جاسىل ەنەرگەتيكا كەلەشەگى

قازاقستان بۇل باعىتتا جوس­پارلى شارالار جۇرگىزىپ وتىر. «جاسىل ەكونوميكاعا» كو­شۋ جونىندەگى تۇجىرىمداما قابىل­دانىپ, ىسكە اسىرىلۋدا, ءتيىمدى زاڭنامالىق بازا قۇرىلدى, وزىق حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ جا­ڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوز­دەرى­نىڭ (جەك) ەڭ ءتيىمدى جوبالارىن ىرىكتەۋ بويىنشا اۋكتسيون­دىق ساۋدا-ساتتىق تەتىگى ەنگىزىل­دى. ەلىمىز وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جالپى كولەمىندە جەك-ءتىڭ ۇلەسىن 2030 جىلى 10%-عا دەيىن, ال 2050 جىلعا قاراي بالامالى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى مىندەت قويدى. قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە جيىنتىق قۋاتى 2 388 مۆت بولاتىن جەك-ءتىڭ 130 نىسانى جۇمىس ىستەپ تۇر. ورناتىلعان قۋاتتىڭ كوپ بولىگى – 48,2%-ى نەمەسە 1 150 مۆت كۇن ەلەكتر ستانسالارىنا, 40,0%-ى نەمەسە 1150 مۆت جەل ەلەكتر ستانسالارىنا, 11,7%-ى نەمەسە 280 مۆت گيدروەلەكتر ستانسالارىنا, از مولشەرى 1,82 مۆت بيوگازەلەكتر ستانسالارىنا تيەسىلى. بيىلعى 9 ايدا جەك وبەكتىلەرى وندىرگەن ەلەكتر ەنەرگياسى­نىڭ كولەمى 3,9 ملرد كۆت-ساعات­تى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 21%-عا ارتقان. سونىمەن جەك-ءتىڭ ۇلەسىنە ەلىمىزدە وندىرىلگەن بار­لىق ەلەكتر ەنەرگيانىڭ 4,6%-ى كەلىپ تۇر.

بايقاپ وتىرعانىمىزداي, سوڭعى 5 جىلدا جەك وبەك­تى­لەرىنىڭ ورناتىلعان قۋاتى 7 ەسە (2017 جىلى 341 مۆت), ال جەك-ءتىڭ ۇلەسى 4 ەسە (2017 جىلى 1,1%) وسكەن. بۇل – «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى سەرپىلىستىڭ ايقىن كورىنىسى.

اتالعان جەتىستىكتەردە قىزىل­­وردا وبلىسىنىڭ دا ۇلەسى بار. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى مەن كليماتتىق جاعدايى ار­قىلى ءوڭىردىڭ كۇن ەنەرگياسىن وندى­رۋدە الەۋەتى جوعارى. كۇن ساۋلەسىنىڭ ۇزاقتىعى جىلىنا 2-3 مىڭ ساعاتتى قۇرايدى. بۇل ارتىقشىلىقتى ەسكەرە وتىرىپ, وڭىردە اتالعان ەنەرگيا كوزىن پايدالانۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىندا جيىنتىق قۋاتى 89 مۆت-تى قۇرايتىن 9 كۇن ەلەكتر ستانساسى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ۇشەۋى سالىستىرمالى تۇردە ءىرى جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن سالىنعان. ەڭ ءىرىسى سانالاتىن «Baikonyr solar» قازاق-بريتانيالىق كومپانياعا تيەسىلى قۋاتتىلىعى 50 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى شيەلى اۋدانىندا ورنالاسقان. ال جالاعاشتا فرانتسيالىق «Total Eren» كومپانياسىنا تيەسىلى قۋاتتىلىعى 28 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى, «Hevel» كومپانيا­سىنا تيەسىلى قۋاتتىلىعى 10 مۆت ەلەكتر ستانساسى بار. بۇل ءۇش كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇ­رى­لىسى وڭىرگە 108 ملن دوللار ين­ۆەستيتسيا تارتۋعا,  60 جۇ­مىس ورنىن اشۋعا, ەلەكتر ەنەر­گياسى تاپشىلىعىنىڭ ءبىر بولىگىن جابۋعا, سونداي-اق اتمو­س­فەراعا شىعارىلاتىن CO2 شىعا­رىن­دىلارىن جىلىنا 122 مىڭ تون­ناعا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.

تاعى دا بىرقاتار كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى جوس­پارلانۋدا. 2022 جىلدىڭ 10 قاراشاسىندا قۋاتتىلىعى 20 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى جوباسىن ىرىكتەۋ بويىنشا اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق ءوتتى. اۋكتسيون قورىتىندىسىمەن قازاقستاننىڭ «تەسيس» جشس كومپانياسى جەڭىمپاز بولىپ انىقتالدى. جوبانى ارال اۋدا­نىندا 50 گەكتار اۋماقتا ورنالاستىرۋ جوسپارلانۋدا. كەلىسىمشارت بويىنشا جوبانى ىسكە قوسۋ مەرزىمى – 2024 جىل. بۇعان قوسا, شيەلى اۋدانىندا تاعى ءبىر كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار جەل ەنەرگياسىن جانە «جاسىل» سۋتەگىن ءوندىرۋ بويىنشا جوبالاردى وڭىردە ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالۋدا.

ايماقتا ءداستۇرلى ەنەرگيا كوزدەرىن دە دامىتۋ جالعاسۋدا. «Aksa energy» تۇرىك كومپانياسى قىزىلوردا قالاسىندا قۋاتتىلىعى 240 مۆت قازىرگى زامانعى جىلۋ بەرۋ ەلەكتر ستان­ساسىن سالۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزۋدە. ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۋا­­تى ءوڭىردىڭ سۇرانىسىن تو­لىق قاناعاتتاندىرۋعا جەتە­دى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قىزىل­وردا وبلىسى ەلەكتر ەنەرگياسىن يمپورتتاۋشى ايماقتان ەكس­پورت­تاۋشىعا اينالادى.

جەك جوبالارى ينۆەستي­تسيالىق پرەفەرەنتسيالار بەرۋ قا­رالعان قىزمەتتىڭ با­سىم تۇر­لەرىنىڭ تىزبەسى كىرە­دى. «Kazakh invest» ۇلتتىق كوم­پانياسى «جاسىل» ەنەرگەتيكا بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى ينۆەستورلارعا وقىتۋ ۆەبينارلارىن ۇيىمداس­تىرۋ ارقىلى اۋكتسيوندىق ساۋ­دا-ساتتىققا قاتىسۋعا, ينۆەس­تيتسيالىق كەلى­سىمشارت جاسا­سۋعا جانە جوبالاردى سۇيە­مەل­دەۋگە قولداۋ كور­­سەتۋدە. تۇتىنۋ­شىلاردى سا­پا­لى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قام­­تا­ما­سىز ەتۋ – وڭىرلەردىڭ ەكو­­نو­مي­كالىق ورلەۋىنىڭ كەپىلى.

مۇرات بالاباەۆ,

«Kazakh invest» ۇك» اق قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا وڭىرلىك ديرەكتورى