كۇردەلى جوندەۋدىڭ كۇرمەۋى شەشىلە مە؟

التى قابات اۋرۋحانا عيماراتىن جوندەۋدەن وتكىزۋگە «جۇمىسپەن قامتۋ­دىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 1 ملرد 204 ملن تەڭگە بولىنگەن. قوماقتى قارجىنىڭ 920 ملن تەڭگەسى يگەرىلگەنىمەن, ودان بەر­گى ارالىقتا قۇرىلىس ماتەريالدارى 2-3 ەسە قىمباتتاپ كەتكەن سوڭ, قالعان قارجى جۇمىستى اياقتاۋعا جەتپەي قالعان.

كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ورتا جولدا نەگە توقتاپ قالدى دەگەن ساۋالعا ءار تاراپتىڭ ءوز جاۋابى بار. مەردىگەر جوبا دۇرىس جاسالماعان, ۋاقىتىندا قار­­جى اۋدارىلمادى, عيمارات دەر كەزىندە بوساتىلمادى, باس دارىگەر كەلى­سىمشارتتى زاڭسىز بۇزىپ, جۇمىستى توق­تاتىپ تاستادى دەپ تاپسىرىس بەرۋ­شىنى كىنالايدى. ال اۋرۋحانانىڭ بۇ­رىن­عى باسشىسى قۇرىلىسشىلار جۇمىستى ءوز ۋاقىتىندا تاپسىرىپ بەرە الماعاندىقتان كەلىسىمشارتتى بۇزىپ, مەردى­گەرمەن قوشتاسۋعا تۋرا كەلدى, زاڭ وسىنى تالاپ ەتتى دەگەن ءۋاج ايتادى.

كۇردەلى جوندەۋدىڭ جوبالىق-سمە­تا­لىق قۇجاتىن 2020 جىلى استانالىق «تابىس+» سەرىكتەستىگى جاساعان. قۇ­جات دايىن بولعان سوڭ, ارنايى مەملە­كەت­تىك ساراپتامادان وتەدى. ودان كەيىن مەر­دىگەردى انىقتاۋ ماقساتىندا جاريالان­عان كونكۋرستى ەكىباستۇز قالاسىنان «ۆەرشينا» اتتى فيرما جەڭىپ شىعادى.

«مىلتىقتىڭ باسۋىنا قۇلاننىڭ قاسۋى» دەمەكشى, ءدال كۇردەلى جوندەۋ باس­تالار تۇستا بۇكىل الەمدى تىرپ ەتكىزبەي ءبۇرىپ تاستاعان كوروناۆيرۋس ىندەتى اسقى­نىپ, جەر-جەردە كارانتين ءتارتىبى كۇشەيىپ كەتكەن.

– «ۆەرشينا» فيرماسىمەن كەلىسىمگە وتىردىق. شارت بويىنشا 220 توسەكتىك عيماراتتىڭ ءبارىن بوساتىپ, بۇل جەردەن كەتىپ قالۋىمىز كەرەك بولدى. بىراق ءبىز كەتە الماي قالدىق. سەبەبى سول جىلى ناۋرىزدا پاندەميا باستالىپ, كوشەتىن عيمارات تابا المادىق, – دەيدى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى ۇلىقبەك اسىلبەكوۆ.

– بۇكىل اۋرۋحانالار, ءتىپتى قوستا­ناي­داعى «درۋجبا» شيپاجايىنا دەيىن جاپ­پاي ينفەكتسيالىق گوسپيتالعا اي­نا­لىپ جاتقان اسا ءبىر اۋىر كەزەڭ ەدى. كوشەتىن جەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسى دا تاۋىپ بەرە المادى. امالسىز ۇجىمدى جيناپ, 2006 جىلعى جوندەۋ جۇ­مىستارىن قالاي وتكىزدىڭدەر دەپ سۇ­رادىم. ارىپتەستەرىم عيماراتتىڭ جار­تىسىن بوساتىپ بەردىك, ارعى بەتتە جوندەۋ اياقتالعان سوڭ, بەرگى بەتتى بو­ساتتىق دەدى. سودان مۇنى باسقارما باسشىسىنا ايتتىم, ول اكىمدىككە جەت­كىزدى. وسىلايشا, 10 تامىزدا اس ازىر­لەي­تىن بلوكتى, گاراجدى, كىر جۋاتىن عيماراتتى, 13 تامىزدا اۋرۋحانانىڭ جارتىسىن بوساتىپ بەردىك. مەردىگەر بىردەن جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى. اۋەجاي جاقتاعى ءمودۋلدى ينفەكتسيالىق ورتالىق سالىنىپ بىتكەن سوڭ, جەلتوقساننىڭ 15-ءسى كۇنى بۇل عيماراتتان ءبىرجولا كوشىپ, بۇعان دەيىن كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان ناۋقاستار جاتقان ورتالىقتاعى 3-ءشى كورپۋسقا ورنالاستىق, – دەدى ول.

اۋرۋحانا مەردىگەرگە عيماراتتى 7 قاڭتاردا بوساتىپ بەرەدى. شارت بويىنشا جوندەۋ جۇمىسى 2021 جىلدىڭ 31 قاڭتارىندا اياقتالۋى كەرەك. كوروناۆيرۋس ىندەتى عيماراتتى ۋاقتىلى بوساتۋعا مۇرسات بەرمەگەن سوڭ, قوس تاراپ سوت ار­قىلى ىمىرا كەلىسىمگە كەلىپ, جوندەۋ مەرزىمىن تامىزعا دەيىن, 6 ايعا ۇزارتادى. بىراق مەجەلى ۋاقىتتا جۇمىس بىتپەي قالىپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجات دۇرىس جاسالماعان دەگەندى العا تارتقان مەردىگەر جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىن سوت ارقىلى تاعى سوزدىرتپاق بولادى. الايدا سوت بۇعان رۇقسات ەتە قويمايدى. زاڭ بو­يىنشا مەردىگەر ءوز مىندەتىن بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە ورىنداماسا, تاپسىرىس بەرۋشى ءبىر ايدىڭ ىشىندە كەلىسىمشارتتى توقتاتۋعا ءتيىس. وسىلايشا, بۇرىنعى باس دارىگەر الدىن الا كەلىسىمشارت بۇزۋ تۋرالى مالىمدەمە جىبەرىپ, ءبىر اي وتكەن سوڭ مەردىگەرمەن ات قۇيرىعىن كەسىسەدى.

ارتىنشا مەردىگەر اۋرۋحانا باسشى­لىعىن سوتقا بەرەدى. قالالىق سوت باس دارى­گەر شارتتى زاڭ اياسىندا دۇرىس توق­تاتقان دەگەن شەشىم شىعارعانىمەن, مەردىگەردىڭ اپپەلياتسيالىق شاعىمىنان كەيىن وبلىستىق سوت باس دارىگەردى ايىپتى ەتىپ شىعارعان.

– مەن زاڭ تالابى بويىنشا ءوز مىن­دە­تىمدى اتقاردىم. بۇعان ولار كەلىس­پەدى. سونىمەن تاعى سوت باستالدى. مەردىگەر ءوز تالاپ-ارىزىن بەردى. ءبىز دە كەيىنىرەك ءوز تالاپ-ارىزىمىزدى بەردىك. وتكەن جىلعى 2 قاراشادا سوت ەكونوميكالىق قۇرىلىستىق-تەحنيكالىق ساراپتاما جاساۋ كەرەك دەگەن شەشىم شىعاردى. ونى استاناداعى سوت ساراپتامالارى ينستيتۋتى جاسادى. سول ساراپتاما 10 ايعا سوزىلدى عوي, ناتيجەسى 2022 جىلدىڭ قازانىندا شىقتى. ينستيتۋت 30-عا جۋىق سۇراقتىڭ ءتورت-بەسەۋىنە عانا جاۋاپ بەرە الدى, قالعانى جاۋاپسىز قالدى. قازىر وبلىس اكىمدىگىنىڭ ارالاسۋىمەن سمەتا قۇجاتىنا تولىقتىرۋلار مەن وزگە­رىستەر ەنگىزىلىپ, قوسىمشا قارجى كوزى قاراستىرىلىپ جاتىر. ويتكەنى جوندەۋ جۇمىستارى باستالعان كەزدە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى باسقا ەدى, قازىر كەم دەگەندە 2-3 ەسە قىم­باتتاپ كەتتى, – دەدى باس دارىگەر.

ءبىر قىزىعى, قۇزىرلى ورىندار قۇرى­لىس­شىنىڭ جۇمىسىن نەمەسە «تابىس+» سەرىكتەستىگى جاساعان جوبانىڭ دۇرىس-بۇ­رىس­تىعىنا كوز جەتكىزۋدىڭ ورنىنا اۋرۋ­­حانانى قايتا-قايتا تەكسەرىپ, قى­سىم­دى كۇشەيتكەن.

– مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس با­قى­لاۋ باسقارماسىنان ەكى رەت كەلىپ تەك­سەر­دى. رەۆيزيالىق كوميسسيا تەكسەردى. دەپارتامەنتتىڭ ىشكى مەملەكەتتىك ءاۋديتى كەلىپ تەكسەردى. مەن قۇرىلىس مامانى نەمەسە ينجەنەر, ءيا بولماسا زاڭگەر ەمەسپىن, دارىگەرمىن. تەكسەرۋشىلەر كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ جونىندەگى جوبانى باس دارىگەر باسقارىپ, جۇمىستى سول جۇرگىزدى دەيدى. بۇل ناعىز پارادوكس قوي. بۇعان مەنىڭ ءبىلىمىم جەتپەيدى. ەگەر ماعان مەديتسيناعا قاتىستى سۇراق قويسا, وعان جاۋاپ بەرە الامىن. سوندىقتان جۇمىستىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ ءۇشىن 11 ملن تەڭگەدەن استام قارجىعا جوبانى جاساعان اۆتورمەن كەلىسىم جاسالعان. جۇمىستىڭ بارىسىن, دۇرىس-بۇرىس ءجۇرىپ جاتقانىن ەڭ الدىمەن سول قاراۋى كەرەك قوي. كونكۋرس بويىنشا وسى جوندەۋ جۇمىستارىنا تەحنيكالىق باقىلاۋ جاساۋدى استانالىق مەكەمە ۇتىپ العان. مەردىگەردىڭ جۇمىسىن ول دا تەكسەرۋ كەرەك. ولاردان كەيىن بارىپ, مەنىڭ ورىنباسارىم تەكسەرەدى. سودان كەيىن تولەنەتىن اقشاعا مەن قول قويۋىم كەرەك. اقىر اياعىندا مەنى عانا كىنالى ەتىپ شىعارا بەرەدى. جوعارىدا اتالعانداردى نەگە تەكسەرمەيدى؟ – دەيدى بۇرىنعى باس دارىگەر.

قۇرىلىس نورمالارىنا سايكەس ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە جۇقا ءارى تەگىس, سۇرتۋگە, زا­لال­سىزداندىرۋعا قولايلى گيگيەنالىق رادياتور ورناتىلۋى كەرەك. سمەتالىق جوبا بويىنشا وسىلاي كورسەتىلگەنىمەن, مەردىگەر بالالار اۋرۋحاناسىنا مەكتەپ, تويحانالارعا قويىلاتىن الدى-ارتىن سۇرتۋگە قولايسىز, شاڭىن سۇرتكەندە قول جەتە قويمايتىن قۋىس-قۋىسى كوپ جاي جىلۋ رادياتورلارىن ورناتقان.

دارىگەر-ماماننىڭ ايتۋىنشا, اۋرۋحا­ناعا قويىلاتىن تالاپ ەرەكشە بولادى. ماسەلەن, وپەراتسيا جاسايتىن بولمەلەردە قانداي دا ءبىر ينفەكتسيا تاراپ كەتسە, ونىڭ ارتى قايعىلى جاعدايعا ۇلاسۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي سالعىرتتىققا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل رادياتورلاردى دا اۋىس­تىرۋ كەرەك.

بالالار نەيروحيرۋرگى ۇلىقبەك اسىلبەكوۆ قوستانايعا وبلىستىق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شاقىرتۋىمەن استانا قالاسىنان 2019 جىلى كەلدى. بىلىكتى مامان بىردەن بالالار اۋرۋحاناسىنان 5 ورىندىق نەيروحيرۋرگيا ءبولىمىن اشىپ, تۇڭعىش رەت جۇيكە جۇيەسىندە اقاۋى بار بالالارعا جەرگىلىكتى جەردە وپەراتسيا جاساي باستادى. دارىگەر-نەيروحيرۋرگ بۇگىنگە دەيىن وسىنداي 70 شاقتى نارەستەگە كۇردەلى وپەراتسيا جاسا­عان.

– 2019 جىلى شىلدەدە ءبىرىنشى رەت ءسابيدىڭ مي ىسىگىنە وپەراتسيا جاسادىق. قا­زىر ول بالانىڭ دەنساۋلىعى جاقسى, مەك­تەپكە بارىپ ءجۇر, – دەيدى مامان.

دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشى­لىعى تاياۋدا باس دارىگەردى ورنىنان الدى. جەرگىلىكتى باسىلىمدار وعان بالالار اۋرۋحاناسىنداعى كۇردەلى جوندەۋدىڭ توقىراپ قالعانى ەمەس, بالالار اۋرۋحاناسىنا جۇرگىزىلگەن ىشكى تەكسەرىس ناتيجەسىندە انىقتالعان ەمدەۋ ۇدەرىسىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعانى جانە ساني­تارلىق نورمالاردىڭ بۇزىلۋى سەبەپ بولعان دەپ جازدى. ال بالالار نەي­روحيرۋرگىنىڭ ءوزى ەشقانداي ىشكى تەك­سەرىس جۇرگىزىلمەگەنىن, لاۋازىمىنان ەڭبەك كودەكسىنىڭ 111-بابى 4-تارماعى بويىنشا بوساعانىن ايتادى.

مۇندايدا ناۋقاس سابيلەر جاتاتىن التى قاباتتى ءبىر عيمارات قۇرىلىس جۇمىستارى اياقسىز قالىپ بوس تۇرسا, ەكىنشى عيمارات ابدەن توزىپ تۇرسا, ەمدەۋ ۇدەرىسى مەن سانيتارلىق تالاپ قالاي بۇزىلمايدى دەگەن وي كەلەدى. عيمارات ەسكى, سۋىق بولسا, باس دارىگەردىڭ قولىنان نە قايران كەلەدى؟ بۇگىندە وڭىردە ۇلىقبەك اسىلبەكوۆ پەن ونىڭ جالعىز شاكىرتىنەن وزگە بالالار نەيروحيرۋرگى جوق. بىرنەشە جىلعا سوزىلعان سوت داۋلارى مەن مورالدىق كۇيزەلىستەن كەيىن ونسىز دا دارىگەر تاپشى وڭىردە بىلىكتى ماماننىڭ قالۋ-قالماۋى ەكىتالاي.

– قازىرشە نەيروحيرۋرگ بولىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. جاڭا جىلدان كەيىن ويلانىپ كورەمىن عوي, بۇل جەردە نە ىستەيمىن, قايتاتىن شىعارمىن, – دەدى دارىگەر.

جالپى, رەسپۋبليكا كولەمىندە ەڭ جوعارعى ايلىقتى قوستاناي وبلىسىنىڭ دارىگەرلەرى الادى. مۇنىڭ باستى سەبەبى, كادر جەتىسپەيدى. بۇگىندە بالالار اۋرۋحاناسىندا 167 دارىگەرلىك شتات بار. بىراق نەبارى 71 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇل – بۇكىل شتاتتىڭ 43 پايىزى, ءتىپتى 50 پايىزعا دا جەتپەيدى. ەمدەۋ مەكەمەسىندە 292 مەدبيكە جۇمىس ىستەۋى كەرەك, ونىڭ ورنىنا 162 مەدبيكە ەڭبەك ەتەدى. ياعني ءبىر دارىگەر ەكى ادامنىڭ جۇمىسىن اتقارىپ ءجۇر.

– راس, ەكى ادامنىڭ جۇمىسىن جاساپ جاتىر. وعان ەكى ادامنىڭ ايلىعى تولەنەدى عوي. زاڭ بويىنشا, نەگىزى, ءبىر دارىگەر ءبىر جارىم جۇكتەمەدەن ار­تىق جۇمىس ىستەۋگە بولمايدى. ال بىز­دە كەي­بىر دارىگەرلەر ەكى جۇكتەمەگە دەيىن جۇ­مىس ىستەپ ءجۇر. ويتكەنى تاۋلىك بويى جۇ­مىس توقتامايدى. ناۋقاستاردى قا­بىلداۋ ءبولىمى تاۋلىگىنە 24 ساعات جۇ­مىس ىستەيدى. جەدەل جاردەم كەز كەلگەن مي­نۋتتا ناۋقاس الىپ كەلۋى مۇمكىن. سون­دىقتان ول جەردەن دارىگەر كەتە المايدى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ كوبى ءوز بو­لى­مىندەگى جۇمىسىن اياقتاعان سوڭ, قا­بىل­داۋ بولىمىنە بارىپ كەزەكشىلىك ەتەدى. ەرتەڭىندە تاڭەرتەڭ ۇيىنە بارا السا بارادى, بارا الماسا ءوز بولىمشەسىنە قايتا كەلىپ, كۇن جارىمعا دەيىن جۇمىسىن اتقا­را­دى. ءبىر جارىم تاۋلىك جۇمىس ىستەيدى, – دەيدى دارىگەر-مامان.

سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە وڭىردە كادر ماسەلەسى دە بىرتىندەپ شەشىلە باس­تادى. سونىڭ وزىندە قازىر نەاناتولوگ, اننەستيوزولوگ, فتزياتور, پەدياتر مەن ينفەكتسيونيستەر جەتىسپەيدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي دارىگەرلەر كوبىنەسە ءىرى قالالارعا تۇراقتاپ قالعىسى كەلەدى. اۋىلعا بارىپ جاتقانداردىڭ كوبى جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرى. بىزگە جىلىنا 1-2 مامان كەلەدى. ال ەرەسەكتەر جاتاتىن وبلىستىق اۋرۋحاناعا كوبىرەك كەلىپ جاتىر. بىزگە از كەلەتىن سەبەبى, بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ الدەقايدا قيىن. وكىنىشكە قاراي, رەزيدەنتۋرانى بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 75-80 پايىزى ەرەسەكتەر مەديتسيناسىنا كەتەدى. بالالار مەديتسيناسىنا 20-25 پايىزى عانا كەلەدى. بالا سىزگە قاي جەرى اۋىرىپ تۇرعانىن ايتا المايدى عوي, – دەيدى ۇ.اسىلبەكوۆ.

ال مەردىگەردىڭ جۇمىسىنا كەلسەك, اۋرۋحانانىڭ بىردە-ءبىر عيماراتى سو­ڭىنا دەيىن جوندەلمەگەن. وتتەگى تۇ­را­تىن كومپرەسسورلىق عيمارات, كىر جۋا­­تىن عيمارات پەن گاراج, اس پىسىرەتىن عي­ما­­راتتاعى جۇمىستىڭ 10-15 پايىزى, 6 قا­باتتى نەگىزگى عيماراتتىڭ «ا» بلو­گى­نىڭ 5 پايىزى, ەكىنشى جارتىسىنىڭ 20 پايىزى بىتپەي تۇر. بۇگىندە مەردىگەر مەن اۋرۋحانا اراسىندا جاسالعان شارتتىڭ كۇشى جويىلعان. وبلىستىق قۇرىلىس باس­قارماسىنىڭ باسشىسىنان بالالار اۋرۋ­حاناسىنداعى كۇردەلى جوندەۋ قاشان جال­عاسادى دەپ سۇراپ ەدىك, جوباعا رەسپۋب­­ليكا بيۋدجەتىنەن قارجى بولىنگەن, ءبىزدىڭ قۇزىرىمىزدا ەمەس دەگەن جاۋاپ الدىق. جۇمىستى كىم جالعاستىراتىنىن الداعى ۋاقىت كورسەتەدى.

قوستاناي وبلىسى