جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلاما باستالادى

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ۆەدومستۆو 37 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىنە تالداۋ جۇرگىزدى. ماسەلەن, قىزىل ايماققا 19, سارى ايماققا 11 جانە جاسىل ايماققا 7 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى كىردى. جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن تاۋەكەل ايماقتارى بويىنشا انىقتاۋ كەزىندە 4 ولشەمشارت ەسكەرىلدى: جابدىقتىڭ توزۋى, تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار سانى, پايدالانۋ مەرزىمى (رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا پايدالانۋ مەرزىمى – 61 جىل) جانە كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى.

قىزىل ايماقتاعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارى ءۇشىن كەلەسى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە تاۋەكەلدەردى ازايتۋ ماقساتىندا 2023 جىلى ىسكە اسىرۋ مەرزىمىمەن نەگىزگى جابدىققا كۇردەلى جوندەۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ, جاڭعىرتۋدى (98 قازاندىق, 54 تۋربينا) جۇرگىزۋ كولەمى ايقىندالدى.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىنگى كۇنى قالالارداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 12,1 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى, ونىڭ 6,7 مىڭ شاقىرىمى اۋىستىرۋدى تالاپ ەتەدى, ورتاشا توزۋ دەڭگەيى – 55%. 2015 جىلدان 2022 جىلعا دەيىن «نۇرلى جەر» جانە «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا بيۋدجەتتىك كرەديت جانە سۋبسيديالاۋ تەتىكتەرى ارقىلى 295 ملرد تەڭگە ءبولىندى, 3 546 شاقىرىم جەلىلەر سالىندى جانە رەكونسترۋكتسيالاندى.

اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ سەمەيدەگى جەو-1-ءدىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ اقتاۋدا ىستىق سۋمەن جابدىقتاۋدى قالپىنا كەلتىرۋ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ قاراعاندى تۇرعىندارىن جىلۋمەن جابدىقتاۋ جانە تەمىرتاۋداعى جەو-2-ءنىڭ جۇمىسى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى اسايىن بايحانوۆ ەكىباستۇزداعى احۋال جانە قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى.

پرەمەر-مينيستر قىركۇيەك ايىندا وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىنبىز, ەشقانداي پروبلەما جوق دەپ بايانداعانىن اتاپ ءوتتى. بىراق كۇن سۋىتقاندا بىرنەشە توتەنشە جاعداي ورىن الدى.

«2 ايدىڭ ىشىندە 2 بىردەي ءىرى اپات بولدى. ريددەر مەن ەكىباستۇزدا. سونىمەن بىرگە وسكەمەن, رۋدنىي, تەمىرتاۋ, سەمەي, اقتاۋ جانە پاۆلودار قالالارىنىڭ جىلۋ بەرۋ جۇيەسىندە دە قاۋىپتى جاعدايلار ورىن الدى. جىلۋ بەرۋ جۇيەلەرى مەن ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەلسەندى شارالاردى قابىلداۋ قاجەت. ولاردى كەيىنگە شەگەرۋگە بولمايدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, تەكسەرۋلەر باستالدى, وڭىرلەردەگى ناقتى جاعداي بۇعان دەيىن بەرىلگەن اقپاراتتان دا ناشار بولىپ شىقتى. پروبلەمالار جاسىرىلىپ كەلدى.

پرەمەر-مينيستر بولىنگەن قارجى جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان, جاڭعىرتۋ مەن ساپالى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. ستانتسيالار مەن جەلى يەلەرى جەتكىلىكتى ينۆەستيتسيا سالماعان. قاراۋسىز جاتقان جەلىلەردىڭ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاپقان جوق.

«بىزدە قىس ايلارى وتە قاتال. ياعني, اپاتتار بۇعان دەيىن دە بولىپ تۇردى. بىراق ولار سانى جاعىنان دا, اۋقىمى جاعىنان دا مۇنداي بولعان ەمەس. ءباسپاسوز بەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى شاعىمدارعا قاراڭىزدار. بارلىق وڭىردەن مىڭداعان شاعىم بار. بۇل ءبىر كۇننىڭ عانا پروبلەماسى ەمەس. جىلدار بويى قوردالانىپ كەلدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, قالالار كەڭەيىپ, قۇرىلىس سەكتورى قارقىندى دامۋدا. ابونەنتتەردىڭ سانى دا ارتتى. مۇنىڭ بارلىعى, قولدانىستاعى جىلۋ رەزەرۆتەرىنىڭ سارقىلۋىنا الىپ كەلدى. مۇنداي جاعداي استانا, الماتى, پاۆلودار, اقتاۋدا تىركەلدى. 

سونىمەن قاتار اۋدانداردىڭ دۇرىس جوسپارلانباۋى, تۇرعىن ۇيلەر مەن جىلۋ جەلىلەرىن بەيبەرەكەت سالۋى سۋىق تۇسە اپاتتى جاعدايلارعا سوقتىرىپ جاتىر. قالا ىشىندە اۋانى لاستايتىن اۆتونومدى قازاندىقتار سالىنۋدا. 

سونداي-اق جەلىلەر مەن جىلۋ ورتالىقتارىنا جانە قازاندىقتارعا ساپاسىز قىزمەت كورسەتىلەدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قارىزدارى جانە گازداندىرۋدا قيىندىقتار بار. جاڭادان جىلۋ ورتالىقتارىن سالۋ جۇمىستارى سوزىلىپ كەتتى. بۇعان مىسال رەتىندە, ەلورداداعى 3-ءشى جىلۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسىن ايتۋعا بولادى.

وسىعان وراي, پرەمەر-مينيستر ەلەكتر ستانتسيالارىن تەكسەرۋدى 2023 جىلدىڭ 1-ءشى توقسانىندا اياقتاۋدى تاپسىردى. 

«كەلەسى جىلدان باستاپ جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلاما باستالادى. ءبىرىنشى كەزەكتە توزۋ دەڭگەيى 70%-دان اسىپ كەتكەن جىلۋ جەلىلەرى اۋىستىرىلادى. مۇنداي جەلىلەر 1600 كم. ەكىنشى كەزەڭدە 4 مىڭ كيلومەترگە جۋىق جەلى جاڭارتىلادى. بۇل وتە اۋقىمدى جۇمىس ءارى كوپ قاراجاتتى تالاپ ەتەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر جىلۋ جەلىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا قاجەتتى قۇجاتتاردى ازىرلەۋ جۇمىستارىن ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اياقتاۋدى, ءتيىستى جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن نىسانالى ترانسفەرتتەر ءبولۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى, سونداي-اق 2 اپتا ىشىندە مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاسىلدەرىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.