءتۇرى وندىرىلەدى. ءبىزدىڭ كاسىپورىن اسكەري قۇرىلىمدار, قۇرىلىس جانە كۇزەت ۇيىمدارى, اۋرۋحانا جانە ت.ب. مەكەمەلەر ءۇشىن ارنايى مامانداندىرىلعان كيىمدەر, تەكستيل ونىمدەرىن شىعارادى. كاسىپورىندا ءپىشۋ, تىگىن تسەحتارى, پوليگرافيا جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا كاسىپورىننىڭ دايىن ونىمدەرىن ساتاتىن فيرمالىق دۇكەن مەن جارتىلاي فابريكات ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەح اشۋدى دا جوسپارلاپ وتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ەڭبەكقورلىق ۇلت ساپاسىنىڭ سيپاتىن انىقتايتىن قاسيەتكە يە بولۋى ءتيىس» دەپ, ەڭبەكتىڭ ماڭىزىنا ۇلكەن ءمان بەرسە, سول قاسيەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ بويىندا ايرىقشا بەرىك, تۇراقتى دەي الامىز. بۇلار – ەڭبەك ەتۋگە جانىن بەرەتىن, ومىرگە ەرەكشە قۇشتار ادامدار. ولار ادىلەتتى تۋ ەتەدى, وزگەلەردەن دە ادىلەت كۇتەدى. ەڭبەكقورلىق مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ كۇنكورىس قۇندىلىقتارى عانا ەمەس, بۇل – ولاردىڭ ءومىر سالتىنا اينالعان قۇبىلىس.
جاڭا, ادىلەتتى قازاقستان ۇستانىمىنا سايكەس مەملەكەتىمىز بارلىق ماسەلەنى ءجىتى قاراي باستادى. وسى رەتتە قوعامنىڭ ءبىر بولىگى – مۇگەدەكتەر دە دامۋدان تىس قالماي, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن, جاناشىرلىعىن سەزىنسە, وسى سالاداعى ىستەر دە وڭ ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايمىز.
سۆەتلانا قۇرمانباەۆا,
«قازاقستاننىڭ ساڭىراۋلار قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ №1 الماتى وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورنى باسشىسى