سەربيادا سەنىم اقتالمادى

اقش-تىڭ الدىنا ەشكىم تۇسە المادى

بىلتىر وسلودان وتكەن الەم چەمپيو­ناتىندا وتە كۇشتى باسەكەلەستىك بەلەڭ الىپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە كىمنىڭ وزاتىنى ەڭ سوڭعى ساتكە دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلدى. ناقتىلاپ ايتساق, سول جا­رىستا امەريكالىقتار مەن پارسىلار 3 التىن, 3 كۇمىس جانە 1 قولا مە­دالدى ولجالادى. رەسەيدىڭ ءانۇرا­نى ءۇش مارتە شىرقالعانىمەن, باستى باسە­كەلەستەرىنەن ەكى كۇمىسى كەم بولدى. ەسە­سىنە ولاردان ءۇش قولا ارتىق جينادى.

ال بيىلعى جارىستا اقش قۇرا­ماسى الدىنا جان سالمادى. بۇل ەلدىڭ تالاي ءدۇبىرلى دۇرمەكتە ىسىلعان اپاي­توستەرىنىڭ تەگەۋرىنىنە شىداس بەرۋ مۇمكىن بولمادى. ناتيجەسىندە, 4 التىن مەن 4 كۇمىستى ولجالاعان امەريكالىقتار جالپى ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. ەكىنشى ورىنعا يران قۇراماسى تابان تىرەدى. پارسى ەلىنىڭ پەحلەۆاندارى 2 التىن, 3 كۇمىس جانە 2 قولانى ولجالادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى ەكى مەملەكەتتىڭ بالۋاندارى فينالدا ءوزارا ءتورت رەت تارتىستى. سول باسەكەلەردىڭ ەكەۋىندە امەريكالىقتاردىڭ اسىعى الشىسىنان تۇسسە, ەكى رەتىندە يراندىقتاردىڭ مىسى باسىم بولدى. ۇزدىك ۇشتىكتى جاپونيا قۇراماسى تۇيىندەدى. كۇنشىعىس ەلىنىڭ وكىلدەرى باس جۇلدەنىڭ ەكەۋىن ەنشىلەدى. قالعان قوس التىندى تۇركيا مەن البا­نيانىڭ ورەندەرى يەلەندى.

جوعارىدا اتالعان كوماندالاردان بولەك, سلوۆاكيا (0 التىن+2 كۇمىس+1 قولا), موڭعوليا (0+1+2), گرۋزيا (0+0+4), قىرعىزستان مەن ازەربايجان (0+0+2) جانە ارمەنيا, يتاليا, ۋكراي­نا, قازاقستان, ءۇندىستان جانە ماجار­ستاننىڭ (0+0+1) بالۋاندارى بەلگراد­تاعى باسەكەدە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى.

ولجاعا كەنەلگەن وعلاندار

بۋداپەشتتە 79 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسقان دجوردان بارروۋز الەم چەمپيوناتىنىڭ التىن تۇعىرىنا التىنشى مارتە كوتەرىلدى. 34 جاستاعى اقش-تىڭ ءاپايتوسى العاش رەت 2011 جىلى ىستانبۇلدا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا الدىنا جان سالمادى. سودان كەيىن 2013, 2015, 2017, 2021 جانە 2022 جىلدارى ۇيىمداستىرىلعان ءدۇبىرلى دودالاردا دارالاندى. ودان بولەك, بارروۋزدىڭ اتالعان باسەكەدە جەڭىپ العان تاعى ءۇش قولا مەدالى بار. بارلىعى – 9 جۇلدە. بۇل – وسى كۇندەرى ونەر كورسەتىپ جۇرگەن ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك ناتيجە. دەسەك تە امەريكالىق بالۋاننىڭ كسرو-نىڭ الىبى الەكساندر مەدۆەد پەن بولگاريانىڭ بەتكەۇستارى ۆالەنتين يوردانوۆقا ءالى جەتە الماعانىن ايتا كەتەيىك. الەم چەمپيوناتتارىندا ولار جەتى رەتتەن جەڭىمپاز اتاندى. ال سەرگەي بەلوگلازوۆ (كسرو), ارسەن فادزاەۆ (كسرو) جانە بۋۆايسار سايتيەۆ (رەسەي) التى رەتتەن التىن مەدالدى مو­يىن­دارىندا جارقىراتتى.

گرەك-ريم كۇرەسىنەن وتكەن جارىس­تا 32 جاستاعى تۇركيالىق ريزا كايالپ بەلگرادتا بەس دۇركىن الەم چەمپيونى اتانسا, 30 جاستاعى ارمەنيالىق ارتۋر الەكسانيان ءتورت مارتە سونداي قۇرمەتكە بولەندى. «كلاسسيكتەر» اراسىنداعى تولاعاي تابىس داڭقى جەر جارعان الەك­ساندر كارەلينگە تيەسىلى. اۋەلى كسرو, كەيىننەن رەسەيدىڭ نامىسىن قورعاعان «ورىس ايۋى» قاتارىنان توعىز جارىستا تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. پارسى ەلىنىڭ پەحلەۆانى حاميد سوريانعا بۇل بەلەس التى مارتە باعىندى. بەس رەت چەمپيوندىق اتاققا قول جەتكىزگەن ساناۋلى بالۋانداردىڭ اراسىندا قازاقستاندىق ۆالەري رەزانتسەۆتىڭ بارىن ءبىز زور ماقتانىشپەن ايتامىز.

ايەلدەر كۇرەسىنەن ساوري يوسيدانىڭ الدىنا تۇسەتىن ەشكىم جوق. ول ءوزى قاتىسقان 16 الەم چەمپيوناتىنىڭ بار­لى­عىندا باس جۇلدەنى ولجالادى. كاوري يتيو 10 مارتە توپ جارسا, حيتومي ساكا­موتا سەگىز رەت التىننان القا تاقتى. بۇل بالۋانداردىڭ بارلىعى دا – جا­پونيادان. كانادالىق كريستين نوردحاگەن مەن جاپونيالىق يايۋ ۋرانو التى دودادا دارا شىقتى. ال سەربيانىڭ استاناسىندا يۋي سۋساكي مەن مايۋ مۋ­كايدا سىندى كۇنشىعىس ەلىنىڭ قىزدارى ءۇشىنشى التىندارىن الدى.

لەگيونەرلەرگە ارقا سۇيەيدى

بۋداپەشتتەگى جارىستا وزگە ەلدەردىڭ اتىنان شىققان لەگيونەرلەردىڭ قاتارى قالىڭ بولدى. ماسەلەن, گرەك-ريم كۇرە­سىنەن سەربيا قۇراماسىنا باس جۇل­دە سىيلاعان الي ارسالان مەن زۋراب ءداتۋناشۆيليدىڭ ەكەۋى دە وزگە مەم­لەكەتتىڭ تۇلەكتەرى. الي – يراندىق, زۋراب – گرۋزين. بولگارياعا كۇمىس مەدال اپەرگەن ەدموند نازارياننىڭ تەگى ارمەنيالىق. كەزىندە ونىڭ اكەسى اتلانتا مەن سيدنەي وليمپيادالارىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلىپ, افينادا قولا مەدالدى موينىنا ىلگەن. ارمەن نازا­رياننىڭ الەم مەن ەۋروپانىڭ سان مارتە چەمپيونى دەگەن اتاقتارى تاعى بار. مىنە, اكە جولىن قۋعان 20 جاستاعى ەدمون دا ءدۇبىرلى دودالاردا دارالانا باستادى. قازىردىڭ وزىندە-اق ونىڭ كۇرەسۋ مانەرىنە قاراپ, «بولاشاعى جارقىن» دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. دانيانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتىپ, كۇمىس مەدالدى يەلەنگەن تۋرپال بيسۋلتانوۆ – چەشەن ۇلتىنىڭ وكىلى.

البانيانىڭ ەركىن كۇرەسى تاريحىندا العاشقى التىننىڭ يەگەرى اتانعان زەليمحان اباكاروۆ تا چەشەنستاننىڭ تۋماسى. بۇرىندارى رەسەي چەمپيوناتىندا كوزگە ءتۇسىپ, كەيىننەن قىرعىزستانعا قونىس اۋدارعان ارسالان بۋداجاپوۆ سەربياداعى سايىستى ءۇشىنشى ورىنمەن قورىتىندىلادى. بىراق «ايىر قالپاقتى» اعايىندارىمىزعا ونىڭ ەش بوتەندىگى جوق. ارسالاننىڭ اكەسى بۋريات بولعانىمەن, شەشەسى قىرعىزدىڭ قىزى. سلوۆاكيا قۇراماسىنىڭ قور­جىنىن ءتۇرلى-ءتۇستى مەدالمەن تولىق­تىرعان تايمۋراز سالكازانوۆ, بوريس ماكوەۆ جانە باتىربەك تساكۋلوۆ وسەتيندەر. ماجارستان بۇل جارىستا ءبىر عانا جۇلدە الدى. ونىڭ يەگەرى – بالقار يسمايل مۋسۋكاەۆ. يتاليانىڭ ماق­تانىشىنا اينالعان الەمنىڭ ەكى جانە ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى, ريو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى فرانك چاميسوننىڭ بوستاندىق ارالىندا تۋىپ-وسكەنىن بارشا جانكۇيەر جاقسى بىلەدى. بەلگرادتا وعان قولا مەدال بۇيىردى.

ساياساتتىڭ سالقىنى ءتيدى

سودىر ساياساتتىڭ سالقىنى سپورتقا دا تيۋدە. بىرىككەن كۇرەس الەمىنىڭ (UWW) شەشىمىمەن رەسەي مەن بەلارۋستىڭ اتالعان جارىستان شەتتەتىلگەنى بەلگىلى. ايتپەگەندە, باسەكەلەستىك الدەقايدا كۇشتى بولار ەدى. ەگەر ستاتيستيكالىق مالىمەت­تەرگە سۇيەنسەك, الەم چەمپيونات­تارىنىڭ تاريحىندا ەڭ كوپ جۇلدە العان رەسەي قۇراماسى ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزەمىز. 1993 جىلدان بەرى سول ەلدىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى 98 (44 التىن+26 كۇمىس+28 قولا) جۇلدە الدى. ەركىن كۇرەستەن ولجالاعان مەدالدار سانى – 123 (63+20+40). ءدال وسىنداي كورسەتكىشىمەن باسقا كوماندالاردىڭ بىردە-بىرەۋى ماقتانا المايدى. ولار كۇرەستىڭ وسى تۇرلەرى بو­يىن­شا الەمنىڭ ۇزدىك كومانداسى سانالادى. بەلارۋستىڭ دە بالۋاندارى وسال ەمەس. ولاردىڭ ناتيجەلەرى مىناداي: گرەك-ريم كۇرەسى – 17 (2+7+8) جۇلدە, ەركىن كۇرەس – 18 (2+4+12) جۇلدە.

يراننىڭ دا ۇستانعان ساياساتى تۇسى­نىكسىز. 70 كيلو سالماق دارەجەسىنىڭ تۇساۋ­كەسەر كەزدەسۋىندە اميرمۋحاممەد باباك يازداني يزرايلدىك دجوشۋا ستيۋارت فەنەسيلۆەرمەن بەلدەسۋگە ءتيىس ەدى. 21 جاستاعى بۇل بالۋان – ريو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, توكيو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, الەمنىڭ ءۇش دۇركىن جەڭىمپازى حاسان ءيازدانيدىڭ تۋعان ءىنىسى. ءوزى دە اتاق-داڭقتان كەندە ەمەس. بىلتىر وسلودا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا اميرمۋ­حاممەد كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. ول بەلگرادقا التىن جۇلدەنى اڭساپ كەلگەن ەدى. بىراق وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن يران ۇكىمەتى ءوز ورەندەرىنە ءيزرايل­دىڭ وكىلدەرىمەن كۇش سىناسۋعا تىيىم سالعان. ەگەر ول تالاپ ورىندالماسا, تەك سپورتشى عانا ەمەس, بۇكىل دەلەگاتسيا مۇشەلەرى قاتاڭ جازالانادى. سونى قاپەرگە العان يازداني بوزكىلەمگە شىعۋدان باس تارتتى.

جوعارىداعىداي جاعدايدى كەزىندە يراننىڭ اتاقتى دزيۋدوشىسى, الەم چەمپيونى سايد موللاەي دە باسىنان كەشىرگەن ەدى. 2019 جىلى توكيوداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا ول بەلگيالىق ماتتياس كااسپەن كۇرەسۋى كەرەك ەدى. ونى ۇتسا, فينالدا ونى يزرايلدىك ساگي مۋكي كۇتىپ تۇردى. سول كەزدە پارسى ەلىنىڭ سپورت باسشىلارى موللاەيدى كااستان جەڭىلۋگە ماجبۇرلەدى. ولار ءوز وتانداستارىنىڭ مۋكيمەن كۇرەسكەنىن قالامادى. سوعان نارازى بولعان بالۋان گەرمانيادان ساياسي باسپانا سۇرادى. ودان كەيىن موڭعولياعا قونىس اۋدارىپ, سول ەلدىڭ ازامات­تىعىن الدى. بۇل تاۋەكەلگە سايد بەكەر بارماعان ەكەن. 2021 جىلى توكيودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا ول كۇمىس مەدالدى كەۋدەسىندە جارقىراتتى. بۇل كۇندەرى 30 جاستاعى دزيۋدوشى ازەربايجاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتۋدە.

ەركىن كۇرەستەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرى

57 كيلو:   1. زەليمحان اباكاروۆ (البانيا), 2. توماس گيلمان (اقش), 3. زانابازار

                  زانزاندانبۋد (موڭعوليا) پەن ستەۆان ميچيچ (سەربيا).

61 كيلو:   1. رەي حيگۋچي (جاپونيا), 2. رەزا اتري (يران), 3. ارسەن ارتۋتيۋنيان                            (ارمەنيا) مەن نارمانداحىن نارانحۋ (موڭعوليا).

65 كيلو:   1. راحمان اموۋزادحاليلي (يران), 2. دجون دياكوميحايليس (اقش),

باجرانگ باجرانگ ء(ۇندىستان) پەن يسمايل مۋسۋكاەۆ (ماجارستان).

70 كيلو:   1. تايشي ناريكۋني (جاپونيا), 2. زەين رەتەرفورد (اقش), 3. ەرنازار                        احماتاليەۆ (قىرعىزستان) پەن زۋراب ياكوبيشۆيلي (گرۋزيا).

74 كيلو:   1. كەيل دەيك (اقش), 2. تايمۇراز سالكازانوۆ (سلوۆاكيا), 3. الياكبار                       ەماميچوگاەي (يران) مەن فرانك چاميسو (يتاليا).

79 كيلو:   1. دجوردان بارروۋز (اقش), 2. موحامماد ناحودي (يران), 3. ارسالان                        بۋدجاپوۆ (قىرعىزستان) پەن ۆاسيلي ميحايلوۆ (ۋكراينا).

86 كيلو:   1. دەۆيد تەيلور (اقش), 2. حاسان يازداني (يران), 3. بوريس ماكوەۆ                                               (سلوۆاكيا) پەن ازامات داۋلەتبەكوۆ (قازاقستان).

92 كيلو:   1. كامران گاسامپۋر (يران), 2. مايكل كوكس (اقش), 3. وسمان                                          نۋرماگومەدوۆ (ازەربايجان) پەن ميراني مايسۋرادزە (گرۋزيا)

97 كيلو:   1. كايل سنايدەر (اقش), 2. باتىربەك تساكۋلوۆ (سلوۆاكيا), 3. گيۆي                                             ماتشاراشۆيلي (گرۋزيا) مەن ماگومەدحان ماگومەدوۆ (ازەربايجان).

125 كيلو: 1. تاحا اكگيۋل (تۇركيا), 2. لحاگۆاگارەل مۋنحتۋر (موڭعوليا),

گەنو پەترياشۆيلي (گرۋزيا) مەن امير حوسسەين زارە (يران).

ءسويتىپ, سەربيانىڭ استاناسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتى اياقتالدى. قازاق­ستاننىڭ بالۋاندارى بۇل جارىستى ءۇش جۇلدەمەن قورىتىندىلادى. اتاپ ايتساق, ايەلدەر اراسىندا ءجاميلا باقبەرگەنوۆا كۇمىس السا, گرەك-ريم كۇرەسىنەن ايدوس سۇلتانعالي مەن ەركىن كۇرەستەن ازامات داۋلەتبەكوۆ قولا مەدالدى مويىن­دارىنا ءىلدى. جەر-جاھاننىڭ مىقتى بالۋاندارى جينالعان بايراقتى باسەكەدە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن بۇل سپورتشىلارىمىزعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. دەسەك تە ءدال بۇل كورسەتكىشكە كوڭىلىمىز تولدى دەپ ايتا المايمىز. بالۋاندىق ونەردە باي ءداستۇرى بار قازاق ەلىنىڭ تۇعىرى بۇدان دا بيىك بولۋعا ءتيىس ەدى. ەڭ وكىنىشتىسى, قارت قۇرلىقتاعى ەڭ كونە قالالاردىڭ بىرىندە الپاۋىتتاردى ايتپاعاندا, الاقانداي عانا سەربيا, قىرعىزستان, ارمەنيا, البانيا, مولدوۆا سەكىلدى ەلدەردىڭ ءانۇراندارى شىرقالىپ جاتقاندا, جانارىمىزبەن جەر شۇقىدىق. ءيا, قازاقستاننىڭ بالۋاندارىنا ونداي باق بۇيىرمادى.