دومبىرامەن «سمۋگليانكانى» تارتقان

الەكساندرا كيسەلەۆا تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر

اتىراۋدا الەكساندرا كيسە­لەۆا دەيتىن سارى شاشتى ءجاسوس­پىرىم تۇرادى. مەرەكەلىك شارالاردا قازاقتىڭ دومبىراسىنان كۇمبىرلەتە كۇي توگەدى. ونى العاش رەت كورگەندە تاڭدانعانىمىز راس ەدى. دەگەنمەن, «دومبىرانى قازاقستاندا تۇرعاسىن تارتاتىن شىعار» دەپ تە ويلاپ قويعانبىز. سويتسەك, الەكساندرا كىشكەنتاي كۇنىنەن قازاقتىڭ مادەنيەتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قۇرمەت­تەۋگە داعدىلانىپتى. ولاي دەيتى­نىمىز, بۇل اۋلەتتىڭ ارعى اتاسى الەكسەي پاۆلوۆيچ قازاق جىگىت­تەرىمەن دوستاسىپ, وتباسىلىق قۋانىشتارىن بىرگە بولىسكەن ەكەن. قازاقشا تازا سويلەگەن, قازانىندا قازاقشا ەت اسۋ ۇزىلمەگەن. – بىلەسىز بە, مەنىڭ كۇيەۋىم­نىڭ اكەسى الەكسەي ءپاۆلوۆيچتىڭ قازاقتاردىڭ اراسىنان وتباسىلىق دوستارى وتە كوپ ەدى. قازاقشا ماقالداپ سويلەگەندى ۇناتاتىن. قازاقتىڭ ءجون-جورالعىلارىن جاقسى بىلەتىن ەدى. قازاقشا ەت اسقاندى ءتاۋىر كورەتىن. جۇ­مىسىنان قولى بوساعان ساتىندە ماحامبەت اۋدانىندا تۇراتىن دوس­تارى ناعي جەكسەنوۆ, تاسىماي سالىقوۆ اعالاردىڭ ۇيىنە ءجيى بارۋشى ەدى. كۇيەۋىم ۆلاديمير دە قازاقشاعا جەتىك ەدى. ەكەۋمىز ۇيلەنۋگە ءسوز بايلاسىپ جۇرگەندە, ۆلاديمير مەنى سالىقوۆتاردىڭ ۇيىنە ەرتىپ اپاردى. سول ۇيدەگى انامىزداي بولعان روزا اپاعا مەنى تانىستىرىپ, «وسى قىزعا ۇيلەنۋىمە بولا ما؟» دەپ رۇقساتىن سۇراپ ەدى, – دەپ الەكساندرانىڭ اجەسى نادەجدا اپاي ءوزى كەلىن بولىپ تۇسكەن كيسەلەۆتەردىڭ قازاق وتباسىلارىمەن شىنايى دوستىعىن ەسكە الدى. – اقتوبەگە بارعان ءبىر ساپارىمدا قايىن اتايعا سىي جاساۋدى ويلاستىرىپ, دۇكەننەن ويۋ-ورنەكتەرى بار ءتورت بۇرىشتى تاقيا كورىپ: «پاپا, مەن سىزگە ءتورت بۇرىشتى تاقيا ساتىپ الدىم», دەپ تەلەفون شالدىم. سوندا, يماندى بولعىر, قايىن اتاي: «قىزىم, ماعان وزبەكتىكىن ەمەس, كادىمگى قا­­­زاقى تاقيا اكەل», دەدى. سونان سوڭ­ ءوز­بەك تاقياسىن اۋىستىرىپ الدىق. قازاق وتباسىلارىمەن ەتەنە ارالاسىپ, قازاق جىگىتتەرىنە ادال دوس بولعان الەكسەي پاۆلوۆيچ كەلىنى نادەجدا سىيلاعان ويۋ-ورنەكتەرمەن كومكەرىلگەن قازاقى تاقيانى باسىنان تاستاماعان ەكەن. قىسى-جازى قازاقى تاقيانى كيىپ جۇرەتىن ورىستىڭ دارقان كوڭىلدى سارى شالى كەيىنگى ۇرپاعىنا وسكەن-ونگەن جەردىڭ قادىرىنە جەتۋدى, جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن, ءتىلىن قۇرمەتتەۋدى اماناتتاسا كەرەك-ءتى. كيسەلەۆتار وتباسىنىڭ بۇگىنگى مۇشەلەرى قازاق ءتىلىن دە انا تىلىندەي قۇرمەتتەيدى. بۇعان الەكساندرانىڭ اجەسى نادەجدامەن قازاقشا سويلەسكەندە كوز جەتكىزە تۇستىك. – الەكساندراعا ونەر ارعى اتاسى الەكسەي پاۆلوۆيچتەن دارىعان عوي. ول كىسى قاسىقتارمەن كەز كەلگەن اۋەندى كەرەمەت ويناۋشى ەدى. قازاقتىڭ اندەرىن, كۇيلەرىن جانى سۇيەتىن. ءبىر وكىنىشتىسى, الەكساندراداي شوبەرەسىنىڭ دومبىرامەن كۇي شەرتكەنىن كورە المادى. ەگەر ءتىرى جۇرگەندە, توبەسى كوككە جەتكەندەي قۋانار ەدى, –دەيدى اجەسى نادەجدا اپاي. قايىن اتاسىنىڭ قازاق وتباسىلارىمەن ادال دوستىعىن كوڭىلىنە مىقتاپ تۇيگەن نادەجدا نەمەرەسى الەكساندرانى ءوزى جۇمىس جاسايتىن قۇرمانعازى اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنە ەرتىپ اپارادى ەكەن. جۇمىسىنا كەدەرگى بولماسىن دەپ بەس جاستاعى الەكساندرانى مۋزىكا زالىنا جىبەرگەن عوي. سول زالدا قوبىز ءۇنىن العاش ەستىگەن الەكساندرا: «ۇلكەن سكريپكادا ويناعىم كەلەدى» دەپتى. كەيىننەن دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىنە ەلىتسە كەرەك, قازاقتىڭ كيەلى اسپابىنىڭ جانىنان شىقپاي قويىپتى. مىنە, سودان بەرگى ون جىلدان بەرى الەكساندرا دومبىرانى جانىنا سەرىك ەتىپ كەلەدى. «الەكساندرامەن بىرگە دومبىراسى دا ءوسىپ كەلەدى. بالاباقشانىڭ قازاق توبىنا بارعاندا دا دومبىراسىن قولىنان تاستاعان جوق. ەڭ كىشكەنتاي دومبىرانى الماتىدان تاپسىرىسپەن الدىردىق. الەكساندراعا جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي ءۇشىنشى دومبىرانى ساتىپ اپەردىك» دەپ اعىنان جارىلدى نادەجدا اپاي. اجەسىنىڭ ايتۋىنشا, كيسە­لەۆتار وتباسىنداعى كۇيشى قىز – الەكساندرا دومبىرا دەسە, ىشكەن اسىن جەرگە قويادى. مەكتەپتەگى ساباعىنان كەلىسىمەن بىردەن دومبىرانى قولىنا الىپ, بىرنەشە كۇي ورىندايدى. سونان سوڭ عانا اس بولمەسىنە تاماقتانۋعا كىرەدى. ءسال نارسەدەن كوڭىلى تۇسسە, بولمەسىنىڭ ەسىگىن كىلتتەپ الىپ, دومبىرامەن سىرلاسادى ەكەن. «ءبىزدىڭ الەكساندرا دومبىرانى كوزىن جۇمىپ تا, جاتىپ تا تارتا بەرەدى» دەگەن اجەسىنىڭ ءازىلىنىڭ استارىندا شىندىق بار. ويتكەنى, قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپابىن جانىنا سەرىك ەتكەن ورىستىڭ قارشاداي قىزىنىڭ ونەرى كوپشىلىككە دومبىرا ارقىلى تانىلدى. ال الەكساندرانىڭ ءوزى قازاقتىڭ دومبىراسىمەن اۆستريا مەن يسپا­نيا, فرانتسيا مەن يتاليا, مو­ناكو كورولدىگى مەن پولشادا, گەرمانيا مەن چەحيا ەلدەرىندە ونەر كورسەتتى. قۇرمانعازى مەن دينانىڭ كۇيلەرىن ماسكەۋ, پاريج, كانن, نيتستسە ساحنالارىندا ناشىنە كەلتىرە ورىندادى. حالىقارالىق كونكۋرستاردا دا قازاق كۇيىن شەرتەدى. اسىرەسە, ماسكەۋدە وتكەن «سەرەبريانايا زۆەزدا» كونكۋرسىن ەش ۇمىتپاق ەمەس. ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار. ناقتىلاي ايتقاندا, 2010 جىلى رەسەي استاناسىندا وتكىزىلگەن بۇل كونكۋرسقا ءبىر مىڭنان استام ۇمىتكەر قاتىسىپ, ەكى باس جۇلدە مەن 284 جۇلدەلى ورىندى يەلەنۋ ءۇشىن بار ونەرىن سالىپتى. وسى سايىستا اتىراۋلىق الەكساندرا كيسەلەۆا دومبىرامەن ورىستىڭ «سمۋگليانكاسىن» ورىندادى. قازاق ەلىنەن قاتىسقان دومبىراشى ورەننىڭ ونەرىنە زال ىشىندە ينە شانشار ورىن قالدىرماعان ورمانداي ورىس دۋىلداتا قول سوعۋمەن شەكتەلمەي, دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىمەن ەلىتىپ, «سمۋگليانكانى» شىرقاپ وتىرىپتى. ءدال وسى حالىقارالىق كونكۋرس­تا قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن وزگە ەلدەر ساحناسىندا ناسيحاتتاپ جۇرگەن الەكساندرا كيسەلەۆا قوس باس جۇلدەنىڭ بىرىنە يە بولدى. قازىر كوپشىلىك الەكساندرانى كۇيشى قىز دەپ اتايدى. دەسە دەگەندەي, ونىڭ نازىك ساۋساقتارى دومبىرا پەرنەلەرىمەن جوعارى-تومەن جورعالاي جونەلگەندە, قوس ىشەكتەن قۇلاققا جاعىمدى قوڭىر ءۇن توگىلەدى. وتكەن جىلى قۇرمانعازىنىڭ وننان استام كۇيىن جۇرتشىلىققا ۇسىنعان مىڭ ادامدىق وركەستردىڭ قۇرا­مىندا ونەر كورسەتتى. ەلباسى­نىڭ الدىندا قازاق كۇيلەرىن شەرت­كەنىن «ومىرىمدەگى ەڭ ءبىر ۇمى­تىلماس ءسات» دەپ ەسەپتەيدى الەك­ساندرانىڭ ءوزى. قازاق ونەرىنىڭ, ۇلتتىق ساز اسپابى –دومبىرانىڭ قادىرىن بىلەتىن نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى كونتسەرتتەن كەيىن الەك­سان­درانىڭ ونەرىنە ساتتىلىك تىلەپ, ورىنداۋشىلىق شە­بەرلىگىنە ريزا­شىلىعىن ءبىلدىرىپتى. – مەنى دومبىرا تارتۋعا ءۇي­رەتكەن ۇمسىن زينوللاقىزىنا العىسىم شەكسىز, – دەيدى الەك­سان­­درا كيسەلەۆا. – قازاقتىڭ دوم­­بى­راسىن تارتقىم كەلەدى دەگە­نىم­دە, كەۋدەمنەن يتەرگەن جوق. كەرى­سىنشە, مەنىڭ دومبىراعا دەگەن قى­زىعۋشىلىعىمدى ودان ءارى تەرەڭ­دەتە ءتۇستى. وسى ۇستازىمنىڭ ارقا­سىندا دومبىرا تارتۋدى جەتىك مەڭ­گەردىم. بولاشاقتا وسى ۇس­تازىمنىڭ سەنىمىن اقتاسام دەيمىن. اجەسى نادەجدا مەن اناسى ناتاليا الەكساندرانىڭ بو­لا­شاقتا كونسەرۆاتوريادا ءبىلىم الاتىندىعىن سەنىممەن ايتىپ وتىر. دەمەك, الەكساندرانىڭ كە­رەمەت كۇيشى اتانۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى, ول كيسەلەۆتەر وت­باسىنىڭ اتاسى الەكسەي پاۆ­­لوۆيچتان بەرى جەلى بولىپ تارتىلعان قازاق حال­قىنىڭ مادە­نيەتىن, ونەرىن قۇرمەتتەۋدى جال­عاستىرىپ كەلەدى. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ وبلىسى. سۋرەتتە: الەكساندرا كيسەلە­ۆانىڭ دومبىرامەن كۇي ورىنداۋ ءساتى. سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ.