بۇگىندە الەمدىك نارىقتاعى باسەكەلەستىك جوعارى ءبىلىم سالاسىنا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەپ وتىر. وسى ورايدا ورتالىق ازياداعى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن ءتيىمدى پايدالانۋ كاسىبي ماماندار دايارلاۋدا ماقساتتى ءىس-شارالاردىڭ بىرىنە اينالدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى ترانسۇلتتىق ءوزارا ارەكەتتەستىك» VI ورتالىق ازيالىق حالىقارالىق فورۋمىندا ساراپشىلار ساپا مەنەدجمەنتى, اكادەميالىق قاۋىمداستىق پەن ەڭبەك نارىعىنىڭ ىقپالداستىعىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ماسەلەلەردى تالقىلادى.
فورۋمدى IAAR باس ديرەكتورى الينا جۇماعۇلوۆا اشىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ الدىندا تۇرعان جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە توقتالدى. الەمدە قالىپتاسقان جاعدايعا سايكەس ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن مادەني الماسۋدىڭ ماڭىزى زور ءارى وعان جاڭا مۇمكىندىكتەر قاجەت.
«ترانسۇلتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, زاماناۋي كەڭىستىكتەگى جاڭا مۇمكىندىكتەردى, ءبىلىم جەتىستىكتەرىن يگەرۋگە ىقپال ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى قازۇۋ باسقارما توراعاسى-رەكتور جانسەيىت تۇيمەباەۆ.
بۇگىنگى تاڭدا «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» – ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ كوپ تارماقتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە قابىلەتتى مودەل. ء«ال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ماكرو دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي-يننوۆاتسيالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا. QS جاھاندىق رەيتينگىندە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا 150-ءشى, سونداي-اق ۇلتتىق جانە حالىقارالىق رەيتينگتەردە الدىڭعى ورىنداردان كورىنۋدە. وقۋ ورنىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مودەلىن قۇرۋدامىز. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق مودەلى قالىپتاسۋدا», دەدى رەكتور ج.تۇيمەباەۆ.
جيىنعا قاتىسۋشىلار الدىندا سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى. «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ءبىلىمى قازىرگى زامانعى ترەندتەرگە سايكەس دامىپ, باسەكەگە قابىلەتتى جانە سىني تۇرعىدان ويلايتىن, ەڭبەك نارىعىنىڭ قازىرگى زامانعى تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن كاسىبي قۇزىرەتتىلىككە يە ادامداردى قالىپتاستىرۋى ماڭىزدى», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا.
بۇگىندە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىن دامىتۋ باستى نازاردا تۇر. جيىندا ءسوز العان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك بىرلەسىپ شەشەتىن بىرقاتار مىندەتتەردى اتادى. الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, بىرنەشە ءبىلىم بەرۋ مودەلىنە نازار اۋدارۋ قاجەت. كونتينەنتالدى جانە الەۋمەتتىك ۇلگىدەگى ءبىلىم بەرۋدە ءبىلىم الەۋمەتتىك فۋنكتسيا رەتىندە, تەگىن, جالپىعا قولجەتىمدى بولادى. ال ورتالىقسىزداندىرىلعان, اشىق مودەل – نارىققا يكەمدى, باعدارلامالارىن نارىقتىڭ, جەكەلەگەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ تالاپتارىنا بەيىمدەي الاتىنىمەن ەرەكشەلەنەدى. جاپونيانىڭ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ, قىتايدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى نەگىزدەلگەن جۇمىلدىرۋشى مودەلدە جوعارى ءبىلىم بەرۋدە ءبىرىنشى كەزەكتە سالالىق مامانداندىرىلعان باعدارلامالار مىندەتتەلەدى.
مينيستر اتاپ وتكەندەي, قازاقستاندا بۇگىندە 120 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 55 پايىزى جەكەمەنشىك بولسا, ستۋدەنتتەردىڭ 60 پايىزدان استامى جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. وسى ورايدا الدا ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىنە يكەمدى باعداردىڭ تاڭدالعانى ماڭىزدى.
«الەمدىك جانە ەلىمىزدەگى دەموگرافيالىق, ميگراتسيالىق احۋالدى نەگىزگە الا وتىرىپ, ءبىلىم العىسى كەلەتىن ستۋدەنتتەر مەن ابيتۋريەنتتەردىڭ كوبەيگەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.
وسى ورايدا ورتالىق ازيا ەلدەرىندە جاڭا اكادەميالىق موبيلدىلىك ورتالىعى بولۋ مۇمكىندىگىنىڭ زور ەكەنىنە توقتالىپ, ءبىلىم بەرۋدەگى تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىنە نازار اۋداردى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە اكادەميالىق ينفراقۇرىلىمدارعا ينۆەستيتسيا سالۋ ءتيىمدى ەمەس. پاندەميا كەزىندە بارلىق ەلدەر ءۇشىن ۇلكەن ساباق بولعان تسيفرلاندىرۋدى قوسىمشا وقۋ قۇرالى عانا ەمەس, نەگىزگى قاجەتتىلىك رەتىندە قولدانعان ءتيىمدى. سوندىقتان گيبريدتى, ارالاس وقىتۋ فورماتىن وتە بايىپتى تۇردە قايتا قاراۋ كەرەكتىگى تۋىندايدى.
مينيستر سونداي-اق قازاقستان بولون پروتسەسىنىڭ باقىلاۋ توبىنىڭ (BFUG) تەڭ توراعاسى ەكەنىن, ەلىمىزدە BFUG وكىلدىگىن اشۋ تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعانىن جەتكىزدى. ء«بىز ورتالىق ازياداعى اۋقىمدى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن قارقىندى تۇردە دامىتامىز. قازاقستاندا بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق موبيلدىلىگىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ءوز سوزىندە مينيستر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدە 2025 جىلعا دەيىن شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بەس فيليالىن اشۋ جوسپارلانعان. وسى ماقساتتا الماتىدا De Montfort University Kazakhstan ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, اتىراۋدا ي.م. گۋبكين اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى, الماتىدا «ميفي» ۇياز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, پەتروپاۆلدا اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى. كەلەسى جىلى استانادا Michigan State University پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ جوسپاردا. «الەمدە ورىن العان جاعدايلارعا, كوشى-قون ۆيزالىق پروتسەستەرگە قاراماستان, ساپالى جوعارى ءبىلىم الۋعا سۇرانىس بار ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. ءبىلىم الۋ ءۇشىن شەتەلگە بارعاننان گورى ءوز كەڭىستىگىمىزدى اشا وتىرىپ, ءىرى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىن ۇلكەن ءبىلىم نارىعىنا شىعۋعا شاقىرامىز», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا تاجىكستاننىڭ VI سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى گ.قۇربونالي, قىرعىز رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ر.ابازبەك, IAAR بايقاۋ كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ب.ءايتىموۆا, قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ر.الشانوۆ, دۇنيەجۇزىلىك مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.گوردون, جوعارى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەۋروپالىق رەەستر پرەزيدەنتى ك.ديتريح, جوعارى ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەۋروپالىق قاۋىمداستىقتىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, جوعارى ءبىلىم ساپاسى جونىندەگى اگەنتتىك (AIKA) ديرەكتورى ي.سيلكا ءسوز سويلەپ, الەمدىك ءبىلىم, عىلىم توڭىرەگىندە پىكىر ءبىلدىردى.
حالىقارالىق فورۋمعا قاتىسۋشىلار ساندىق ترانسفورماتسيا جاعدايىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۇزدىك تاجىريبەلەر الماسۋ الاڭىن قۇرۋعا ۇسىنىس ءبىلدىردى.
الماتى