مىناۋ زىمىراعان زاماندا كىتاپحانا وقىرمانعا كىتاپ ۇستاتىپ, كىتاپ قابىلداپ قانا وتىراتىن ورىن ەمەس. باعىتى دا, ماقساتى دا وزگەرگەن. الدىڭعى جىلدارى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا جالاقىلارىن كوتەرۋدى تاپسىرىپ, كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنە تىڭ سەرپىن بەرگەن. سودان بەرى بۇل سالادا نە وزگەردى, نە ىستەلدى دەگەن ويمەن وبلىستىق ا.پۋشكين اتىنداعى كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى بيبىگۇل جامبىلقىزىمەن اڭگىمەلەسكەنبىز.
– كورىپ ءجۇرمىز, كىتاپحانالاردىڭ ءىشى زاماناۋي تەحنيكالارمەن قامتىلعان, جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن, ءتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەپ تۇر. ەستيار بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن كىتاپحاناعا كوپ كەلەدى. ءبىز بايقاي بەرمەيتىن شىعارمىز, قازىرگى كىتاپحانانىڭ بۇرىنعى كىتاپحانالاردان تاعى قانداي ايىرماشىلىعى بار؟
– وتكەن عاسىردا كىتاپحانانى «كىتاپ عيباداتحاناسى» دەپ اتايتىن. ويتكەنى كىتاپحانالار تەك كىتاپ, گازەت-جۋرنال سىندى باسىلىمداردى ساقتاۋ, ولاردى وقىرمانعا ۋاقىتشا پايدالانۋعا ۇسىنۋ ورتالىعى عانا بولدى. جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى قاتاڭ تسەنزۋرادان ءوتىپ, باسپادان جارىققا شىققان سوڭ كىتاپحانالارعا جوسپار بويىنشا ءتۇسىپ تۇردى. سول كەزدەگى كىتاپحانا جالعىز عانا اقپارات ورنى بولاتىن. ءبىلىمدى كىتاپتان, اقپاراتتى گازەت-جۋرنالداردان الاتىنبىز. 1975 جىلداردان باستاپ تەلەديدار پايدا بولدى. ال 2000 جىلدارى ينتەرنەت شىقتى. بۇگىن ءبىز كەرەكتى اقپاراتقا, ءان-كۇيگە, فيلمدەرگە ۇيدە وتىرىپ-اق قول جەتكىزە الامىز. سونىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە كىتاپحانا ءۇشىن باسەكەلەستىك ورتانى قالىپتاستىرادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ دە جۇمىسىمىزدى وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى. مىسالى, كەز كەلگەن ازامات ينتەرنەتتەن قىزىقتىرعان اقپاراتىن ءوزى تاڭداپ الادى, ەشكىمنەن رۇقسات سۇرامايدى. ءبىز دە 2011 جىلدان بەرى كىتاپحانانىڭ وقۋ زالدارىنداعى كىتاپ قورىن اشىپ قويدىق. ياعني وقىرمان ءوزى سورەلەرگە بارىپ, قالاعان كىتاپ, گازەت-جۋرنالداردى قاراپ, كەرەگىن تاڭداپ الادى. سول كەزدە قولعا العان RFID تەحنولوگيا نەگىزىندە ءار كىتاپ ماگنيتتىك چيپپەن قامتىلعان, كەز كەلگەن كىتاپحانا پايدالانۋشىسى ەلەكتروندى وقىرمان بيلەتىمەن كىرىپ, ۇيگە وقۋعا العان كىتاپتارىن كىتاپحاناداعى ارنايى تەرمينال ارقىلى ءوزى تىركەپ, سوڭىنان ءوزى قايتارادى. ارينە, قاجەت بولسا, كىتاپحاناشى كومەگىنە جۇگىنەدى.
سونىمەن قاتار زاماناۋي كىتاپحانانىڭ ۇتىمدىلىعى – ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋ. مىسالى, بۇگىنگى قوعام تەلەديداردى, ينتەرنەتتى شاي ءىشىپ وتىرىپ-اق پايدالانادى. سوندىقتان ءبىز دە كىتاپحانانىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە ينتەرنەتكە تەگىن قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتتىك. وقىرمان كىتاپحانانىڭ كومپيۋتەرلەرىنەن نەمەسە ءوزىنىڭ نوۋتبۋگىنەن ينتەرنەتتى قولدانا الادى. كەرەك ماتەريالداردى تسيفرلىق نۇسقاعا اۋدارىپ الۋ ءۇشىن سكانەر دە بار. جازعان شىعارماسىن باسىپ العىسى كەلسە, كىتاپحانا پرينتەرىن پايدالانا الادى. ەڭ باستىسى, وقىرمان كىتاپحانادان وزىنە كەرەكتى اقپاراتتى عانا ءدوپ ءتۇسىپ تاۋىپ الادى. ينتەرنەتتىڭ يىرىمىنە ءتۇسىپ كەتپەيدى.
– مەنىڭ بىلۋىمشە, كىتاپحانا كىتاپ تاراتىپ, وقىرماندى اقپاراتپەن قامتىپ قانا وتىرمايدى. شاڭىراقتارىڭىزدا بىرنەشە ۇيىرمە بار.
– ءيا, بارىنە توقتالىپ جاتپاي-اق قويايىن, مىسالى جاستار ءۇشىن قازىر شەت ءتىلى اۋاداي قاجەت. وسى جاعدايدى ەسكەرىپ, كىتاپحانا قابىرعاسىندا اقىسىز ورىس, اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز تىلدەرىندە سويلەۋ كلۋبتارى ۇيىمداستىرىلعان. ولارعا شەتەلدەردەن كەلگەن ماماندار مەن امەريكا, ەۆروپادا وقىعان جەرلەس ستۋدەنتتەردى تارتامىز. بىرىگىپ ۇيىمداستىرىلعان ءتۇرلى كەزدەسۋلەرگە, تاقىرىپتىق باعدارلامالارعا وقۋشىلار, ستۋدەنتتەر, جالپى, كەز كەلگەن تۇرعىن تەگىن قاتىسا الادى.
وسى تۇستا ايتا كەتەيىن, تسيفرلى قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 80-90 پايىزى ونلاين بەرىلەدى. ولاردى ءبىز egov.kz ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى الا الامىز. شىندىعىندا, حالىقتىڭ كوبى ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىن قولدانا المايدى. بىلتىر ونلاين ساناق جۇرگىزىلگەندە قانشاما تۇرعىن قايدا بارىپ, نە ىستەرىن بىلمەدى. مۇنداي جاعدايدا تۇرعىندار كىتاپحاناعا كەلىپ كومەك سۇراي الادى. ول ءۇشىن بىزدە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا كومەك بەرەتىن ورىندار بار. مۇندا ماماندار ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىن پايدالانۋعا كومەكتەسەدى, تەگىن ارنايى كەڭەس, وقۋلار ۇيىمداستىرادى.
ورايى كەلگەندە قوسا كەتەيىن, جاستارعا بەينەمونتاج, فوتوشوپ, باعدارلامالاۋ, روبوتتەحنيكا, 3D-مودەلدەۋ, گرافيكالىق ديزاين, كوميكس سالۋ سىندى ۇيىرمەلەر اقىسىز جۇمىس ىستەيدى.
– زاماننىڭ دامۋىنا قاراي ەرتەڭگى كۇنى كىتاپحانالار قوعامعا قاجەتتىلىگىن جوعالتىپ الماي ما؟ وسى جونىندە ءوز ويىڭىزدى ايتساڭىز.
– كىتاپ وقىلمايدى دەگەن قوعامدىق پىكىر بار. بىراق ونى ناقتى زەرتتەگەن ەشكىم جوق. جاسىراتىنى جوق, كىتاپحاناعا كەلمەي-اق ەلەكتروندى كىتاپحانادان تاڭداعان شىعارمانى جۇكتەپ الىپ وقي بەرۋگە بولادى. دەگەنمەن كىتاپحاناعا كەلىپ جۇرگەن وقىرمانداردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جانە وقىرماندى كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن كىتاپ قورىن دامىتىپ, جاڭارتىپ وتىرۋعا تىرىسامىز. ول ءۇشىن كىتاپ باسپالارىمەن ۇنەمى بايلانىستا بولامىز. الەمدىك ادەبي بايقاۋلاردى دا قاداعالايمىز. جالپى, كىتاپ قورىن تولىقتىرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىلىپ وتىرادى. بيىل 21 ملن تەڭگە ءبولىندى. ول قارجىعا الىنعان كىتاپتار ءبىزدىڭ جانە وبلىسىمىزداعى اۋداندىق, اۋىلدىق كىتاپحانالارعا تاراتىلادى.
2021 جىلدان بەرى كىتاپحانامىزدىڭ تاجىريبەسىنە «ونەگەلى سۇحبات» باعدارلاماسى ەنگىزىلىپ, اقىن-جازۋشىلاردان ينتەرۆيۋ الامىز. ونى الەۋمەتتىك جەلىدە وقىرمانعا ۇسىنامىز.
– ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جاتقاندارىڭىزدى وقىرمان قاۋىم كورىپ, ءبىلىپ وتىر. ال بيىل بالالار جىلى اياسىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– ءبىزدىڭ كىتاپحانادا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ءبىلىم ورتالىعى الاڭى جاسالعان. جىل سايىن «وقۋ كوشباسشىسى», «وقى جانە جەڭىسكە جەت!» اتتى وبلىستىق وقىرماندار سايىستارى وتەدى, سونىمەن بىرگە «ادەبي شىعارما جەلىسىمەن سالىنعان ەڭ ۇزدىك سۋرەت», ادەبي چەللەندج سياقتى كوپتەگەن ءىس-شارا وتەدى. جاس كىتاپحانا ماماندارى «شام تۇبىندەگى ەرتەگى» بەينەجوباسىن قولعا الدى.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ينكليۋزيۆتى قوعام ماسەلەسى توڭىرەگىندە تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى. بۇل باعىتتا سىزدەردىڭ تاراپتان قانداي جوبالار قولعا الىندى؟
– ءبىزدىڭ كىتاپحانا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋعا عانا ەمەس, ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا دا كومەكتەسەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كىتاپحانادا ەرەكشە ادامدار ساناتىنان 3 شتاتتىق جانە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جولداماسى بويىنشا 4 شتاتتان تىس قىزمەتكەر جۇمىس اتقارىپ ءجۇر.
– اڭگىمەڭىزگە مىڭ دا ءبىر راحمەت. وقىرماندارىڭىز كوپ بولسىن!
اڭگىمەلەسكەن
مەرەي قاينار ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
وسكەمەن