– ەلىمىز جاڭا كەزەڭنىڭ, جاڭا مەجەنىڭ الدىندا تۇر. كۇنى كەشە ءوز تاڭداۋىن جاساپ, مەملەكەت باسشىسىنا سەنىم ارتقان حالىق «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنىڭ ىسكە اساتىنىنان ءۇمىتتى. ال حالىقتى بىرىكتىرگەن وسى اسقاق يدەيانى جۇزەگە اسىرۋداعى وتاندىق سوتتىڭ ءرولى قانداي؟
– ادىلەتتى قازاقستان – قازىرگىدەي سىندارلى كەزەڭدە ەلدى ءبىر ماقساتقا بىرىكتىرگەن الەۋەتى كۇشتى, بولاشاعى ۇلكەن جوسپار. بۇل تۇجىرىمدامانىڭ العىشارتى – ءادىل سوت جۇيەسى. ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەتاسى, نەگىزى. ال ونىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسۋى بارىمىزگە بايلانىستى. الىپ امەريكانىڭ پرەزيدەنتى بولعان رونالد رەيگان «ەڭ ۇلى كوشباسشى مىندەتتى تۇردە ەڭ ۇلكەن ىستەردى جاسايتىن ادام ەمەس. ول ادامداردى ەڭ ۇلكەن ىستەر جاساۋعا ءماجبۇر ەتەتىن ادام» دەگەن ەكەن. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا يدەيالار ۇسىنۋمەن قاتار ءار سالانىڭ جاندانۋىنا, ءار ازاماتتىڭ قابىلەت-قارىمىن كورسەتۋىنە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. وتاندىق سوتتىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى مەن الداعى ىلكىمدى ىستەرىنە «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسىندا بەرىلگەن باعىت-باعداردىڭ سەرپىن بەرەرى انىق. ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار جىل ساناپ جەتىلدىرىلىپ جاتىر. دۇرىس ءارى ءادىل شەشىم شىعاراتىن سوت تورەلىگىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
سوت جۇيەسىندەگى رەفورمالار ەلىمىزدە اشىق ءارى ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا جول اشىپ وتىر. سول ارقىلى ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق تەتىكتەرى كۇشەيە ءتۇستى. الداعى ۋاقىتتا سوت كورپۋسىن بىلىكتى كادرلارمەن جاساقتاۋ, سوت جۇمىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, سۋديا تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ, زاڭداردى جەتىلدىرۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان رەفورمالار ءوز جەمىسىن بەرەرى انىق.
– جۇمىسىنىڭ ءمانى مەن مىندەتى تۋرا تورەلىككە نەگىزدەلگەن سوت سالاسى رەفورمادان كەندە بولىپ جاتقان جوق. وسى جاڭاشىلدىقتاردىڭ ناتيجەسى قانداي؟ حالىق وڭ وزگەرىستى سەزىنىپ وتىر ما؟
– سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋداعى باستى ماقسات «ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋى مەن زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ». جالپى, تاريحىمىزعا ۇڭىلەتىن بولساق تا, حالىق ءۇشىن «تورەلىك», «ادىلدىك» دەگەن ۇعىمدار ارقاشاندا ماعىناسى تەرەڭ, ماڭىزى زور ۇعىم بولعان. سەبەبى كەڭ ويلاپ, كەسەك پايىم جاساعان كەمەڭگەر قازاق وسى ۇعىمداردىڭ ارتىندا ادام تاعدىرى, ەل تاعدىرى تۇرعانىن جەتە تۇسىنگەن. سوندىقتان دا ءبىز ءۇشىن «بيلەر ينستيتۋتىنىڭ» ورنى ارقاشاندا بيىك, بەدەلدى. دانا بيلەرىمىزدىڭ ءادىل تورەلىك ارقاسىندا ەل تىنىشتىعى مەن جەر تۇتاستىعىن ساقتاعانىنا تاريح كۋا.
وتكەننەن ساباق الماي, جارقىن بولاشاققا جول باستاۋ قيىن. سوندىقتان دا بولار مەملەكەت باسشىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ «قارا قىلدى قاق جارعان» بيلەر جولىن جالعاستىرۋىمىز كەرەك دەپ, جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان ساياساتىندا سوت جۇيەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىپ وتىر. سالانى جاڭعىرتۋ, جاڭارتۋ باعىتىندا بۇعان دەيىن دە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلعان, الداعى ۋاقىتتا دا بۇل ءۇردىس توقتامايدى. ويتكەنى «توسىلعان سۋدىڭ تۇنىعى بولمايتىنى» سياقتى ءبىر شەڭبەردەن شىقپاعان, ىلگەرى قادام جاساماعان سالادا دا توقىراۋ ورىن الاتىنى تۇسىنىكتى. وسىعان وراي, سوت قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ, اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, سالانى حالىققا جاقىنداتۋ باعىتىندا قولدانىسقا ەنگىزىلگەن زاڭ, تاجىريبەگە قوسىلعان جوبالاردىڭ تيىمدىلىگىن حالىق كورىپ, ءبىلىپ وتىر.
«جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس» دەگەن دانا بابالارىمىز. سوتتاعى جوبالاردىڭ ومىرلىك بولۋى, ءوزىن ءوزى اقتاۋى تەك بىزگە عانا بايلانىستى ەمەس. بيىلعى جولداۋدا دا سالانىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا سەرپىن بەرەتىن ىرگەلى تاپسىرمالار ايتىلدى. دەسەك تە, قازىرگى تاڭدا ورىن الىپ وتىرعان وتە كۇردەلى «الەمدىك گەوپوليتيكالىق» احۋال كەزىندە, پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ ناتيجەلى بولۋى ەلىنە جاناشىر ءاربىر ازاماتتىڭ, ءاربىر سۋديانىڭ, ءاربىر سوت قىزمەتكەرىنىڭ ناقتى جۇمىسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە تاۋەلدى ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ءاربىر ادام تالاپ قويۋ مەن جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنەن باستاۋى كەرەك. سوندىقتان دا جۇمىسىمدا ء«اربىر تۇلعاعا ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتپەي, بۇكىل قوعامنىڭ بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتە تاتۋ ءومىر سۇرۋىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن ۇستانىمدى باسشىلىققا الىپ كەلەمىن.
سوتقا جۇگىنگەن ءاربىر تۇلعا ادىلدىك ىزدەپ كەلەتىنى ءسوزسىز. ەگەر ادىلدىكتىڭ بار ەكەنىنە, تورەلىكتىڭ تۋرا ەكەنىنە تاراپتاردىڭ كوزىن جەتكىزە الساق, ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى. ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ادىلدىكتىڭ ورنايتىنىنا سەنىمدى بولعان كەزدە عانا ساپالى تورەلىككە قول جەتكىزدىك دەپ ايتا الامىز.
– «اۋىر ءىستىڭ سالماعى بىلەككە تۇسەدى, اۋىر ءسوزدىڭ سالماعى جۇرەككە تۇسەدى» دەيدى قازاق. ءار ءىستى تارازىلاعان سايىن بىلەگىنە دە, جۇرەگىنە دە سالماق تۇسەتىن سۋديالار قىزمەتىنىڭ اۋىرلىعىن توراعادان ارتىق ەشكىم بىلمەس. بۇگىنگى سۋديالار بەتپە-بەت كەلەتىن قانداي تۇيتكىلدەر بار؟
– كەز كەلگەن ءىستىڭ ارتىندا ادام تاعدىرى تۇرعاندىقتان, ءىستى قاراۋ بارىسىندا تۋىندايتىن ماسەلە وتە كوپ. وسى رەتتە, اكىمشىلىك ىستەردى قارايتىن سۋديالاردىڭ جۇمىسىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ويتكەنى تاجىريبەگە ەندى قوسىلعان اكىمشىلىك سوتتاردا ءىستى تارازىلاۋدىڭ ءتارتىبى بولەك. كوپشىلىككە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن, بۇل قيىندىقتاردى سالىستىرا وتىرىپ ايتىپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, ازاماتتىق ىستەردى قارايتىن سۋديا تاراپتاردىڭ بەرگەن دالەلدەمەلەرىن زەرتتەۋمەن عانا شەكتەلەدى. ءارى تەك وسى ۇسىنىلعان دالەلدەمەلەردىڭ شەڭبەرىندە شەشىم شىعارادى. ويتكەنى سوتتىڭ ءوز بەتىنشە دالەلدەمە جيناقتاۋعا قۇقىعى جوق. ەگەر تاراپ قانداي دا ءبىر دالەلدەمەنى ءبىرىنشى ساتى سوتىنا ۇسىنباسا نەمەسە سول دالەلدەمەنى الدىرتۋعا سوتقا ءوتىنىش بىلدىرمەسە, ول دالەلدەمەنى جوعارى تۇرعان سوت ساتىلارى دا قابىلدامايدى. سوتتار تاراپتىڭ بۇل ارەكەتىن پروتسەسسۋالدىق مۇمكىندىگىن جىبەرىپ الدى دەپ باعالاپ, ىستە بار دالەلدەمەلەردىڭ شەڭبەرىندە عانا سارالاپ, شەشىم شىعارادى.
سول سياقتى قىلمىستىق ىستەردە دە سۋديالار ايىپتاۋ تارابى مەن قورعاۋ تارابىنىڭ ۇسىنعان دالەلدەمەلەرىن زەردەلەۋمەن عانا شەكتەلەدى. بۇل جەردە دە سۋديا ءوز بەتىنشە دالەلدەمە جيناقتامايدى. سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق ىستەردە دە سۋديا قولداعى بار دالەلدەمەلەر بويىنشا سوڭعى ءسوزىن ايتادى. ال اكىمشىلىك ىستەردەگى جاعداي مۇلدە باسقاشا. مۇندا «سۋديالاردىڭ بەلسەندى ءرولى» قاعيداسى باسشىلىققا الىنادى. اكىمشىلىك ءىستى قارايتىن سۋديا سوتقا ارىز تۇسكەننەن باستاپ بەلسەندى ءرول اتقارادى, ياعني ارىزدىڭ دۇرىس جازىلۋى, ارىزداعى تالاپتىڭ دۇرىس قويىلۋى, ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى دالەلدەمەلەر شەڭبەرىن ايقىنداۋ, جيناقتاۋ – وسىنىڭ بارلىعى اكىمشىلىك ءىس قارايتىن سۋديانىڭ الدىندا تۇرعان ماسەلە.
تۇركىستان وڭىرىندەگى سوتقا جۇگىنگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى قۇقىقتىق ساۋاتتى, زاڭنان حابارى بار ادامدار دەپ ايتا المايمىز. ولارعا كوپ جاعدايدا ءىستى قاراپ جاتقان سۋديا زاڭگەر رەتىندە دە كومەكتەسۋگە ءماجبۇر بولادى. ونىمەن قوسا, اكىمشىلىك ءىستى قارايتىن سۋديا ءوزىنىڭ شىعارعان سوت اكتىسىنىڭ تولىق ورىندالۋىن اياعىنا دەيىن قاداعالاۋى كەرەك. تولىق ورىندالعاننان كەيىن عانا ءىس كەڭسەگە وتكىزىلەدى, ال وعان دەيىن سوت اكتىسىنىڭ ورىندالۋى سۋديانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە بولادى. ياعني سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا باسقا ساناتتاعى ىستەر بويىنشا سۋديالار سوت اكتىسىن ورىنداۋعا جولدايدى دا, ءىستى كەڭسەگە وتكىزەدى, ءارى قاراي سوت اكتىسىنىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ سوتتىڭ كەڭسە مەڭگەرۋشىسىنە جۇكتەلەدى. وسىدان بايقاپ تۇرعانىمىزداي, اكىمشىلىك سوت سۋديالارىنىڭ جاۋاپتىلىعى مەن جۇمىسى باسقالاردان كوپ. بىراق ناتيجەسىندە, اكىمشىلىك ءىستى قاراعان سۋديانىڭ «مەن ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىعىن قالپىنا كەلتىردىم» دەپ نىق سەنىممەن ايتۋىنا بولادى. سەبەبى ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىعى ءىستى قاراعان سۋديانىڭ بەلسەندىلىگى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا قالپىنا كەلەدى.
– اكىمشىلىك ادىلەت ينستيتۋتىنىڭ تاجىريبەگە ەنگەنىنە ءبىر جىلدان استى. جاڭا سوت پەن سۋديالار جۇمىسى حالىق كوڭىلىنەن شىعىپ جاتىر ما؟
– اكىمشىلىك ىستەردى قاراۋ – كۇردەلى پروتسەسس, ونىمەن قوسا سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ وسى مودەلى 2021 جىلى عانا ەنگىزىلدى. ياعني سوت تاجىريبەسى ءالى تولىققاندى ورنىققان جوق, سوندىقتان ءبىرشاما قيىندىقتار ءالى دە بار. دەگەنمەن دە, سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ وسى مودەلى وبلىس حالقى ءۇشىن وڭ ناتيجەسىن بەرۋدە, اكىمشىلىك سوت تولىق جۇمىس جاساپ, ىستەر قارالىپ, شەشىمدەر شىعارىلىپ, قۇقىقتار قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر.
جالپى, ىستەردى قاراۋ بارىسىندا تۋىنداعان ماسەلەلەر زاڭ شەڭبەرىندە شەشىلەدى. كەي كەزدەردە ءىستى قاراپ جاتقان سۋديانىڭ زاڭدى جەتىك بىلمەۋىنەن نەمەسە دۇرىس قولدانا الماۋىنان قاتەلىكتەر ورىن الاتىنى جاسىرىن ەمەس. مۇنداي قاتەلەر جوعارى تۇرعان سوت ساتىسىندا تۇزەلەدى, دەگەنمەن دە ءاربىر سۋديانىڭ قاتەسى حالىقتىڭ سەنىمىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. سوندىقتان دا زاڭسىز سوت اكتىلەرىنىڭ الدىن الۋ باعىتىندا شارالار قابىلداپ جاتىرمىز. ول ءۇشىن اپتا سايىن تۇركىستان وبلىسىنداعى بارلىق سۋديانىڭ قاتىسۋىمەن جەدەل جينالىستار وتكىزىلىپ, كەمشىلىكتەر تالقىلانىپ, شەشۋ جولدارى ايقىندالادى. بۇعان قوسا, اي سايىن ايماقتىق سەمينارلار وتكىزىلىپ كەلەدى. وبلىستىق سوتتىڭ سۋديالارى ورنالاسۋ ايماقتارىنا بايلانىستى توپتاستىرىلىپ جيناقتالعان اۋداندىق سوتتاردىڭ سۋديالارىن بىرىكتىرىپ, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جىبەرىلگەن قاتەلەرىمەن جۇمىس ىستەپ, ارەكەت ەتۋشى زاڭدارعا ەنگىزىلگەن جاڭالىقتاردى تالقىلاپ, سوت تاجىريبەسىنىڭ بىركەلكىلىگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان وقىتۋلاردى جۇزەگە اسىرادى.
