جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ باستالعانىنا التى جىل وتسە دە الەمنىڭ كوپتەگەن بولىكتەرىندە ونىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي ءجانە الەۋمەتتىك زارداپتارى ءالى دە سەزىلۋدە. شىندىعىندا دا, اقش-تا «يپوتەكالىق داعدارىس» رەتىندە باستالعان قۇبىلىستىڭ زارداپتارىن جۇمسارتۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى: جاھاندىق بانك جۇيەسى تۇراقتاندىرىلدى, ەۋروپا ۆاليۋتا وداعى قۇلدىراۋىنا جول بەرىلگەن جوق جانە سوڭعى بولجامدار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە سەنىمدى وسىمگە قايتا ورالۋدىڭ ورىن الىپ جاتقاندىعىن بىلدىرۋدە. دەگەنمەن, داعدارىس اكەلگەن قيىندىقتاردى جەتە باعالاماۋعا دا بولمايدى. كوپتەگەن ونەركاسىپتىك مەملەكەتتەردە ۇكىمەتتىك بورىشتار قاۋىپتى كورسەتكىشتەرگە جەتتى, ميلليونداعان ادامدار, اسىرەسە, جاس ۇرپاق جۇمىستارىنان ايىرىلدى. جەتەكشى ورتالىق بانكتەردىڭ كوممەرتسيالىق نەسيەلەۋدى ىنتالاندىرۋ جانە ەكونوميكانى ءوسىرۋ ماقساتىنداعى بەلسەندى ينتەرۆەنتسيالارى دامۋشى ەلدەردە قاساقانا بولماسا دا, ايتارلىقتاي ەلەۋلى پروبلەمالار تۋىنداتتى.
وسى ورايدا ءبىر قۋانارلىعى, استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا الەمدىك جەتەكشى ساراپشىلار جالپىلاي قامتيتىن داعدارىسقا قارسى جوسپار ازىرلەۋدە. وندا وتكەننىڭ ساباقتارى ەسكەرىلىپ, نەعۇرلىم تۇراقتى جانە ءادىل ءوسىم ءۇشىن نەگىز قالاناتىن بولادى. مۇنداعى نۇسقاۋلاردىڭ ءدال ورتاسىندا حالىقارالىق ينستيتۋتتاردى, ەڭ الدىمەن, حۆق مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتى رەفورمالاۋعا دەگەن ۇندەۋلەر تۇر. بۇل – شىنىمەن دە ايقىن ماسەلە. ازىق-ت ۇلىكتىڭ, يندۋستريالار مەن رىنوكتاردىڭ جاھاندانۋىنىڭ جەدەل العا باسۋ اياسىندا سولارعا سايكەس قۇقىقتىق جانە رەتتەگىش شارالاردى ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتتى ءتيىمدى دە جاھاندىق باسقارۋ ينستيتۋتتارى جۇيەسىنىڭ ايتارلىقتاي دارەجەدە مەشەۋلەپ قالۋى بايقالۋدا. دامۋشى مەملەكەتتەر حالىقارالىق ينستيتۋتتار مەن تۇعىرنامالاردا ءتيىستى دەڭگەيدە كورىنىس تاپپايىنشا, ولار ءىس-قيمىلدار ءۇشىن قاجەت بولاتىن جەتكىلىكتى وكىلەتتىلىكتەرگە قول جەتكىزە المايدى. سونىمەن ءبىرگە, داعدارىسقا قارسى جوسپار اۆتورلارى جاھاندىق ساۋدانى كەڭەيتۋدىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە دسۇ كەلىسسوزدەرىندەگى دوحا راۋندىنىڭ داۋلى ماسەلەلەرىن شەشۋ جولىمەن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتتاپ كورسەتىپ, اقش-تى, قىتاي مەن ەۋروپانى قاۋىپتى جاھاندىق تەپە-تەڭسىزدىكتەرمەن كۇرەستە شارالار قابىلداۋعا بەلسەندى تۇردە شاقىرادى.
سونىمەن بىرگە, بۇل سالادا جەدەل پروگرەسس بولادى دەپ ءۇمىتتەنۋ اسىعىستىققا جاتار ەدى. قالىپتاسقان مۇددەلەر مەن جاھاندىق باسقارۋ رەفورماسىنىڭ كۇردەلىلىگى ەداۋىر ۋاقىتتار جۇمساۋدى قاجەت ەتەدى. ال «بۇيىرعانىن كورەرمىز» سياقتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى پروگرەسكە عانا باعدار ۇستاناتىن ارتىن كۇتۋ قاعيداتى انشەيىن ۋاقىتتى بوسقا شىعىنداۋ بولىپ تابىلماق.
سوندىقتان, ماسەلەن, كليماتتىڭ وزگەرۋى سياقتى جاھاندىق سيپاتتاعى شەشۋشى سىن-قاتەرلەرگە ءار ەل ءوز كۇش-جىگەرىمەن قارسى تۇرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانى ورىندى بولماق. كەز كەلگەن «داعدارىسقا قارسى دۇنيەجۇزىلىك جوسپار» حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باستامالاردىڭ جۇيەلى جيىنتىعى مەن ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ءتيىمدى باسقارۋ اراسىندا سالاماتتى تەپە-تەڭدىك ورناعان جاعدايدا عانا ءوز جەمىسىن بەرەدى.
ءبىر ۇرپاق ءومىرى شەڭبەرىندە ءوز ەكونوميكالارىن كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋعا قول جەتكىزگەن ەلدەردىڭ, مەيلى ول كانادا, اۆستراليا, سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا نەمەسە يزرايل بولسىن, «تابىستارىنىڭ تاريحىن» مۇقيات وقىپ, زەرتتەگەن ادام ونىڭ تابىستى قايتالاۋ ءۇشىن پايدالى رەتسەپتەر جيىنتىعىن انىقتاي بىلۋگە قابىلەتتى. ولاردىڭ كوبىن قازاقستان سياقتى ەلدە دە وپ-وڭاي قولدانۋعا بولادى.
ەڭ الدىمەن, پايدالى قازبالار قورى باي ەلدەر زەرتتەۋ مەن دامۋ سالاسىنا مەملەكەتتىك جانە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ نەگىزىندە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە جاڭعىرتۋ ارقىلى تابيعي رەسۋرستارعا دەگەن تاۋەلدىلىكتى قىسقارتۋى كەرەك. شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ ءوسۋى جانە ەكسپورتقا شىعۋى ءۇشىن جاعدايلار جاساعان ءجون. قاجەت دەگەن جەردىڭ بارىندە كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ بالانستىق ۆەدومستۆولارىن تازارتىپ, سالاماتتى نەسيەلىك بەلسەندىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ينستيتۋتتىق قارجى ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. سونداي-اق, حالىقتىڭ الەمدەگى قازىرگى ءوسىمى ىرعاقتى ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى قامتاماسىز ەتەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالالارعا باعدار ۇستانا وتىرىپ, مەملەكەت پەن جەكەمەنشىكتىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدارىنىڭ جوسپارىن ازىرلەۋدىڭ دە ماڭىزى زور. سۋدى قوسا العاندا, ەنەرگيا مەن رەسۋرستاردىڭ بارلىق ءتۇرلەرىنىڭ شىعىندارىن قىسقارتۋ قاجەت, ونىڭ ءوزى ەكونوميكادا اۋقىمدى قارجىنى ۇنەمدەۋگە, اقشانى ءۇي شارۋاشىلىعى ءۇشىن ساقتاپ قالۋعا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋ تاۋەكەلىن جانە باسقا دا كوكەيكەستى تابيعي كاتاكليزمدەردى تومەندەتۋگە ۇلەس قوسۋعا جاعداي جاسايدى. ونىڭ سىرتىندا ءبىلىم بەرۋگە جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا ينۆەستيتسيالار سالۋ جاھاندىق ءبىلىم ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم قۇندى رەسۋرس بولىپ تابىلادى.
اقىر سوڭىندا, ءبىز بۇرىنعى جانە قازىرگى داعدارىستاردان تۇراقتى ءوسۋ مەن ورنىقتى دامۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن ونىڭ ينستيتۋتتارى تاراپىنان ءتيىمدى باسقارۋدىڭ مەيلىنشە ماڭىزدى ەكەندىگى تۋرالى پايدالى ساباق الامىز. زاڭ ۇستەمدىك قۇرعان جەردە ينۆەستورلار ۇزاق مەرزىمدى كاپيتال سياقتى شەكتەۋلى, سوندىقتان دا قۇندى رەسۋرستار سالۋعا, سونىمەن بىرگە زياتكەرلىك مەنشىكتەرىمەن بولىسۋگە دايىن بولادى. تالانتتى ادامدار ستارت-اپتاردى ينۆەستيتسيالاۋ ءتيىمدى دەپ تاپسا, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ءوز كومپانيالارىن دامىتۋعا مۇددەلى بولماق. سىبايلاس جەمقورلىقپەن جانە پاراقورلىقپەن ۇنەمى كۇرەس ءجۇرىپ جاتقان جەردە ىسكەرلىك احۋال دا وركەندەي تۇسەتىن بولادى. ەلدە سالىق سالۋ جۇيەسى مەن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ سەنىمدى, ءتيىمدى جانە ءمولدىر جۇيەسى قالىپتاسقان جاعدايدا بيلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر, مەكتەپتەر, قازىرگى زامانعى ينفراقۇرىلىم سياقتى قوعامدىق يگىلىكتەرگە ينۆەستيتسيالار سالۋعا قاجەتتى قارجىلارعا قول جەتكىزسە, جەرگىلىكتى كاپيتال رىنوگى جەكە سەكتوردى دامىتۋدى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, دامۋعا جول اشادى.
مەن ءۇشىن مىنا تومەندەگىلەر ءبىزدىڭ ۋاقىتتىڭ شەشۋشى سىن-قاتەرلەرى بولىپ تابىلادى. ولار: بۇلجىماس جاھاندانۋدىڭ ۇنەمى جەدەل تۋىنداپ وتىراتىن سىن-قاتەرلەرىنىڭ ءتيىمدى الدىن الۋعا جاعداي جاسايتىن كوپجاقتى جانە حالىقارالىق كوزقاراستار تۇرعىسىندا توقتاۋسىز جۇمىس ىستەۋ جانە سونىمەن بىرگە, تەك وركەندەگەن ەلدەر مەن تابىستى ۇلتتاردىڭ عانا مۇمكىندىكتەر مەن ساياسي كۇشكە يە بولا الاتىنىن, وسىلايشا جاھاندىق باسقارۋ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە, سول ارقىلى جاڭا جانە ۇزدىك الەم قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسا الاتىندىعىن ءتۇسىنۋ.
توماس ميروۆ,
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى.