ەڭبەكپەن تۇلەگەن تۇركىستان

جۋىردا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سالىنىپ نە قايتا قۇرىلىپ جاتقان نىساندار بويىنشا كەمشىلىكتەر ورتاعا سالىنعان جيىندا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى جاۋاپتى سالا باسشىلارىنا ناقتى تاپسىرمالار بەردى.

«تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن, گازبەن, ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ – باستى مىندەت. اۋىز سۋ ماسەلەسىن تەرەڭ تالداپ, اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى, باسقارمالار نەمەسە وبلىس اكىمدىگى دەڭگەيىندە شەشىلەتىندەرىن ناقتىلاپ بەرگەن ءجون. ارنايى جوسپار قۇرىپ, جۇيەلى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك», دەدى وبلىس اكىمى.

جيىندا قازىعۇرت, سارىاعاش, كەلەس, جەتىساي, ماقتاارال اۋداندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. ونى شەشۋ ءۇشىن «تۇركىستان وبلىسىنداعى وگەم وزەنىندەگى سۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ كاس­كادى مەن سۋ قۇبىرى» جوباسىن ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ كوزدەلۋدە. ال كەنتاۋدا جەراستى سۋلارىن تومەندەتۋ جۇيەسىن سالۋ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالۋعا جاقىن. كەندى شاھاردا سالىنىپ جاتقان جەراستى سۋلارىن تومەندەتۋ جۇيەسى تولىق جۇزەگە اسقان سوڭ قالاداعى اپاتتىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى شەشىلىپ, جينالعان سۋ ءتيىمدى پايدالانىلماق. تارتىلعان سۋ «قوسقورعان» سۋ قويماسىنا قۇيىلادى. تۇركىستان وڭىرىنە قوسىمشا 70 ملن تەكشە مەترگە دەيiنگi اعىن سۋ جەتكىزىلەتىن بولادى. جوبا اياسىندا بۇ­رىنعى شاحتاعا تۇسەتىن عيماراتتىڭ ىشىنە 60 مەتر تەرەڭدىكتە 11 سۋسورعىش ورناتىپ, «كەنشىلەر» ساياباعىندا ورنالاسقان بەتوندى ارىققا قۇيۋ ارقىلى قالا ىشىمەن الىپ ءوتۋ قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە, كەنتاۋدا جاساندى كول پايدا بولادى. جوبا بويىنشا 1,5 مىڭ شاقىرىم جول قازىلىپ, 5,5 شاقىرىمعا قۇبىر جۇرگىزىلدى. كەنتاۋ تۇركىستانمەن بىرگە داميتىن ءارى الەۋەتى زور شاھار. سوندىقتان دا جىلۋعا, سۋ جۇيەسىنە قاتىستى تۇيتكىلدەر قاتاڭ باقىلاۋدا بولماق. بۇگىندە كەنتاۋدا جاڭادان سوعىلعان كوپقاباتتى 10 تۇرعىن ءۇي گاز جۇيەسىنە قوسىلۋدا. بۇل ۇيلەردى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سىرتقى گاز جۇيلەرىنە جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جاتتاماسى ازىرلەنىپ, قۇرىلىس جۇ­مىستارى بىلتىر اياقتالعان. قازىرگى تاڭدا ش.ءۋاليحانوۆ كوشەسىندەگى №160, 162, 164 ۇيلەردەگى 180 پاتەر تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلدى. ال «كەنتاۋ قالا­سىن­داعى كارىز سۋ تازارتۋ ستانساسى مەن سۋ تازارتۋ قۇرىلىمدارىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن كەلىسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى 2023-2024 جىل­دارعا جوسپارلانعان. جوبا بويىنشا 40 گەكتار جەر تەلىمىنە جاڭا كارىز سۋ تا­زارتۋ ستانساسى سالىنىپ, ءتيىستى قۇرىلىم­دا­رىمەن قامتىلادى. بۇل ستانسا قالانىڭ كارىز سۋ جۇيەسىن تولىق تازالاۋعا قاۋقارلى بولماق.

وڭىردە ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋ, تاريفتەردى قاداعالاۋ, وسى سالاداعى ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىندە. وبلىس تۇرعىندارى نەگىزىنەن اۋىلدى جەردە تۇرادى. ولاردى ساپالى ينفراقۇرىلىم, ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ – ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. تاريفتەر ماسەلەسى دە جاۋاپتى مەكەمە ارقىلى تۇ­راقتى زەردەلەنەدى. وبلىستاعى 831 ەلدى مەكەننىڭ 815-ءى ورتالىقتاندىرىلعان ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلعان, قالعان 16 ەلدى مەكەن دەربەس ەلەكتر قوندىرعىنىڭ قۋاتىن پاي­دالانۋدا. بيىل ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا 13,1 ملرد تەڭگە قارالىپ, 40 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ 8-ءى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. ال قالعان 32 نىساننىڭ قۇرىلىسى 2023 جىلعا وتپەلى. تۇركىستان قالاسىندا 2024-2025 جىلدارى «ساۋران», «نۇرتاس» قوسالقى ستانسالارىنىڭ جانە «ورتالىق» قوسالقى ستانساسىنان حالىقارالىق اۋە­جايعا دەيىنگى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ قۇرى­لىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وبلىستا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ, كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ جولدارى دا جان-جاقتى قاراستىرىلۋدا. يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى زەردەلەنۋدە. وڭىردە ءىرى زاۋىتتار از. ين­ۆەستورلار تارتۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنعان. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى جاس­تاردى ەڭبەككە تارتۋ, ولاردى ىنتالان­دىرۋ باعىتىنداعى جوبالاردى كۇ­­شەي­تۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. وڭىردە جۇ­مىس كۇشى جەتكىلىكتى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا 170 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيز­نەس سۋبەكتىلەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. بيىل ولاردىڭ سانى 26,5 مىڭعا ارت­قان. تۇر­عىن­داردى كاسىپكەرلىككە باۋلۋ, نەسيە­لەن­دىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بۇل ورايدا وڭىردەگى يندۋستريالدىق جانە ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماقتارعا ينۆەس­تيتسيا تارتۋ ءىسىن جانداندىرۋ ماڭىزدى.

«جالپى ءبىرىنشى كەزەكتە يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ جەر ماسەلەسى جانە وعان قاجەتتى ينفراقۇرىلىم بويىنشا «جول كارتالارىن» بولەك ازىرلەۋىمىز كەرەك. كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار ءبىزدىڭ وڭىردە ەلەكتر ءتاريفى ارزان ەمەس ەكەنىن ايتادى. ينۆەستورلارمەن دۇرىس جۇمىس ىستەۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى ءتيىستى باسقارمالار مەن مەكەمەلەردەن, باسشىلاردان ناقتى ۇسىنىستار كۇتەمىن. اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارىنىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ. وسى باعىتتا جۇمىستى جانداندىرىڭىزدار. يندۋستريالدى ايماقتار مەن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ىقپال ەتۋگە ءتيىس», دەدى دارحان ساتى­بالدى يندۋستريالدى ايماقتاردى دامىتۋ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ ماسەلەلەرى تالقىلانعان جيىندا.

سونداي-اق وبلىس اكىمى ەلەكتر قۋاتىنا قاتىستى ءتاريفتى تومەندەتۋ جانە رەتتەۋ جونىندە جاۋاپتى مەكەمەلەرمەن بىر­­­لەسە جۇمىس ىستەپ, ءتيىمدى شەشىم شى­­عارۋ­دى تاپسىردى. يندۋستريالدى ايماق­تاردا جۇمىستى جانداندىرۋ, جاڭا كاسىپ­ورىنداردى اشۋ ءىسىن كۇشەيتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. باسقارۋشى كومپانيالاردى وڭتايلاندىرىپ, ناقتى ناتيجەگە جەتۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋدى جۇكتەدى.

جالپى, وبلىستا 9 يندۋستريالدى ايماق بار. ولار ماقتاارال, شاردارا, سوزاق, قازىعۇرت, تۇلكىباس, بايدىبەك, ورداباسى اۋداندارى مەن تۇركىستان جانە كەنتاۋ قالالارىندا ورنالاسقان. يندۋستريالدى ايماقتاردا قۇنى 24,054 ملرد تەڭگە بولاتىن جانە 2 614 جۇمىس ورنىن قۇرايتىن 56 جوبا ورنالاسقان. ونىڭ ىشىندە قۇنى 15,542 ملرد تەڭگە بولاتىن جانە 2 087 جۇمىس ورنىن قۇرايتىن 40 جوبا ىسكە قوسىلىپ, جۇمىس اتقارۋدا. بيىل 266 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 7 جوبانى ىسكە قوسۋ مەجەلەنگەن. سونداي-اق وڭىردە «Turkistan» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىرگى تاڭدا 365 گەكتار ونەركاسىپتىك ايماعىنىڭ ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ ءى جانە ءىىى كەزەڭدەرىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مۇندا بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى كەلىسىمدەر بار. الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا ءىرى ينۆەستورلاردى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. ورانعاي اۋىلىندا ورنالاسقان ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى, بايلانىس جۇيەسى, باقىلاۋ وتكىزۋ بەكەتىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. گاز قۇبىرى 23 شاقىرىمعا جۇرگىزىلىپ, جۇمىستار جالعاسۋدا. سونىمەن بىرگە اباتتانتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

«ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا بيزنەسىن اشۋعا نيەتتى كاسىپكەرلەرگە بار­لىق جاعداي جاساۋعا مىندەتتىمىز. ءبىز ۇسىناتىن مۇمكىندىك وتە قولايلى بولۋعا ءتيىس. تاريف تومەن, مۇمكىندىك مول بولۋى قاجەت. ەڭ الدىمەن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا ورنالاساتىن جاڭا جوبالار ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعى باسىم», دەدى وبلىس اكىمى.

سونداي-اق كاسىپكەرلەردى قورعايتىن جانە دامىتاتىن, وتكىزۋ نارىعىنا جول اشاتىن, ونىمدىلىكتى ۇلعايتىپ, قازاقستاندىق ءونىمنىڭ ساپاسى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىن ءتيىمدى ونەركاسىپ ساياساتىن, سونىمەن قاتار اشىق ءارى پراگماتيكالىق سالىقتىق-بيۋدجەتتىك ساياسات قالىپتاستىرۋ كەرەك. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا ەكونوميكالىق ايماقتىڭ تابىستى دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىن ونەركاسىپتەر مەن ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جانداندىرۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل ايماقتار – وندىرىسكە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ نەگىزگى الاڭدارىنىڭ ءبىرى. سەبەبى ونىڭ اۋما­عىندا ورنالاسقان كاسىپورىندارعا مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن جەڭىلدىك ۇسىنىلادى. اتاپ ايتقاندا, كاسىپورىن اشۋ ءۇشىن ينۆەستورعا بارلىق ينفراقۇرىلىم جەلىلەرى جۇرگىزىلگەن جەر تەلىمى تەگىن بەرى­لەدى. وعان قوسا مۇنداعى كومپانيالار جەر سالىعى, م ۇلىك سالىعى مەن كور­پوراتيۆتى تابىس سالىعىنان بوساتىلادى. اەا اۋماعىندا تاۋار وندىرۋشىلەرگە ەلەكتر قۋاتى ارزانداتىلعان تاريفپەن بە­رىلەدى. «Turkistan» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا جالپى قۇنى 650,772 ملرد تەڭگە تۇراتىن 91 جوبا جۇزەگە اسادى. بۇگىندە 65 جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋىنان 2 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلعان. بارلىق جوبا بويىنشا 8 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاسادى.

وڭىردە يندۋستريالدى ايماقتار سانى ارتا تۇسپەك. وبلىستا قۇنى 42,541 ملرد تەڭگەنى جانە 3 023 جۇمىس ورنىن قۇرايتىن بارلىعى 60 جوبا ورنالاسقان. كەلەسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا «تurkistan» ايماعىندا ورنالاسقان براۋنفيلد وندىرىستىك عيماراتىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنا ارنالعان قاپتاما شىعاراتىن isiklar holding A.S. ءوندىرىس ورنىن ورنالاس­تىرۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. سايرام اۋدانىندا جاڭا يندۋستريالدى ايماعىن قۇرۋ بويىنشا جەر كولەمىن انىقتاپ, ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. سونداي-اق «بادام» يندۋس­تريالدى ايماعىنىڭ كولەمى ۇلكەيتىلمەك. تۇلكىباس, شاردارا جانە بايدىبەك يندۋس­تريالدى ايماقتارىن اگرو-يندۋستريالدى ايماق رەتىندە ىسكە اسىرۋ جانە وڭىردە اگرو-ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ جوسپارلانىپ, وبلىس اكىمدىگىنە باسقارۋشى كومپانيا تاراپىنان اگرو-يندۋستريالدى ايماق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلگەن. يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىلارى – «Grand Miks» جشس-ى (جوبا قۇنى – 2,47 ملرد تگ), جيھاز ءوندىرىس كاسىپورنى, «CG Food Central Asia» جشس-ى (جوبا قۇنى – 1,1 ملرد تگ.) دايىن تاعام ونىمدەرىن ءوندىرۋشى كاسىپورنى. يندۋستريالدى ايماقتاردى دامىتۋ بارىسىندا اۋقىمدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا. وعان دالەل, بيىل قۇنى 8,205 ملرد تەڭگە جانە 640 جاڭا جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتەتىن 8 ينۆەستيتسيالىق جوبانى تارتۋ كوزدەلگەن. جىل سوڭىنا دەيىن تەمىر-بەتون بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسى مەن كەرامزيتتى كىرپىش ءوندىرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلادى.

ايتا كەتەلىك, بيىل تۇركىستان قالا­سىندا جالپى كولەمى 200 مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن 3 392 پاتەرلى 53 ءۇي­دىڭ قۇ­رىلىسى جۇرگىزىلۋدە. تۇركىستان قالا­سى­نىڭ اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆتىڭ ما­لىم­دەۋىنشە, جىل باسىنان بەرگى 10 اي­دىڭ ىشىندە جاڭادان سالىنعان 42 كوپ­قاباتتى ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. ياعني جىل باسىنان بەرى نەسيەمەن جانە كەزەكتە تۇرعان 2 مىڭنان استام وتباسى باسپانالى بولىپ, قونىس تويىن تويلادى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 11 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تولىق اياقتالادى. ياعني تاعى 725 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇل ورايدا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى مەن اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن شيراتۋ ماڭىزدى. سونداي-اق وڭىردە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ بويىنشا ستراتەگيالىق جوس­پار قاجەت. ناقتى ينديكاتورلار, مەجەلەر مەن وعان جەتۋ جولدارى ناقتىلانۋعا ءتيىس.

وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلميرا احبەرديەۆانىڭ ايتۋىنشا, تۇركىستاننىڭ باستى برەندى ءارى قۇندىلىعى – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە زيارات ەتۋشىلەر سانى ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن تۋريزم وڭىرگە ناقتى تابىس اكەلۋى ءۇشىن ساياحاتشىلار وبلىس پەن تۇركىستان شاھارىندا كەم دەگەندە 2-3 كۇن ايالدايتىن جاعداي جاساۋ قاجەت. بۇگىندە وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بىلتىر تۇركىستانداعى كەسەنەگە 1,4 ملن ادام زيارات ەتسە, ورنالاستىرۋ ورىندارىمەن قىزمەت كورسەتىلگەن كەلۋشىلەر سانى قالادا 100 مىڭعا جۋىق ادامدى قۇراعان.

تۇركىستان وبلىسى