سونىمەن قاتار جۇمىس كورسەتكىشتەرى تومەن, زاڭدى قولدانۋدا قاتەلەرگە ءجيى جول بەرەتىن جەكەلەگەن سۋديالار سەنبى سايىن وبلىستىق سوتقا شاقىرتىلىپ, ولارمەن قوسىمشا وقىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە سوت تاجىريبەسىن قالىپتاستىرۋدا وڭتايلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك دەپ ويلايمىن. مىسالى, 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا اۋداندىق سوتتاردىڭ 74 شەشىمىنىڭ كۇشى جويىلىپ, 96 شەشىمى وزگەرتىلگەن بولسا, بيىلعى 9 ايدا 44 شەشىمنىڭ كۇشى جويىلىپ, 46 شەشىم وزگەرتىلگەن. ياعني اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ ازاماتتىق ىستەر بويىنشا جۇمىس ساپاسى 50%-عا جۋىق جاقسارعان. قىلمىستىق ىستەرگە كەلسەك, بىلتىرعى جىلدىڭ 9 ايىندا اۋداندىق سوتتاردىڭ 32 ۇكىمىنىڭ كۇشى جويىلسا, بيىلعى ەسەپ بەرۋ كەزەڭىندە 16 ۇكىمنىڭ كۇشى جويىلعان, سايكەسىنشە بۇزىلعان ۇكىمدەر سانى 50%-عا جاقسارعان.
– حالىقپەن ءجيى كەزدەسىپ, قابىلداۋلار وتكىزەتىنىڭىزدى بايقاپ ءجۇرمىز. كوپشىلىكتىڭ سوتقا دەگەن پىكىرى قانداي؟
– «كوپ قايدا بولسا, شىندىق سوندا» دەيدى قازاق. كوپشىلىككە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن سوڭ, ولاردىڭ پىكىرىن, لەبىزىن تىڭداۋ اسا ماڭىزدى. اپتا سايىن ازاماتتاردى قابىلداۋ سەبەبىم دە سوندىقتان. قابىلداۋ بارىسىندا زاڭ تالاپتارىن ءتۇسىندىرىپ, قابىلداۋعا كەلگەن ازاماتتى تولىق تىڭداپ, سوتتارعا دەگەن نارازىلىق كوزقاراسىن باسۋعا تىرىسامىن. ونىمەن قوسا, وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, قازىرگى تاڭدا پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ نەگىزىندە وبلىس اكىمدەرى اۋداندارعا شىعىپ, جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدە. وبلىس اكىمىنىڭ ايماقتارداعى حالىقپەن كەزدەسۋلەرىنە تيىسىنشە اۋداندىق سوتتاردىڭ توراعالارى مەنىڭ تارابىمنان قاتىسۋعا مىندەتتەلگەن. سول جەردە توراعالارعا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سوتتارعا قاتىستى تۋىنداعان سۇراقتارىنا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سوتتارعا دەگەن وڭتايلى كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا تىرىسۋ مىندەتى جۇكتەلگەن.
وسى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سۋديالاردىڭ ارەكەتىنە بەرگەن شاعىمدارىنىڭ ازايۋىنا قول جەتكىزدىك دەپ ويلايمىن, ناقتى 2022-جىلدىڭ ەسەپ بەرۋ كەزەڭىندە 76 شاعىم تۇسسە, بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە 110 شاعىم بولعان, ياعني شاعىمدار سانى 46-عا نەمەسە 51%-عا ازايعان. سونىمەن بىرگە اعىمداعى كەزەڭدە سوت اكتىلەرىنە شاعىم كەلتىرۋ ازايعانىن ايتىپ كەتۋ كەرەك. ناقتى اپەللياتسيالىق تارتىپپەن 2022 جىلدىڭ 9 ايىندا القاعا 1036 ءىس تۇسكەن, قالدىق ىسپەن قوسقاندا بارلىعى 1220, ونىڭ 998-ءى اياقتالعان, بۇل بارلىق اياقتالعان ىستەردىڭ 81,8% قۇرايدى (2021 جىلى 1998 ءتۇسىپ, ونىڭ 1862 اياقتالعان, – 962 ءىس از تۇسكەن). ونىڭ ىشىندە اپەللياتسيالىق شاعىممەن 643 ءىس تۇسكەن, بۇل ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتارمەن قابىلدانعان بارلىق شەشىمدەردىڭ 8,9% قۇرايدى, (2021 جىلى 972 ءىس تۇسكەن نەمەسە قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ 11,0% قۇرايدى, – 329 شاعىم از تۇسكەن). ياعني اعىمداعى كەزەڭدە سوت اكتىلەرىنە شاعىم كەلتىرۋ 2,1% تومەندەگەن. بۇل كورسەتكىشتەردەن سوتقا جۇگىنىپ جاتقان تۇلعالاردىڭ سانى ازايعانىن كورەمىز. ءبىزدىڭ پىكىرىمىز بويىنشا, ءىستىڭ ءمان-جايلارىن تولىققاندى انىقتاپ, سوت اكتىلەرىن تاراپتارعا دۇرىس ءتۇسىندىرۋ وسىنداي كورسەتكىشتەرگە اكەلىپ وتىر.
– تۇرىسبەك ەربولعان ۇلى, وبلىس بويىنشا بىتىمگەرشىلىك ينستيتۋتىن قولدانۋ قانداي دەڭگەيدە؟
– سوتقا جۇگىنگەن ەكى تاراپتى دا قاناعاتتاندىراتىن, ەكى تاراپ تا مويىندايتىن شەشىم قابىلداعاندا عانا, ادىلەتتىلىكتى ورناتۋدىڭ بيىك شىڭىنا جەتۋگە بولادى. ال ەكى تاراپتى دا قاناعاتتاندىراتىن شەشىم قابىلداۋ دەگەنىمىز, ول – ەكى تاراپتى تاتۋلاستىرۋ. قازىرگى تاڭدا, جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆ تا سوتتاردان تاتۋلاستىرۋ ينستيتۋتتارىن كەڭىنەن قولدانۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى «حالىقارالىق مەدياتسيا ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا وكىلدىگىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدىق. مەموراندۋم اياسىندا كاسىبي مەدياتورلاردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ تىركەۋىندەگى جۇمىسسىزدارعا, زەينەتكەر, مۇگەدەك, كوپبالالى وتباسىلارعا جانە زاڭعا سايكەس جەڭىلدىكتەرگە يە وزگە دە ادامدارعا مەدياتسيا ءراسىمىن تەگىن جۇرگىزۋگە قول جەتكىزدىك.
بيىلعى 9 ايدا بىتىمگەرشىلىك ينستيتۋتتارىن قولدانىپ 1 777 ازاماتتىق ءىس قارالسا, 2021 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىندە 1 165 ءىس بولعان, ياعني بيىل بىتىمگەرشىلىكتى قولدانعان ىستەر سانى 612-گە كوبەيگەن. وسى كەزەڭدە 116 اكىمشىلىك ءىس بويىنشا مەدياتسيا قولدانىلسا, 2021 جىلعى مۇنداي ىستەر سانى – 9. ياعني بىتىمگەرشىلىك ينستيتۋتتارىن قولدانۋدا دا وڭتايلى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ كەلەمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ءارى قاراي دا جالعاسىن تابادى.
ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ادىلدىكتىڭ ورنايتىنىنا سەنىمدى بولعان كەزدە عانا, ساپالى تورەلىككە قول جەتكىزدىك دەپ ايتا الامىز. سەنىمدىلىك قايدان پايدا بولادى؟ سەنىمدىلىك – قولجەتىمدى ادىلەتتىلىكتەن, سۋديانىڭ بەدەلى مەن ابىرويىنان, تۇسىنىكتى جانە نەگىزدى سوت اكتىسىنەن تۋىندايدى. سوندىقتان دا كۇندەلىكتى جۇمىسىمدى, ماعان سەنىپ تاپسىرىلعان سوتتا ساپالى سوت تورەلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاۋعا, ماعان جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى تيىسىنشە دەڭگەيدە ورىنداۋعا ارنايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
عالىمجان ەلشىباي,
«Egemen Qazaqstan»
تۇركىستان وبلىسى