قازاقستان-قىتاي: ايماقتاعى سەنىمدى سەرىكتەس ەلدەر

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا بىرقاتار ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى باستالدى.

ىرگەلەس كورشىمىز ءارى سىرتقى ساۋدادا اي­رىق­شا باسىمدىققا يە سترا­تەگيالىق ارىپتەسىمىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى باسشىلىعى قا­زاقستاندىق دەلەگاتسيانى ادەتتەگىدەي جىلى شىرايمەن قارسى الدى. ءداستۇر بوي­ىن­شا ەكى ەلدىڭ ءانۇرانى ورىندالىپ, ءسان-سالتانات جورالعىسى جاسالدى. ودان سوڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي باسشىسى سي تسزينپينمەن كەزدەسىپ, كە­لىسسوز جۇرگىزدى. ەلدەر باسشى­لارى ساۋدا-ەكونوميكا, قار­جى-ينۆەستيتسيا, كولىك تران­زيتى جانە اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى سالالارىنداعى ەكىجاق­تى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋ­قىمدى ماسەلەلەرىن تال­قى­لادى. بۇدان بولەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سي تسزينپين حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ باسىمدىعى بار اسپەكتىلەرىن اتاپ ءوتتى, حالىق­ارا­لىق كۇن تارتىبىندەگى نە­گىزگى تاقى­رىپتار بويىنشا پىكىر الماستى. قا­زاق­ستان پرە­زيدەنتى ءوز سوزىندە قى­تايعا بۇگىنگى ساپارىنىڭ اوسشك ءىV ءسامميتىنىڭ وتۋىمەن تۇس­پا-تۇس كە­لىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. – ءبىز ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە ءسىزدىڭ ەلدىڭ توراعالىق ەتۋىنەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز جانە كەڭەستىڭ ىقپالدى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالاتىنىنا سەنىم بىلدىرەمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى قا­زاق­ستان-قىتاي ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزى ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق ەكەنىنە نازار اۋداردى. ەلباسى 2016 جىلعا قاراي ءوزارا تاۋار اي­نا­لى­مى­نىڭ دەڭگەيىن 40 ميلليارد دول­لارعا جەتكىزۋ جوسپارىن ەسكە سالدى. – ءسىز استانادا 2013 جىلعى قىر­­كۇيەكتە جىبەك جولىنىڭ ەكو­­نو­ميكالىق بەلدەۋىن قالىپ­تاستىرۋ باستاماسىن كوتەر­دىڭىز. قا­زاقستان ەكونوميكا, ساۋدا, كولىك, ينۆەستيتسيا, قارجى ءجا­نە مادەنيەت سياقتى سالالاردى قامتيتىن بۇل اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن قاراس­تىرۋعا بەلسەنە اتسالىسۋعا ءازىر. وسى باستامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بۇكىل ءوڭىرىمىزدىڭ دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءوز كەزەگىندە سي تسزينپين ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دەڭ­گەيى جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇدان ءارى قارقىندى داميتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, بەيبىتشىلىكتى جاقتاۋشى ۇيىمدار مەن جەكەلەگەن تۇلعالار تاراپىنان نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا جىبەك جولى رۋحىن بيىكتەتكەنى, ءوزا­را سەنىمدى, دوستىقتى, ىنتى­ماق­تاستىقتى نىعايتقانى, الەم ەلدەرىمەن بىرگە ءوسىپ-وركەندەۋگە, تاتۋلىققا جانە ورتاق دامۋعا ىقپال ەتكەنى ءۇشىن «جىبەك جولى الەمى» سىيلىعى تاپسىرىلدى. كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە 5 ەكىجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى. اتاپ ايتساق, قازاقستان پرە­زي­دەنتى ن.نازارباەۆتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتورا­عاسى سي تسزينپينمەن كەلىس­­سوزدەرىنىڭ قورىتىندىسى بوي­ىنشا ەكى ەل اراسىنداعى سترا­­تە­گيالىق ارىپتەستىكتىڭ بارلىق سالا­لارىن قامتيتىن جانە تاراپ­تاردىڭ كەلەشەكتەگى پەرسپەك­تيۆالىق باعىتتارىن ايقىن­دايتىن بىرلەسكەن دەك­لاراتسياعا قول قويىلدى. بۇدان باسقا, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق پەن «CITIC» كورپوراتسيا­سى ارا­سىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى. بۇل قۇجات مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن سەكتورىندا ءوزا­را ءىس-قيمىلدى دامىتۋدى قاراس­تىرادى. سونىمەن قاتار, قىتايدىڭ ەكسيم بانكىمەن «پەترو كازاحستان ويل پروداكتس» جشس جوباسىن قارجىلاندىرۋعا قاتىستى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى. اتالمىش قۇجات شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ مەن قايتا قۇرىلىمداۋعا 1 ملرد. دوللار قاراجات ءبولۋدى كوزدەيدى. بۇدان بولەك, قازاقستان دامۋ بانكى مەن قحر مەملەكەتتىك دامۋ بانكى اراسىندا جالپى سوماسى 500 ملن. دوللاردى قۇرايتىن نەسيە جەلىسى تۋرالى باس كەلىسىمگە قول قويىلدى. سونىمەن قاتار, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق پەن «CNPC» كورپوراتسياسى اراسىندا الماتى وبلىسىندا ۇلكەن ديامەترلى (300-1600 مم) مۇناي-گاز قۇبىرىن شىعاراتىن زاۋىت سالۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم جاسالدى. اتالعان جوبا قۇنى 150 ملن. دوللارعا باعالانىپ وتىر. قول قويىلعان قۇجاتتار جىل ساناپ نىعايىپ كەلە جات­قان قازاقستان مەن قىتاي اراسىن­داعى ساۋدا-ەكونوميكالىق باي­لانىستارعا ودان ءارى سەرپىن بەرە تۇسەرى ءسوزسىز. قازىرگى كۇننىڭ وزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ىقپالداستىق بەلسەندى. سونىڭ ارقاسىندا ەلى­مىزگە قىتايدان قۇيىلعان ين­ۆەستيتسيا كولەمى 20 ملرد. دوللاردان اسقان, ونىڭ 5,68 ملرد. اقش دوللارى – تىكەلەي ين­ۆەس­تيتسيا. جالپى, بىرلەسكەن جۇ­مىس ناتيجەسىندە 2013 جىلى ەكى­جاقتى ساۋدا كولەمى 22,5 ملرد. دوللاردى قۇراپ, ونىڭ ىشىندە قازاقستان ەكسپورتى – 14,3 ملرد. دوللار, ال يمپورت 8,1 ملرد. دوللار بولدى. قازاقستان مەن قىتاي ارا­سىنداعى ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامى­تۋدىڭ اسا ماڭىزدى تۇسى 2016 جىلعا قاراي ءوزارا تاۋار اينالىمىن 40 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكىزۋ بولىپ وتىر. ەرەكشە ايتا كەتۋ كەرەك, كەشە مەملەكەتتىك ساپار بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جىبەك جولى بەي­بىت­شىلىك سىيلىعى بەرىلدى. سىي­لىق ن.نازارباەۆقا قى­تاي­دىڭ بەيبىتشىلىكتى جاق­تاۋ­شى ۇيىمدار مەن جەكەلەگەن تۇلعالار تاراپىنان ونىڭ ءجى­بەك جولى رۋحىن بيىك­تەت­كەنى, ءوزارا سەنىمدى, دوستىقتى, ىنتىماقتاستىقتى نى­عايت­قانى, الەم ەلدەرىمەن بىرگە ءوسىپ-ءور­كەن­دەۋگە, تاتۋلىققا جانە ورتاق دامۋعا ىقپال ەتكەنى ءۇشىن تاپسىرىلدى. «ءسىزدىڭ بەيبىتشىلىك ءىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ونىڭ وركەندەۋىنە قوسقان ۇلەسىڭىزگە ءبىزدىڭ العىسىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە سىزگە «جىبەك جولى الەمى» بەيبىتشىلىك سىيلىعىن تاپسىرامىز. ءسىز – بۇل سىيلىق بەرىلىپ وتىرعان العاشقى ادامسىز», دەدى قىتاي وكىلى قىتاي حا­لىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قا­تى­سۋىمەن مەملەكەت باسشىسىن ماراپاتتاۋ سالتاناتىنىڭ بارىسىندا. قازاقستان پرەزيدەنتى, سون­داي-اق, كەشە قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسىنىڭ توراعاسىمەن بىرگە ليانيۋنگان تەڭىز پور­تىن­داعى لوگيستيكالىق تەرمينال قۇرىلىسىنىڭ باستالۋ راسىمىنە تەلەكوپىر رەجىمىندە قاتىستى. مەملەكەت باسشىلارى قازاق-قىتاي لوگيستيكالىق تەرمينالىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ اشىلۋىن باستاپ بەردى. ليانيۋ­نگان پورتى – دامىعان كولىك ينفراقۇرىلىمى بار, الەمنىڭ 25 ءىرى پورتىنىڭ ءبىرى سانالادى. قازاقستان-قىتاي تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن جۇك تيەۋ ايماعى – 21,6 گەكتارعا جە­تەدى. تەرمينال قۇرىلىسى وڭ­تۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە, اۆسترالياعا جانە كاناداعا جىبەرىلەتىن, سونداي-اق, وسى ەلدەردەن كەلەتىن قازاقستاندىق ترانزيتتىك جۇكتەردى سۇرىپتاۋ جانە اۋىستىرىپ تيەۋ ءمۇم­كىن­دىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سونى­مەن قاتار, ەكسپورتتىق-يمپورت­تىق جانە ترانزيتتىك قاتى­ناس­تارداعى كولىكتىڭ بارلىق ءتۇ­رىن­دەگى تاسىمالداۋشىلارعا تو­لىق­قاندى قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. ەلباسىنىڭ قىتايدىڭ شان­حاي قالاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى ءالى ەكى كۇنگە جالعاسادى. بۇگىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر­قاتار قىتاي كومپانيالارى باسشىلارىمەن كەزدەسۋ ءوت­كىزەدى دەپ جوسپارلانعان. ال ەرتەڭ مەملەكەت باسشىسى ازيا­داعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس­تىڭ IV سامميتىنە قاتىسادى, وندا تۇراقتىلىق پەن وڭىرلىك قاۋىپ­سىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تال­قىلانادى دەپ كۇتىلۋدە. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» – شانحايدان (قىتاي). سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.