مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» جولداۋىندا ۇسىنعان سايلاۋ تسيكلىنىڭ كەستەسىن وزگەرتۋ باستاماسىن ەلىمىزدىڭ ساياسي ءومىرىنىڭ جاڭا ساپاسىنا كوشۋىنىڭ جارقىن كەزەڭى دەپ ساناۋعا بولادى.
الداعى جىلى پارلامەنتتىك سايلاۋدا ناقتى ساياسي باسەكەلەستىكتى «مىقتى پرەزيدەنت – بەدەلدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قۋاتتى بيلىك ۇشتىگىن قالىپتاستىرىپ, بيلىككە لايىقتى ادامداردى تاڭداۋدىڭ مەريتوكراتيالىق قاعيداتىن جۇزەگە اسىرادى. بۇعان دەيىن قوعام تاراپىنان جەكەلەگەن ساياسي قۇزىرەتتىلىكتىڭ السىزدىگى مەن وليگوپوليالىعى, ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك دامۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشە الماۋى تۋرالى شاعىم كوپ ايتىلىپ كەلدى. ەندى پرەزيدەنت بۇل ماسەلەنى قۇزىرەتتەر, يدەيالار, جوبالاردىڭ پراكتيكالىق باسەكەلەستىك الاڭىنا شىعارۋدى ۇسىنىپ وتىر.
شىنداپ كەلگەندە, قايتا سايلانۋ قۇقىعىنسىز ءبىر رەتتىك 7 جىلدىق مەرزىمدى ەنگىزۋ – قازاقستاندى دەموكراتيالاندىرۋ قادامدارىنىڭ ءبىرى جانە ليبەرالدىق ساياسي رەفورمالاردى جالعاستىرۋ دەگەن ءسوز.
باستامانىڭ ماقساتى – بيلىكتى مونوپوليالاندىرۋدىڭ كەز كەلگەن مۇمكىندىگىن ءتۇپ تامىرىمەن جويۋ جانە بيلىكتىڭ ءادىل تەڭگەرىمىن ورناتۋ. بۇعان دەيىن پرەزيدەنتتىڭ پارتيا جۇمىسىنا قاتىسۋىنا, سونداي-اق جاقىن تۋىستارىنىڭ ساياسي لاۋازىمدارعا ورنالاسۋىنا تىيىم سالىنعان بولاتىن. وسىلايشا بۇل باستاما اۆتوريتاريزمگە جانە بيلىكتىڭ ءبىر ادامنىڭ قولىندا شوعىرلانۋىنا تاعى ءبىر كەدەرگى كەلتىرەدى.
ءبىر رەتتىك 7 جىلدىق مەرزىم پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى مەن ەكونوميكالىق ءىس-قيمىل جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا تولىعىمەن باعىتتالادى. سونداي-اق كەلەسى مەرزىم تۋرالى ويلاۋ, ءتۇرلى پوپۋليستىك شارالار قابىلداۋ سياقتى ءتۇرلى ماسەلەگە الاڭدامايدى. ناتيجەسىندە, پرەزيدەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ايتارلىقتاي ارتادى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستان تۇبەگەيلى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ كەزەڭىندە تۇر. وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا پارلامەنت بەكىتكەن ءبىر رەتتىك 7 جىلدىق پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلە- لەردى شەشۋگە باعىتتالعان قاجەتتى ساياسي رەفورمالاردىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرعان ءجون.
بىرىنشىدەن, قايتا سايلانۋ قۇقىعىنسىز ءبىر رەتتىك وكىلەتتىك مەرزىمىنىڭ ەنگىزىلۋى جاڭا ساياسي مودەل مەن پرەزيدەنتتەردىڭ تۇراقتى اۋىسۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
ەكىنشىدەن, پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى 7 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتادى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, شەتەلدىك ينۆەستورلار نازار اۋداراتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – ساياسي تۇراقتىلىق. تۇراقتى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعداي كەزىندە ينۆەستورلار ءوز ينۆەستيتسيالارىنا, كىرىستىلىگىنە جانە وتەلۋىنە سەنىمدى بولادى. ينۆەستيتسيالار اعىنىنىڭ ۇلعايۋى – ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن قارجىلىق رەسۋرستاردىڭ ماڭىزدى كوزى.
ماسەلەن, ءبىر پرەزيدەنتتىك مەرزىم يزرايل, ارمەنيا, مەكسيكا, وڭتۇستىك كورەيا سياقتى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە قولدانىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا فرانتسيادا وسى ارتىقشىلىقتارعا بايلانىستى ءبىر رەتتىك 7 جىلدىق پرەزيدەنتتىك مەرزىمدى ەنگىزۋ مۇمكىندىگى بەلسەندى تالقىلانۋدا. فرانتسيادا جەتى جىلدىق پرەزيدەنتتىك مەرزىم 1873 جىلى بيلىكتىڭ ىقتيمال مونوپوليالانۋىن تەجەۋ ءۇشىن ۋاقىتشا شارا رەتىندە قولدانىلعان. وسىلايشا وكىلەتتىك مەرزىمىن جانە قايتا سايلانۋدىڭ ەسەلىگىن وزگەرتۋ تەجەمەلىك ءارى تەپە-تەڭدىك جۇيەسىندە ايتارلىقتاي ىقپالدى قۇرال دەۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى قايتا تاعايىنداۋ مۇمكىندىگىن قوسپاعاندا 6 جىلدان 8 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل سۋديالاردىڭ تاۋەلسىز جانە وبەكتيۆتى بولۋى ءۇشىن جاسالعان قادام. بۇل –كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى ولاردى تاعايىندايتىن ادامداردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىنەن اسىپ كەتەتىن حالىقارالىق تاجىريبە.
الىشەر تاستەنوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي باس ساراپشىسى