تۇسىنە تاعى سول برەجنەۆ الاڭىنا جينالعان جاستاردىڭ جالىن اتقان ءجۇزى, اينالاسىن جارق-جۇرق ەتكىزىپ, كوزدى ءتىلىپ تۇسەردەي قارىقتىرعان وتكىر پروجەكتورلار كىردى. تۇرلەرى سۇپ-سۇر سولداتتار يتتەرىن ابالاتىپ, قارۋسىز بەيبىت ادامدارعا ءتونىپ كەلەدى. ەندى ءبىر ساتتە كورىنىس اۋىپ, ءار جەردە قان-جوسا بولىپ جاتقان ورىمدەي بوزبالالار مەن بويجەتكەندەردىڭ, كومەك سۇراپ ىڭىرسىعان دارمەنسىز جانداردىڭ جانىندا تايانىپ تۇرا الماعان ساتىنە ورالدى. شىداي المادى...
گۇلنار اپاي بۇگىن تۇسىنەن تاعى شوشىپ وياندى. ءون بويىن تەر باسىپ, ءوڭى قۋارىپ كەتكەن. ەكى قولىمەن بەتىن باسىپ ەنتىگىپ وتىر. كوزى جۇمىلىپ, كىرپىكتەرى ايقاسقانى سول ەدى, شوشىپ ويانادى. ارادا, مىنە, 36 جىل وتسە دە, كوڭىلگە سىز, تانگە ايىقپاس دەرت سالىپ كەتكەن جەلتوقساننىڭ ىزعارى ەستەن كەتەر ەمەس.
... الماتىدا بۇل كۇنى اسپان قاباعىن اشپادى, كۇن اياز. سوناۋ كەرەكۋدەگى ەرتىس اۋىلىنان كەلگەن ورىمدەي عانا بويجەتكەننىڭ المالى شاھارعا بوي ۇيرەتە باستاعانىنا ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت تاياعان. باستاپقىدا جەنپي-ءدىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىرىپ, ءبىرىنشى كۋرستى قىزىققا تولى ستۋدەنتتىك شاقپەن وتكىزدى. سويتسە, تالدىرماش قىزدىڭ ارمانى, ارمانى بولعاندا بولاشاق ماماندىعى باسقا ەكەن. مۇنى ەكىنشى كۋرسقا اياق باسقاندا ءتۇسىندى. تاريح ءپانى ماماندىعىنا اۋىسقىسى كەلىپ, ينستيتۋتتىڭ سىرتقى بولىمىنە قۇجات تاپسىردى. ءسويتىپ ءجۇرىپ الماتىداعى ءبىر شاعىن ورتا مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى.
– 1986-نىڭ جەلتوقسانى كەلىپ جەتكەندە نەبارى 20 جاستامىن. راديودان ءبىر كۇنى د.ا.قوناەۆ رەسپۋبليكا باسشىلىعىنان كەتتى, ورنىنا ەل بىلمەيتىن كولبين كەلدى دەگەن حاباردى ەستىدىم. مەكتەپكە جۇمىسقا تۇرىپ, ونىڭ ءدال الدىنداعى جەر ۇيدەن بابا نينا دەگەن ورىس اجەيدىڭ ءبىر بولمەسىن جالداپ تۇرىپ جاتقانمىن. الماتىدا وقيتىن جەرلەس قىز-جىگىتتەرمەن ۇنەمى كەزدەسىپ, ارالاسىپ تۇرامىز. سولار كەلە قالدى. «ەستىدىڭ بە, قوناەۆتى الىپ تاستاپتى. جاستار الاڭعا شىعامىز دەپ جاتىر. كەتتىك», دەدى. سودان ءبىر توپ جاس برەجنەۆ الاڭىنا كينوتەحنيكۋم جاعىنان كىردىك. الاڭعا كىرگەندە كەۋدەمدى ءبىر وت جاناپ وتكەندەي بولدى. ول –قازاق جاستارىنىڭ بويىندا تۇتانعان رۋح ۇشقىنى ەدى. سول ساتتە قازاق جىگىتتەرى مەن قىزدارىنىڭ كوزىنەن نە جاعداي بولسا دا تايسالمايتىن ءورشىل مىنەز كوردىم. باعانادان بەرى ازداپ جۇرەكسىنىپ تۇرعان مەن وزگەرىپ سالا بەردىم.
«رەسپۋبليكا باسشىسى ءوزىمىزدىڭ ەلدىڭ ازاماتى بولۋعا ءتيىس!» دەپ تالاپ ەتتىك بيلىكتەن. ءبىر ساتتە انادايدا جينالىپ تۇرعان سولداتتار ۇرىپ-سوعىپ, توپتى تاراتا باستادى. ءبىزدىڭ جانىمىزدا ەرتىستىڭ تۋماسى, قازىر وسى اۋدانداعى قاراقۇدىق اۋىلىنىڭ اكىمى تەمىرعالي رۇستەمبەكوۆ ءجۇر ەدى. ماعان ءتونىپ كەلگەن سولداتتى يتەرىپ, اراشالاپ الىپ قالدى. ءسويتىپ, بۇل كۇنى ءۇيدى-ۇيگە امان تاراسىپ, ەرتەڭگىسىن تاعى شىعاتىن بولىپ كەلىستىك, – دەپ اڭگىمەسىن باستادى گۇلنار شايمۇراتقىزى.
ەرتەڭىنە قازاق جاستارى الاڭعا ء«ار ۇلتتىڭ ءوز كوسەمى بولۋى كەرەك!» دەگەن جازۋى بار ۇراندارمەن شىقتى. قازىرگى ابىلايحان, كەزىندەگى كوممۋنيستىك كوشەسىنىڭ بويىمەن كەلە جاتقان جۇزدەگەن جاس «اتامەكەن» ءانىن قوسىلا شىرقادى. وسى تۇستا كەيىپكەرىمىز ءوزىنىڭ جەرلەسى, كەيىننەن ەلىمىزگە تانىلعان سۋرەتشى عالىم قارجاسوۆپەن, قۇربىسى ايمان شىڭعىسوۆامەن توقايلاسادى. ولارمەن تىزە قوسىپ, قالىڭ تولقىنعا ارالاسىپ كەتە بارادى.
– قاراڭعى تۇسكەن ۋاقىت. ءبىزدىڭ الاڭنان كەتپەيتىنىمىزدى ءبىلىپ, قارۋلانىپ تۇرعان سولداتتار لاپ قويدى. قولدارىنداعى سويىلمەن, ءتىپتى كۇرەكپەن قىز-جىگىتتەردى اياۋسىز ۇرىپ-سوعا باستادى. كەيىن بىلگەنىمدەي, تاشكەنتتەگى وڭشەڭ جەتىم بۇزىقتاردى جيناپ اكەلىپ, الاڭعا شىققانداردى سولاردىڭ كۇشىمەن اياۋسىز جانشىعان ەكەن. كەنەتتەن ەكەۋى مەنى ۇرا باستادى. ۇستىمدەگى انام اپەرگەن قىمبات فين پالتوسى جىرتىلىپ, باسىمداعى قولدان توقىلعان باس كيىمىم ۇشىپ كەتتى. جايىلىپ كەتكەن شاشىمنان ۇستاپ, باسىمدى اسفالتقا سوققاندا مۇرنىمنىڭ جاراقات العانىن سەزدىم. ەسىمنەن تانىپ قالىپپىن...
گۇلنار اپاي وسى جەرگە كەلگەندە كومەيىنە كەلىپ قالعان ىستىق جاستى جاسىرايىن دەدى مە, ءۇنسىز قالدى.
