اقاڭ ىزىمەن جۇرگەن اقساقال

قايىستاي قاجىرلى قاريا سانالى ءومىرىنىڭ كەيىنگى وتىز جىلىن احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءومىرى مەن مول مۇراسىن زەردەلەۋگە ارناپتى. ول كىسى باستاعان ەكسپەديتسيا بيىل ۇلت ۇستازىنىڭ تابانى تيگەن جەرلەردى ارالاپ, رەسەيدىڭ چەليابى, ورىنبور, ۋفا, ماسكەۋ, ارحانگەلسك قالالارى مەن باكۋگە دەيىن بارىپ قايتتى.  احاڭ قىزمەت ەتىپ, بالا وقىتقان قارقارالى, اقتەرەك, سەمەي, قاراعاش, قارابۇتاق, اۋليەكولگە دە ات ءىزىن سالىپ, احاڭنىڭ كىندىك قانى تامعان تورعايعا كەلىپ, ەل الدىندا ەسەپ بەردى.

– ساپار بارىسىندا احمەت اتامىز بولعان جەرلەردەگى مۋزەي, ارحيۆ, وقۋ ورىندارىندا, مادەني نىسانداردا جەرگىلىكتى جۇرتپەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ماتەريالدار ىزدەستىردىك, ولكەتانۋشى, كارىقۇلاقتى ۇلكەندەردەن دەرەكتەر سۇراستىردىق. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىنىڭ قارقارالى اۋدانىنداعى اقتەرەك اۋىلىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى جۇمىس ىستەگەن مەكتەپ بار. عيماراتى ءالى كۇنگە ساقتالعان, كىتاپحانا مەن شاعىن ورتالىق سوندا ورنالاسقان. سول نىساننىڭ ماڭدايشاسىندا اقاڭ 1904-1909 جىلدارى جۇمىس ىستەدى دەگەن جازۋ تۇر. ونى جازدىرعان بەلگىلى عالىم اقجان ماشاني ەكەن. اقتەرەك­تىكتەردىڭ اۋزىنداعى دەرەككە سەنسەك, بۇل مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 1876-80 جىل­دارى جۇرگىزىلگەن. ەندى ءبىر ءباسپا­سوز مالىمەتتەرىندە 1902 جىلى سالىن­دى, ونىڭ قۇرىلىسىنا احمەت بايتۇر­سىن ۇلى قاتىستى دەلىنەدى. مىسالى, اقتەرەك اۋىلىنىڭ 86 جاستاعى قارت تۇرعىنى مۇرات يساقاشوۆ 1970 جىلدارى اقجان ماشانيدىڭ «وسى مەكتەپتە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان ءبىلىم الدىم» دەگەنىن ەستىدىم» دەگەندى ايتادى. ال كەيبىر دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ماشاني 1906 جىلى ومىرگە كەلگەن. مۇنداي كۇماندى, ەكىۇشتى اقپاراتتاردى جۇيەلەپ, ءبىر رەتكە كەلتىرۋ پارىز. جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا سول جايلى ءتۇسىندىرىپ وتتىك. بۇل عالىمدار نۇكتەسىن قويۋى ءتيىس تاقىرىپ دەپ بىلەمىن, –  دەيدى اقساقال.

قوستاناي وبلىسى