حالىق القالاعان ءاز-اعا

مەنىڭ كەزدەسۋىم ءدال «عاشىقتار كۇنىنە» سايكەس كەلىپتى. ءدال توردەگى «ەربول مەن مەڭتايسىز – بۇل ماحاببات بايانسىز!» دەگەن ايشىقتى جازۋ كوزىمە شالىندى. بويىم قىزىنىپ كەتتى... ەسىمە ءاز-اعاڭ ء(ازىلحان نۇرشايىقوۆ) ءتۇستى...

...اكت زالىنداعى جوعارعى سىنىپ وقۋشى­لارىمەن كەزدەسۋىم 1,5 ساعاتقا سوزىل­دى. اڭگىمە سۇراق-جاۋاپ كۇيىندە ءور­بى­دى. «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رو­مانى بويىنشا ادەبي-مونتاج كورسەتىلدى. ا.بەكتەمباەۆا كۇي تارتتى. اقىن بالالار ا.نۇ­راشەۆا مەن ق.بەكتاسوۆ ولەڭدەرىن وقىدى.

جاقسى سۇراق قويىپ, مەنىڭ دە سۇراقتارى­ما تۇشىمدى جاۋاپ قايتارعان مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا ءوز كىتاپتارىمدى سىيلادىم.

سوڭىنان اتا-انالار, مەكتەپ وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, سىنىپ جەتەكشىسى تاعىلىمدى كەزدەسۋگە رازى بولىپ, العىستارىن ايتتى.

...ۇيگە كەلگەن سوڭ ءاز-اعاڭمەن حابارلاس­تىم. «بۇگىن قۇلاعىڭىز شۋلاعان شىعار» دەسەم, ء«يا, شۋلاعانداي بولدى» دەيدى, ءاز-اعام. مەن وقىرماندارىممەن العاش رەت كەزدەسكەنىمدى ايتتىم.

– وتە دۇرىس جاساعانسىڭ! – دەدى ءاز-اعا. – كەزدەسكەن دەگەن جاقسى. جەلپىنىپ جۇرەسىڭ. كوڭىل ءوسىپ جۇرەدى. مەن قازىر كەزدەسۋگە بۇرىنعىدان دا ىنتىعىپ باراتىن بولدىم. كەزدەسۋ – وقىرماندارىڭدى دا, ءوزىڭدى دە ومىرگە عاشىق ەتە تۇسەتىن بىردەن-ءبىر اسەرى كۇشتى رۋحاني ىقپال. قايسار, ساعان ايتار اقىلىم – كەزدەسۋلەردەن قاشا كورمە!

– قۇپ بولادى, ءاز-اعا!

01.08.2007. ساعات 22.10-دا اسەت پەن اسەل كىشكەنتايلى بولدى. ءدال وسى مەزەتتە ءازىلحان نۇرشايىقوۆ اعامىز بالاسى ارنۇر, كەلىن-نەمەرەلەرىمەن الماتىدان 18 ساعات بويى كولىكپەن ءجۇرىپ كەلىپ (بالقاشقا سۋعا ءتۇسىپ, اسىقپاي دەگەندەي), استاناعا ات باسىن تىرەپتى...

ەرتەڭگى كۇنى ءاز-اعاڭ مەنىمەن حابارلاس­تى. مەن نەمەرەلى بولعانىمىزدى قۋانا جەتكىزدىم.

– ەسىمى حاليما اجەسىنە سۇرانىپ تۇرعا­نىن قاراشى, – دەدى ءاز-اعاڭ ازىلدەپ. – جاي ايتامىن, وزدەرىڭ بىلەسىڭدەر...

 بالالارمەن اقىلداسىپ كورىپ ەدىم, ۇسىنىسىم وتپەي قالدى. كىشكەنتايىمىز اسەم اتالدى. باۋى بەرىك بولسىن!

...3 تامىز كۇنى باسپاگەر نۇرلان يسابەكوۆ ەكەۋمىز ءاز-اعاڭدى قىدىرتتىق. قالا سىرتىن­داعى قابانباي باتىر اتاسىنىڭ باسىنا اپار­دىق. ءتاۋ ەتتىك. شاھار ىشىندە جۋىردا (05.06.2007) اشىلعان بوگەنباي باتىر ەسكەرت­كىشىن كورسەتتىك. ءاز-اعاڭ «فوليانت» باسپاسىنىڭ ۇجىمىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. بەتىنەن گۇلجاھان مەن راۋشان ءسۇيىپ الىپ ەدى, رازى بولىپ «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» كىتابىن سىيلادى.

6 تامىزدا «بايتەرەك» قاسىندا ءاز-اعاڭ مەنىڭ نەمەرەلەرىممەن, كەلىندەرىممەن, بالالارىممەن, ءوزىنىڭ نەمەرەسى اليامەن سۋرەتكە ءتۇستى.

...ءسويتىپ, تامىز باسى ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن بەرەكەلى دە مەرەكەلى بولدى. بۋرا­بايدىڭ سۇلۋلىعىنا ءتانتى بوپ ورالعان ءاز-اعاڭدى مەيرامحاناعا شاقىرىپ, اسەم نەمەرەمىزگە باتاسىن الدىم!

15.02.2008. «ماحاببات.وتانسۇيگىشتىك!» بۇل بەينەلى ناقىشتى ءسوز 85 جاسقا تولۋ (2007 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىندا تولعان) مەرەيتويىن بۇكىل حالقى مەيىرلەنىپ اتاپ, مار­قايىپ قالىپ جاتقان وسى كەزەكتى ءبىر اسەرلى شاقتا – وڭتۇستىك استانا جۇرتشىلىعىمەن ىستىق كەزدەسۋ الدىندا قادىرمەندى جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءوز اۋزى­نان شىققان ەدى. سەبەبى وزگەسىن بىلاي قويعاندا, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» مەن «اقيقات پەن اڭىز» روماندارى عانا ءار جۇرەككە ماحاببات پەن وتانسۇيگىشتىك پاك سەزىمدەردى ۇيالاتاتىنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق سەكىلدى.

قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعىندا ينە شانشار ورىن بولماعانىن كوردىك. الاتاۋداي اق باستى زيالىلارمەن قاتار ستۋدەنتتەر, «ۇلاندىق» جاۋىنگەرلەر, ءتىپتى وزگە ۇلت وكىلدەرى دە مولىنان كورىنەدى. ءبارىن ءبىر تىلسىم سەزىم شىرماپ تاستاعانداي. ول – كىتاپ قۇدىرەتى, وقۋعا دەگەن ىنتىزارلىقتىڭ بەلگىسى ەدى. ول – قازاق ەلىنىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن ىستىق ىقىلاسى ەدى.

تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدەگى وقىرماندار تويى وسىلايشا تاماشا بولىپ ءوتتى. بۇل ءبىر جاعىنان ءوزىنىڭ اقىندارىمەن, جازۋشىلارىمەن, ونەر قايراتكەرلەرىمەن قۋانا بىلەتىن, ولاردىڭ تالانتىن سىيلاي بىلەتىن الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ تويى ەدى. سونىمەن بىرگە ءوزىنىڭ ون ءۇشىنشى قۇرىلتايىنان سوڭ جاسارىپ جاڭعىرعان, كەمەلدەنە تۇسكەن, سوناۋ الىپتار توبىنىڭ ءىزباسارلارىنا دەگەن سەرگەك كوڭىل, ۇلكەن دەمەۋ جاساي الاتىن قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ەلگەزەكتىك قاسيەتىنىڭ تاعى ءبىر مىسالى, ءداستۇرلى دالەلىندەي ەدى. وسى جاعىن ءبىراز سويلەۋشىلەر قاداپ-قاداپ ايتىپ جاتتى.

سويلەۋشىلەر كوپ بولدى. تەاترلاندى­رىل­­عان كورىنىستەر قويىلدى. سۇراپىل سوعىستىڭ تولاستاعان ساتىندە كومانديرىنىڭ بۇي­رىعىمەن اعا سەرجانت ءازىلحان ءتۇتىن جۇتىپ, شابىتقا بەرىلىپ جامبىل اتاسىنا ولەڭ­مەن حات جازىپ جاتقان بەينەكورىنىس تاما­شالانعاندا قوس نەمەرەسىمەن ساحنا تو­رىندە وتىرعان بۇگىنگى باتاگوي نۇرشايى­قوۆ­تىڭ بەتىن جاس جاۋىپ كەتكەنىن بايقاعان زال دا جانارىن ەرىكسىز شىلاپ الدى-اۋ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ, پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆتىڭ حالىق جازۋشىسىنا ارناپ جىبەرگەن قۇتتىقتاۋلارى وقىلدى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ۇلتجاندىلىعىن مەتسەناتتىعىمەن دالەلدەپ جۇرگەن ن.سابيليانوۆ اعاسىنا تەمىر تۇلپاردىڭ كىلتىن تاپسىردى. ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ونەردەگى ءسىڭلىسى روزا رىمباەۆا ء«اليانى» شىرقاعاندا زالداعى قىزپۋ-دىڭ ء(از-اعاڭنىڭ اتاۋى) قىزدارى وزگەلەرمەن بىرگە ماقتانىش سەزىمىنە بولەندى. وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى ش.بەركىمباەۆا حاليما اپايىمىزدىڭ شاكىرتتىك كەزىنەن سىر سۋىرتپاقتاي كەلىپ, ء«از-اعا – ءبىزدىڭ كۇيەۋ بالامىز» دەگەندە, قازاق ءازىلىنىڭ عاجاپتىعى ەرىكسىز ەسكە ءتۇسىپ, ەلجىرەتەدى ەكەن.

تەاتردىڭ فويەسىندە بەيتانىس ءبىر وقىرماننىڭ ماعان بىلاي دەپ سىر ايتقانى بار. ءسوز بەرىلگەندە ءبۇي دەر ەدىم دەدى ول كەزدەسۋ اسەرىنەن ايىعا الماي: ء«از-اعا, ءسىز اسا باي ادامسىز. اباي اتامىزدان «التىن ەمەس, ءسوز قالدى» دەگەنىمىزدە, اسا ءىرى باي شەنەۋنىكتىڭ تۋلاعانىن كورگەنبىز. سوندا التىن مەن ءسوزدىڭ پارقىن ەندى تۇسىنگەنى ەكەن عوي سول پاقىردىڭ».

...تابىلعان ءسوز ەكەن-اۋ!

...كەزدەسۋدە ءبىراز تۇلعالار جۇرەكجاردى لەبىز ءبىلدىردى. ماسەلەن, حالىق جازۋشىسى ق.ءجۇمادىلوۆ: ء«ازىلحان اعا بىزدەرگە ولجا ادامدار, سوعىس ولجاسى», – دەدى. ء«از-اعاڭنىڭ ءوزى ايتقان: «اقيقات پەن اڭىز» قابدەش بولماسا, شىقپاي قالار ەدى», – دەپ.

سونداي-اق ت.مولداعاليەۆ, م.ايتقوجي­نا, ت.كاكىشەۆ, س.قيراباەۆ, ب.وماروۆ, ت.ب. جازۋشىعا ىستىق ىڭكارلىگىن ءبىلدىرىپ, جامبىلدىڭ جاسىنا كەلۋدى تىلەپ جاتتى.

ەرتەسىنە تويعا استانادان ادەيى كەلگەن جازۋشى-اۋدارماشى كەڭەس يۋسۋپ ەكەۋمىزدى ءاز-اعاڭ, ءا.ىدىرىسوۆ, م.ايتحوجينا, ح.ەسەن­عاراەۆا تاعى باسقالارمەن قوسىپ س.دوسانوۆ ۇيىنە شاقىردى. جاقسى وتىرىس بولدى.

...بۇل جولى ءاز-اعاڭدى جاقىنىراق, تەرەڭىرەك تاني تۇسكەندەي بولدىم. سول سالماقتى, ماڭعاز قالپى. ساحنادا دا كوبىنە تىكەسىنەن تىك تۇرىپ وزىنە ارنالعان ءىلتيپاتتى لەبىزدەردى قابىلداۋدان جالىقپاعان ءاز-اعاڭ مەيرامحانادا دا ءار تىلەكتى سولداتشا قازديىپ ەلگەزەكتىكپەن تىڭداۋدان جاڭىلعان جوق.

جالپى, ءاز-اعاڭدى ۇلىقتاندىرىپ تۇر­عان ونىڭ وتە قاراپايىم, كوپشىل, كىشىلىك, اسا كىسىلىك مىنەزى ەكەنىنە تاعى ءبىر كوزىم جەتتى.

 29.05.2008. استانادان الماتىعا كەلگەن كۇنى جازۋشىلار وداعى دايىنداپ قويعان قوناقۇيدە ءسال تىنىستاپ الىپ, ءاز-اعاڭا (نۇرشايىقوۆ) تەلەفون شالىپ, قاشان كىرىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بولاتىنىن سۇرادىم. تۇسكى كەزەڭگە ۋاعدالاستىق.

كۇن تىرشىلىك اتاۋلىنى قۋىرىپ تۇر. مون­­شادان شىققانداي بوپ ارەڭ جەت­تىم ۇيگە. ەسىك­تى ءاز-اعاڭنىڭ ءوزى اشتى. قۇشاق­تاسىپ جاتىرمىز.

ۇيدە جالعىز ەكەن. كابينەتىنە باستادى. ءتورت بولمەلى ءۇيدىڭ ەڭ ۇلكەنىن – جازۋ وتاۋىنا ىڭعايلاپ العان ەكەن. ءتورت قابىرعا كىتاپ­پەن جابىلعان. تەك كىرەر ەسىك پەن بالكون ويماسى جالاڭاش. جاشىك ۇستىندە ءار الۋان پورترەتتەر جايعاستىرىلعان. بولمە ورتاسىندا ۇلكەن ۇستەل. وعان جانامالاپ تاعى بىرەۋى قويىلعان. ەكەۋىنىڭ ءۇستى تولعان جازۋ-سىزۋ تەحنيكالىق قۇرالدارى: كومپيۋتەر, فاكس, تەلەفون, ت.ب. پاپكىگە سالىنعان قولجازبالار, كىتاپ بۋمالارى ديۆان ۇستىندە ۇيمە بولىپ جاتىر. وسى «تاۋدىڭ» اراسىندا ءاز-اعاڭ ءوزىن جوعالتىپ الماي قالاي ءجۇر ەكەن دەپ تاڭعالاسىڭ ەرىكسىز.

كابينەتتە ءاز-اعاڭ ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى سۋرەتكە باسىپ الدىق الدەنەشە رەت.

جاتىن بولمەگە اكەلدى. تەلەۆيزور, كيىم جاشىگى, قوس توسەكتىك كەرەۋەت. ونىڭ ۇستىندە گازەتتەر جايراپ جاتىر. ورتاسىنداعى كوزىلدىرىك بەينەبىر ءاز-اعاڭدى گازەت وقىپ شالقاسىنان جاتقانداي ەلەستەتەدى.

ەسىكتىڭ كىرەبەرىس وڭ جاعىندا ەنى 1,5 مەترلىك, ۇزىندىعى توبەگە ءسال تىرەلمەي تۇرعان تەمىر جاشىك ورنالاسقان.

– مىنە, مۇندا مەنىڭ بلوكنوت-جاز- بالارىم, سۋرەت نەگاتيۆتەرى, ءتۇرلى قۇجات­­ت­ارىم ساقتالادى, دەپ ءاز-اعاڭ جا­شىك­­تىڭ كىلتىن سىلدىرلاتىپ اشىپ قالعان­­دا, كوزىمە الۋان جيھاز وتتاي باسىل­عانداي بولدى... شىرت ەتكىزىپ سول كورىنىستى ءتۇسىرىپ الدىم.

بۇعان جاپسارلاس بولمە كەلىن-بالاسى­نىڭ جاتىن ورنى ەكەن. كابينەت پەن اس بول­مەسىنىڭ ورتاسىنداعى جابىق ەسىكتى يەگىمەن نۇسقاپ «نەمەرەمنىڭ وتاۋى», دەپ قويدى.

اڭگىمەمىز كابينەتتە ءارى جالعاستى.

– جانات دوسىم (ەلشىبەك) ءسىزدىڭ 10 تومدىعىڭىزدى قولىنا تۇسىرە الماي ءجۇر ەدى.

– جاناتقا ما, ە, بەرەمىن, – دەپ ءاز-اعاڭ ورنىنان جەڭىل كوتەرىلدى.

– سوسىن سەندەردىڭ ءبىر قىزدارىڭ ءوتىنىش سالىپ ءجۇر. فاكستە وتىراتىن مانشۇك قىز با ەدى؟

– ءيا, مانشۇك...

– «ماڭگىلىك ماحاببات جىرىن» سۇرايدى. بەرىپ جىبەرسەم قايتەدى؟

– قوس سالەمدەمەڭىزدى دە جەتكىزەمىن!

كىتاپتاردى قوس پاكەتكە سالىپ, تاس-ءتۇيىن ەتىپ قويدىق.

ءاز-اعاڭ «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆكە جەتكىزەرسىڭ دەپ ءوتىنىش ايتا باستادى. ءوزىنىڭ ء«ومىر ور­نەكتەرى» دەگەن 3 تومدىق جۋان كىتاپتارىن ۇستاپ, سالماقتاپ تۇرىپ, وسى ەڭبەگىنىڭ «ما­حاببات, قىزىق مول جىلدارمەن», «اقيقات پەن اڭىزبەن» بىرگە ۇزاق, ءتىپتى ماڭگىلىك جاسارىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتا كەلىپ, «مىناۋ سەنىڭ «اكتەر تاعدىرى» سەكىلدى ەتىپ نۇرلان باۋىرىم قوسىمشا قولجازبا كۇيىندەگىسىمەن بىرىكتىرىپ ءۇش توم ەتىپ شىعارىپ بەرسە دەگەن ويىم بار, سونى ايتا بارساڭ.

– مىندەتتى تۇردە ايتامىن.

– «فوليانت» كىتاپتى جاقسى شىعاردى. مىناۋ «اكتەر تاعدىرىن» قاراشى, ءتىپتى كەرەمەت! – ءاز-اعاڭ «اكتەر تاعدىرىن» ەكىنشى رەت كەۋدەسىنە قۇمارلىقپەن باستى.

ءانۋار بورانباەۆ تۋرالى بۇل كىتابىمدى مانا ازىردە تابىس ەتكەنىمدە مۇقاباسىنا ەرنىن تيگىزىپ, كەۋدەسىنە باسىپ ەدى...

– «اكتەر تاعدىرىنىڭ» تۇساۋكەسەرى ارعى كۇنى, 31 مامىردا اۋەزوۆ تەاترىندا بولادى. سوعان كەلىڭىز, – دەدىم ءاز-اعاڭا.

– اياعىم سىرقىراپ جۇرە الماي ءجۇرمىن. راحمەت, قالقام.

... مەن ءاز-اعاڭمەن ءسۇيىسىپ قوشتاسىپ, ەسىكتى اشا بەرگەنىمدە سىرتتان ارنۇر ۇلى سالەم بەرىپ كىرىپ جاتتى...

...12 كىتاپ ارقالاپ ۇيدەن شىقتىم. س.مۇقانوۆ پەن ع.مۇسىرەپوۆ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى اقىن ادىلعازى قايىربەكوۆپەن كەزدەسۋىم كەرەك ەدى. سوعان تارتتىم.

30.09.2009. ءازىلحان اعاممەن سويلەسكىم كەلىپ كەتتى دە قوڭىراۋ شالدىم. باياعى بيازى, سىڭعىر داۋسى. وزىمسىنگەن ۇنمەن باۋىرىنا تارتىپ, مەرەيلەندىرىپ تاستادى. مەنىڭ جاعدايىمدى سۇراستىرىپ الدى دا ءوز جايى­نان بايان بەرە سويلەدى. ءىشى پىسىپ وتىرسا كەرەك, قامشى سالدىرماي-اق توكپەلەتتى.

شىعىس قازاقستان وبلىستىق «ديدار» گازەتىندە ابايعا قاتىستى ماقالاسى شىعىپتى. وندا نەگىزىنەن ۇلى اقىننىڭ ماحاببات جىرلارىنىڭ جەلىسىمەن عاسىرلار عازەلدەرىن جىبەك جىپشە تارقاتىپ, بۇگىنگە شەكتى شيراتىپ, پىسىقتاپتى.

– قازىردەن ىنتىقپىز ول ماقالاعا! – دەدىم مەن ءوزىمدى ۇستاي الماي.

– فاكسپەن جىبەرەمىن عوي! – دەدى ءاز-اعا «تۇرا تۇر, تامسانارىڭ ءالى الدا» دەگەندەي داۋسىن قۇبىلتا ەمەكسىتىپ.

شىنىندا سولاي ەكەن. بۇل ايدا قالام سالى­مى مول بولعانداي. «اقيقات» جۋرنالى­نىڭ №9 سانىندا ءوزى وقىپ ءبىلىم العان قارا شاڭىراق قازمۋ-دىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي كوسىلگەن كوسەمسوزى شىعىپتى.

– ءسويتىپ, ستۋدەنتتىك سىرباز دا سىرلى جىلدارىما ساياحات جاساعانداي بولدىم عوي! – دەپ تىڭداۋشىسىن تامسانتىپ جىبەردى.

قىزىلورداعا بارىپ, قالانىڭ مەرە­كە­لىك ءىس-شارالارىنا قاتىسىپتى. وقىرمان­دارىمەن جۇزدەسۋى جۇرەگىن ەگىلتسە كەرەك.

– جالپى, جۇرەك-موتور دۇرىس بولسا, ءجۇرىپ تۇرعانعا نە جەتۋشى ەدى, – دەپ وي تاس­تاپ تا قويدى. ءبىر وي قىلاڭ ەتتى: ء«السىز جۇرەكتىڭ, عۇمىر بويى ينفاركتان كوز اشپاعان كىنامشىل جۇرەكتىڭ جۇلقىنىسى مەن ۇمتىلىسى مىنانداي, بىزدەرگە نە جورىق!» ارينە, ىشكى وكىنىش قوي!..

سىر وڭىرىنە ساپارىندا تاريحي ءبىراز جەرلەردى جالىقپاي ارالاپتى. ءوز ولكەسى وسكەمەن جاقتان مول اسەرمەن ورالىپ, سىرى مول بۇگىلگەن ايماقتان ارىپ-اشىپ دەگەندەي, ءتۇرلى مالىمەتتەرگە قانىعىپتى.

سونداي ءتۇندى كۇنگە قوسىپ جۇرگەن اياق­سوقتى ساتتەرىندە دە اقپارات جاڭالىق­تارى­نا قۇلاق توسۋعا مۇمكىندىك تابادى ەكەن. سونىڭ مىسالىنداي ەتىپ:

– قايسار-اۋ! «حابار» ارناسىنان «ىلىك سەپتىگىن» كوردىم عوي. مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۋرالى جاقسى ايتىپ, ريزا قىلدىڭ كورەرمەندەردى, – دەپ بالاشا ءماز بولدى.

22-24.12.2009. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ شىعا باستاعانىنا – 90 جىل تولۋىنا (العاشقى سانى 1919 جىلدىڭ 17 جەلتوقسانىندا جارىق كوردى – ق.ءا.) ارنالعان ءۇش كۇندىك سالتاناتتى شارالارعا الماتىدان ارنايى كەلىپ ءازىلحان نۇرشايىقوۆ تا قاتىستى. 87 جاستاعى قارت جازۋشى, تىپ-تىڭ, ەلگەزەك, جىلى جىميىسپەن ماڭايىن نۇرلاندىرىپ ءجۇر. جول باستاۋشى ەتىپ, قاسىنا مەنى ءبولىپ قويعان ەدى. ەكەۋمىز ەگىزدەي قوسارلانىپ, ءبىر ەلى اجىرامايمىز.

23 جەلتوقساندا پرەزيدەنتتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسيا­سىندا بولاتىنى كۇنى بۇرىن بەلگىلى ەدى. ول كىسىنى قارسى الۋ مەزەتىندە ءسوز سويلەۋ ءاز-اعاڭا جۇكتەلگەن-ءتىن. «دانيار» قوناق­ۇيىندە الدىن الا جازىپ قويعان سول ءسوزىن پىسىقتاپ وقۋدان جالىقپايدى. ماعان تىڭداتادى. «نە دەيسىڭ؟» دەگەندەي, باسىن كوتەرىپ, يەگىن قاعادى. «جاقسى ەكەن!» دەيمىن ىزەتپەن.

ءبارى ويداعىداي بولا بەرە مە؟ ەلباسى «ەگەمەنگە» تۇسكە دەيىن كەلدى دە, رەداكتسيا بولمەلەرىنىڭ كەيبىرىنە جەدەل كىرىپ شىعىپ, كىرەبەرىس حولدا ءسال ايالداپ, ۇجىمدىق سۋرەتكە ءتۇسىپ سۋىت اتتانىپ كەتتى دە ءاز-اعاڭ ءسوز سويلەي الماي قالدى. بىراق بۇل وكىنىشتىڭ ەسەسى سول كۇنى كەشتە ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا وتكەن سالتاناتتى جيىندا قايتارىلعان ەدى.

ساحنادا ءا.نۇرشايىقوۆ دايىن ءسوزىن ساڭقىلداتا وقىپ تۇر. جۇرەككە جەتكەن اندەي بويدى شىمىرلاتادى. ساف اۋاداي تىنىس اشادى. «...ەندى «ەگەمەن قازاقستانعا» كەلەيىن. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ التىن شاڭىراقتى اق ورداسى – «ەگەمەن قازاقستان». كورنەكتى قازاق جازۋشىلارى مەن جۋرناليستەرىنىڭ ۇشقان ۇياسى, ۇشار ۇياسى – «ەگەمەن قازاقستان». قازاق حالقى رۋحىنىڭ الاتاۋداي بيىك اسقارى, ەسىل مەن ەرتىستەي سارقىلماس ءنارى – «ەگەمەن قازاقستان». قازاق حالقىنىڭ رۋحاني ماڭگىلىك ازىعى, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ مىزعىماس قازىعى – «ەگەمەن قازاقستان». – وسىلايشا, ارىنىن باسا الماعان تۇلپارداي تارپىنعان ول اڭگىمەسىنىڭ ادەمى دە ءدامدى جەرىنە كەلدى: «ۇلتتىق ءداستۇرىمىز بويىنشا توي بولعان جەردە شاشۋ شاشىلادى. مەن ءوز گازەتىمىزدىڭ 90 جىلدىعىنا 90 كىتاپ اكەلەيىن دەپ ەدىم, كوتەرە المادىم. التى بۋما – 60 كىتاپ اكەلدىم مىقشىڭداپ. ەندى ايتايىن دەگەنىم: تويعا جينالعان بارشا قاۋىمدى امان-ساۋ بولىپ, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 100 جىلدىق تويىن بىرگە تويلاۋعا شاقىرامىن».

...سويتكەن ءاز-اعاڭ, جۇرتتى 100 جىلدىق تويعا شاقىرىپ, ءوزى وسى سوزىنەن 1 جىل ەكى اي وتكەندە, ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتانىپ كەتە بارعان ەدى.

...ءاز-اعاڭمەن بىرگە وتكىزگەن 3 كۇن ەستە بەرىك بەدەرلەنىپ قالىپتى. كەڭكىلدەپ ك ۇلىپ, كەرەكتى عانا اڭگىمە ايتاتىن اسىل اعا ەدى-اۋ!

– سىرتتا 30 گرادۋس اياز, ءاز-اعا, استانانى ارالاعىڭىز كەلىپ تۇر-اۋ! – دەدىم سىر تارتىپ.

– ءوزىڭ قاسىمدا باردا, ماعان جىلى سەكىلدى! – دەيدى جان اعام. – قادىرلى جەرلەرىن كورىپ قالايىن دا...

مۇندايدا تۇرىس بار ما؟!

27.06.2010. دوس-اعام ءا.نۇرشايىقوۆپەن سويلەستىم. تەلەفوننان داۋسى جارقىن شىقتى. «شالدارشا ءجۇرىپ جاتىرمىن» – دەيدى اڭگىمەسىنىڭ ادەتتەگى مىسالىمەن لەكىتە ك ۇلىپ. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە شىققان «زامانداسقا حات» ماقالاسىنا وراي ن.نازارباەۆپەن تەلەفونمەن حابارلاسىپتى. ريزالىعىن ءبىلدىرىپتى. جاڭا پاتەر جونىندە دە ۋادەسىن بەرىپ قالسا كەرەك. ۇكىمەت باسشىسىنا حات جازىپ, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» كىتابىنىڭ جارىق كورگەنىنە 40 جىل تولۋىنا وراي رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ءىس-شارا وتكىزۋدىڭ جاي-جاپسارىن مالىمدەپتى.

22-24.09.2010. وسى كەزەڭدە تاراز قالا­سىن­داعى حالىق باتىرى ب.مومىش ۇلىنىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكەن ەدى. سونىڭ جايىن ءا.نۇرشايىقوۆ تەلەفونمەن حاباردار ەتتى. باتىردىڭ كەلىنى زەينەپ بىلاي دەپتى. ء«سىز ء(ا.نۇرشايىقوۆتى ايتادى – ق.ءا.) تورالقادا وتىردىڭىز عوي. ءبىر ءسات كوزىم سىزگە ءتۇسىپ كەتكەندە, ونە بويىم شىمىرلاپ جۇرە بەردى. اق كوبەلەكتەر ءسىزدىڭ باسىڭىزعا قونىپ, ۇشا جونەلىپ, قايىرا جىپىرلاي ۇيمەلەيدى. كەنەت باسىڭىز اپپاق شارداي بوپ, ىلە جەر بەتىندەگى الىپ باققا اينالىپ, توبەڭىزبەن كۇندى كوتەرىپ تۇرعانداي اسەرگە بولەتتىڭىز...».

«قاراعىم-اۋ! بۇل نەندەي ءتۇس؟ ءتۇس دەپپىن عوي. وڭىڭدە كورگەنىڭ ەكەن» – دەپ تاڭعالىپتى ءاز-اعاڭ.

«سىزدە ءبىر كەرەمەت ماگيالىق كۇش-قۋات بار شىعار دەيمىن», دەپ زەينەپ قارىنداسى جاراسىمدى جىميىسىن تەجەي الماپتى.

 

قايسار ءالىم,

جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى