ەۋروپارلامەنتتە كۇمانشىلدەر قاتارى كوبەيدى

دۇبىرگە تولى دۇنيە

قازىرگى زاماندى جاھاندانۋ زامانى دەيمىز. ەلدەردىڭ قاۋىمداسۋى كۇشەيدى. سودان دا وعان كوزقاراس تا وزگەرگەن. ەۋروپارلامەنت سايلاۋىنان دا وسىنداي وزگەرىستىڭ تابىن اڭعاراسىڭ. وتكەن جەكسەنبىدەگى سايلاۋدا بۇل ايقىن كورىندى. اسىرەسە, سوڭعى كەزدەگى ەكونومي­كالىق داعدارىس حالىق اراسىندا ءارتۇرلى پىكىر تۋدىرىپ وتىر. بىرەۋلەر وعان توتەپ بەرۋدىڭ جولىن قاۋىمداسىپ كۇرەسۋدەن ىزدەسە, ەكىنشىلەرى اركىمنىڭ ءوز كۇنىن وزدەرى كورگەنىن قالايدى, بىرەۋ ءۇشىن شىعىندانىپ, ونىڭ اۋىرتپالىعىن كوتەرۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەندى ايتادى. سول سوڭعىلارى جەتەكشى ەلدەردە كوبىرەك. ەۋروپارلامەنت سايلاۋىندا اسىرەۇلتشىلداردىڭ, ەۋروكۇمانشىلەردىڭ (ەۋروسكەپ­تيك­تەردىڭ) ءبىرشاما كوبىرەك داۋىس الۋى دا سودان. ىشكىەلدىك سايلاۋ مەن ەۋروپار­لامەنت سايلاۋىنىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار. حالىقتىڭ, سايلاۋشىلاردىڭ ىشكى جانە سىرتقى ماسەلەلەرگە كوزقاراستارى ءارتۇرلى. جۇرت ىشكى ماسەلەلەردە ەلدەگى ءبىر پارتيانىڭ ساياساتىن قولداسا, سىرتقى ماسەلە­دە, ناقتىراق ايتقاندا, ەۋرووداقتىڭ قىزمەتىن باعالاۋدا ەكىنشى پارتيانى قولداۋى ابدەن مۇمكىن. ەۋروپارلامەنت سايلاۋىنان سونى اڭعاردىق. ۇلىبريتانيادا الما-كەزەك بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ كەلە جاتقان ەكى پارتيا بار: كونسەرۆاتيۆتىك جانە لەيبوريستىك. ىشكى ساياساتتا حالىق نەگىزىنەن وسى ەكى پار­تيانىڭ بىرەۋىنە قۇلاق اسادى. ەۋروپارلامەنت سايلاۋىندا جۇرت ەلدىڭ ەۋرووداق ۇيىمىنان شىعۋىن ۇرانداپ جۇرگەن تاۋەلسىزدىك پارتياسىنا 29 پايىز داۋىسىن بەردى. حالىقتىڭ ۇشتەن بىرىنە تاياۋىنىڭ ەۋرووداققا قۇلقى جوق. ەۋروپارلامەنتتە ءوز مۇددەسىن قورعاسىن دەپ وعان وكىلدەرىن كو­بىرەك ۇسىندى. ال بيلىكتەگى كون­سەر­ۆاتورلىق پارتياعا سايلاۋ­­شى­لار­دىڭ تورتتەن ءبىرى عانا دا­ۋىس بەردى. فرانتسياداعى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. ادەتتە ىشكى سايلاۋدا ون پايىز توڭىرەگىندە داۋىس جينايتىن اسىرەوڭشىل «ۇلتتىق مايدان» پارتياسى 25 پايىزعا يە بولدى. ونىڭ كوسەمى مارين لە پەننىڭ بەدەلى شارىقتاۋ بيىككە كوتەرىلدى. وعان حالىق قوزعالىسىن قولداۋشى وڭشىل وداقتىڭ 20 پايىزىن قوسسا, بۇلاردىڭ ىقپالىندا سايلاۋشىلاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى بار دەگەن ءسوز. قازىرگى بيلىكتەگى فرانسۋا وللاندتىڭ سوتسياليستىك پارتياسىنىڭ 14 پايىزبەن شەكتەلۋىن ساراپشىلار ويسىراعان جەڭىلىسكە قوسىپ وتىر. ەۋرووداقتىڭ ساياساتىنا دا, ەكونوميكاسىنا دا تىرەك بولىپ وتىرعان گەرمانيادا كانتس­لەر انگەلا مەركەلدىڭ بلوگى 36 پايىزبەن ءوز ورنىن ساقتاپ قالعانىمەن, «گەرمانيا ءۇشىن بالاما» پارتياسى 6,5 پايىز جيناپ, ەۋروپارلامەنتكە ءوز وكىلىن جىبەرۋگە مۇمكىندىك العانى – ەۋروكۇمانشىلدەردىڭ بارلىق جەردە باس كوتەرگەنىنە ايعاق. ەۋروپارلامەنتتىڭ قۇرامى 751 دەپۋتاتتان تۇرادى. جاڭا قۇ­رامدا ءبىراز وزگەشەلىك بار. ءاسى­رەوڭشىلدار مەن ەۋروكۇمان­شىلدەر قاتارى ءبىراز ارتقانى انىق. بىراق ولار ەۋرووداقتىق ساياساتقا شەشۋشى ىقپال ەتەتىندەي دارەجەدە ەمەس. دەگەنمەن دە, مۇنى ءۇردىس دەپ قابىلداۋعا بولادى. قازىر ەۋروپارلامەنتتەگى دەپۋتاتتاردىڭ 16-17 پايىزدايى عانا ەۋروپالىق ينتەگراتسياعا قارسى. بۇرىن وزەكتى ماسەلەلەردى شەشكەندە, ادەتتە وڭشىلتسەنتريستەر مەن سولشىلتسەنتريستەر اراسىنداعى ءتىل تابىسۋ قاجەت بولسا, ەندى تسەنتريستەر مەن راديكالدى پارتيالاردىڭ ءتىل تابىسۋى قاجەتتىگى تۋاتىن ءتۇرى بار. سونىمەن بىرگە, بارعان سايىن راديكالداردىڭ قاتارى ءوسىپ كەلە جاتقانى دا شىندىق. تايلاند: قارسىلاستاردى سۋ ءبولىپ تۇر مىنە, ءبىر اپتادان استى – تايلاند اسكەريلەردىڭ قولىندا. «زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن» اسكەري توڭكەرىس جاساعان ولار ءوز ءتارتىبىن ورناتتى. ءومىر ساباسىنا ءتۇستى دەۋ دە قيىن. تەلەارنالار اسكەريلەر مەن حالىقتىڭ قاقتىعىسىن كورسەتىپ جاتىر. بۇل توڭكەرىستىڭ باستالۋى دا قىزىق بولدى. الدىندا اسكەريلەر ءوز قادامدارىن ءتارتىپ ورنىقتىرۋ ءۇشىن جاسالعان شارا, استە دە توڭكەرىس ەمەس دەپ جاريالادى. بۇل ءسوز ارميا قولباسشىسى گەنەرال پرايۋت چان-وچانىڭ اۋزىنان شىققان سوڭ, بىرقاتار اقپارات قۇرالدارى ءوز حابارلارىن «بۇل توڭكەرىس ەمەس» دەگەن تاقىرىپپەن دە بەردى. اقپارات تاراتۋعا جا­ۋاپتى پولكوۆنيك ۆين تاي سۋۆاري اسكەريلەردىڭ ارەكەتى ۇكىمەتپەن كەلىسىلگەنىن, ولار ءوز قىزمەتىن اتقارا بەرەتىنىن دە مالىمدەگەن. بىراق جاعداي مۇلدە باسقاشا بولىپ شىقتى. گەنەرال پرايۋت چان-وچا بار بيلىكتى ءوز قولىنا العانىن, ءوزىن پرەمەر-مينيستر ەتىپ تاعايىنداعانىن دا مالىمدەدى, بارلىق تەلەكانالدار باقىلاۋعا الىنىپ, تسەنزۋرا ەنگىزىلدى, شەرۋلەر, ميتينگىلەرگە تىيىم سالۋ ءوز الدىنا, بەس ادامنان ارتىق جينالۋعا دا رۇقسات ەتىلمەيتىن بولدى. كومەندانتتىق ساعاتتى بۇزعاندارعا قاتاڭ شارا قولدانىلاتىنى ەسكەرتىلدى. وسىدان كەيىن عانا اسكەريلەر ءوز ارەكەتتەرىن ەل كورولى پۋميپون ادۋليادەتتىڭ قولدايتىنىن مالىمدەدى. بۇل ەل – كونستيتۋتسيالىق مونارحيا, مەملەكەت باسشىسى – كورول. سونىمەن بىرگە, ول – باس قولباسشى. ەلدىڭ كونستيتۋتسياسى بويىنشا اتقارۋشى بيلىكتى پارلامەنت تاعايىندايدى. سودان دا كورولدىڭ بيلىگى رەسمي عانا كورىنەدى. بىراق بيلىككە تالاسقاندا ونى پايدالانۋعا دا بولادى. بۇل ەلدەگى بيلىك پەن وپپوزيتسيا اراسىنداعى كۇرەستىڭ بارىسىن بۇرىن دا جازعانبىز. ول ءوزى جاعىمسىزداۋ سيپاتتا ءوربىپ كەلەدى. ۋاجگە توقتاۋ, دەموكراتيالىق سايلاۋدا جەڭگەندى مويىنداۋ بۇل ەلدە بولمايتىنداي. بۇرىنعىلارى ءوز الدىنا, وتكەن جىلدىڭ اياعىنان بەرى ەل استاناسى بانگكوكتا ساياسي شايقاستان باسقا ءومىر جوقتاي كورىنگەن. ءسوز ۇعۋدان قالعان توبىر بيلىك كەتسىن دەگەن ۇراننان باسقانى بىلمەيتىندەي. ينگلاك چيناۆاتتىڭ زاڭدى سايلانعان ۇكىمەتىنىڭ ءۋاجىن ولار تىڭداعىسى كەلمەيدى. بۇكىل حالىق ەكىگە جارىلىپ, ءبىر جاق ەكىنشىسىن عايباتتاۋدان باسقانى ۇمىتقانداي. وسىنداي جاعدايدا اسكەري­لەردىڭ اراعا جۇرگەنى, قارسىلاس­تاردى ۇلتتىق ۇعىسۋعا جەتەلەگەنى جوندەي كورىنگەن. العاشقى اپتا بۇل ءۇمىتتى اقتاي قويعان جوق. اسكەريلەردىڭ ەل ۇكىمەتىمەن كەلىس­سوزدەرى دە ب ۇلىڭعىر, جۇمباق. ولار بەلگىلى دارەجەدە وپپو­زيتسيانىڭ ءسوزىن سويلەپ, بيلىكتە بولعانداردى جازالاۋعا بەيىمدىگى اڭعارىلعانداي. بۇل جەردە ەلدە بيلىكتى جاقتايتىنداردىڭ دا از ەمەستىگىن ەسەپكە العان ءجون. قارسىلاستار دەمەكشى, ولار ءالى دە اجىراتىلا قويعان جوق. ءبىر جاقسىلىعى دەسە دە بولار – ولار بانگكوكتى جارىپ وتەتىن چاو پرايا وزەنىنىڭ ەكى جاعىندا. اراسىن سۋ ءبولىپ تۇر. سول سۋ بولماسا, ولار ۇستاسا كەتەتىندەي. اسكەريلەر ولاردى اجىراتۋعا شامالارى كەلمەسىن اڭعارعاننان دا بولار, ەكى جاقتى ءوز ورىندارىنان كەتپەۋگە شاقىرىپ وتىر. ءسىرا, قارسىلاستاردى كۇشپەن اجىراتۋ مۇمكىن دە ەمەس شىعار. ولاردى قارسىلاسۋدان اجىراتاتىن, قايتادان بىرىكتىرەتىن كۇش – ۇلتتىق تابىسۋ. ول اسكەريلەردىڭ قولىنان كەلە مە, جوق پا, بۇل بەلگىسىز. كوپتەگەن ەلدەر, بۇۇ-نىڭ ءوزى بۇل ەلدەگى اسكەري توڭكەرىستى ايىپتاپ وتىر. ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».