ورىمدەي قىز سول كۇنى الاڭدا سوققىعا جىعىلىپ, قانسىراعان جۇزدەگەن جاسپەن بىرگە جۇك كولىگىنە تيەلىپ, قالانىڭ سىرتىنا اپارىلىپ تاستالدى. تاس قاراڭعىدا ەسىمدى جيعاندا ءار جەردە دومالاپ, كومەك سۇراپ جاتقان قىزداردىڭ ىڭىرسىعان داۋىسىن ەستيدى. بىراق سول جاتقانداردىڭ ىشىنەن نەبارى التاۋى عانا اياعىنا تۇرىپ, قالاعا شىعار جولدى تاۋىپ العان...
كەيىن گۇلنار شايمۇراتقىزىن پاتەر يەسىنىڭ كورسەتۋىمەن قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ۇستادى. بىرنەشە رەت تەرگەۋدە بولىپ, اياۋسىز ۇرىپ-سوعىلسا دا جانىندا بولعانداردىڭ ەسىمىن اتاماعان. قايسار قازاق قىزىنان ەشتەڭە وندىرە الماعان سوڭ ونى وقۋىنان, سوڭىنان جۇمىسىنان قۋادى.
– مىلجا-مىلجامىز شىققان ءبىزدى دالاعا كۇرەسىنگە اپارىپ تاستاعاندا التىن القام, جۇزىكتەرىم قاي جەردە قالعانىنان بەيحابارمىن. سول وقيعانىڭ كۋاگەرى رەتىندە كۇمىس بىلەزىگىم ساقتالىپ قالىپتى. بىلەزىكتى كورگەن سايىن سول ءبىر كوڭىلگە سىزات تۇسىرگەن جەلتوقساننىڭ ىزعارى ەسىمە تۇسەدى. ارادا 36 جىل وتسە دە, الاڭداعى قازاقتىڭ باتىر ۇل-قىزدارىنىڭ بەينەسى ءالى كۇنگە كوز الدىمدا, – دەپ تەبىرەندى تالاي قياناتتى باستان وتكەرگەن ۇستاز.
گۇلنار اپاي قازىرگى كۇنى ەرتىس اۋدانى ورتالىعىنداعى №3 مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتەدى. جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشى رەتىندە اقتالۋدى كۇتىپ جۇرگەن جاننىڭ ءبىرى. الايدا قانشاما قۇجات ماشاقاتىن باستان وتكەرسە دە, ادىلدىككە قولى جەتكەن جوق. بۇل كۇندە ۇستازدىڭ دەنساۋلىعى دا سىر بەرە باستاعان. كەزىندە باستان, ارقادان العان اۋىر سوققى تىنىسىن تارىلتىپ, كوز جانارىنىڭ كورۋ مۇمكىندىگىن دە تومەندەتىپ جىبەرگەن.
– بۇگىنگى جاستاردىڭ پاتريوتشىل, رۋحى كۇشتى ەكەنىن كورىپ, كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. مەكتەبىمىزدىڭ ديرەكتورى ساندۋعاش بەكجاساروۆا – ۇلتجاندى ادام, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار اراسىندا ۇنەمى وتانسۇيگىشتىك تاقىرىبىندا ءىس-شارالار وتكىزەدى. اۋدان جۇرتى, باسشىلارىمىز ۇنەمى قۇرمەتتەپ, مەرەكەلەردە ەلەپ-ەسكەرىپ جاتادى. وسىنىڭ ءوزى ءومىر سۇرۋگە دەگەن ەرىك-جىگەرىمدى جانيدى. ۇرپاعىمىز باقىتتى بولسىن! – دەيدى گۇلنار سماعۇلوۆا.
جەلتوقساندا جازىقسىز سوققىعا جىعىلعانداردىڭ كۋاگەرىندەي بولعان كونە بىلەزىك قازىرگى كۇنى وبلىستىق بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر.
پاۆلودار وبلىسى,
ەرتىس اۋىلى