پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ ەڭبەك نارىعىن تەڭگەرىمسىزدىك جايلاپ تۇر. وقۋىن جاڭادان تامامداعانداردىڭ كوبى ءوز ماماندىعىنا ساي جۇمىس ورنىن تاپپاي قينالسا, ال كەيبىر كاسىپورىندار كەرىسىنشە كادر تاپشىلىعىنا ۇشىراپ وتىر. وبلىستا تەحنيكالىق جۇمىسشى كۇشى جەتىسپەيدى.
ءبىر عانا «پاۆلودار قالاسىنىڭ ترامۆاي باسقارماسى» اكتسيونەرلىك قوعامىندا بۇگىندە 95 جۇمىس ورنى بوس تۇر. بارلىعى دەرلىك تەحنيكالىق ماماندىقتار ەكەنىن بايقادىق. ەلەكترسلەسار, كوندۋكتور, ترامۆاي جۇرگىزۋشىسى, تارتقىش پودستانسالارداعى كەزەكشى ەلەكترمونتەر, جول جوندەۋشى, تراكتور جۇرگىزۋشى جانە تاعى باسقا ماماندىق يەلەرى تابىلماي وتىر.
– سوڭعى ۋاقىتتا كوندۋكتورلار جۇمىسقا كوپ تۇراقتامايدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ باسقارماعا 30-عا جۋىق كوندۋكتور كەرەك. الاتىن جالاقىلارى 130 مىڭ تەڭگە جانە وعان قوسىمشا اي سايىن 10-20 پايىز قوسىمشا سىياقى تولەنەدى. جۇمىس كەستەسى ىڭعايلى بولعانىنا قاراماستان, بۇل ماماندىققا كەلەتىندەر از, جاستار, ءتىپتى جۋىعىسى جوق, – دەيدى ترامۆاي باسقارماسىنداعى كادرلار ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ايجان امىرەنوۆا.
ترامۆاي باسقارماسى – جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ بويىنشا پاۆلودار قالاسىنداعى جەتەكشى كولىك كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى. كۇندەلىكتى شامامەن 86 ترامۆاي قالا كوشەلەرىنە شىعادى. قازىر كوندۋكتورلار مەن ترامۆاي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن جۇمىس جۇكتەمەسى كوبەيە تۇسكەن. ال بوس ورىندارعا سۇرانىپ كەلىپ جاتقاندار بايقالمايدى. كوندۋكتور ايمان (ناقتى اتى-ءجونىن اتاماۋدى ءوتىندى) اپايدىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندا ەڭبەكاقى از, سوعان وراي مۇندا جۇمىس ىستەۋگە سۇرانىپ كەلەتىندەر سيرەك. جازدا ۆاگون ءىشى قاتتى ىسىپ قاپىرىق بولسا, قىستا ايازدى كۇندەرى ازىناپ كەتەدى. ۆاگوندار ىشىندە ۇنەمى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەۋ دەنساۋلىققا دا ءوز زيانىن تيگىزبەي قويمايدى.
كاسىپورىن ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن, ياعني NEET ساناتىنداعى جاستاردى تارتۋ ماقساتىندا بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەلەرىنە تۇراقتى قاتىسادى. الايدا جاستار مۇنداي كاسىپكە جۋىعىسى كەلمەيدى.
وبلىستىق NEET ساناتىنداعى جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جانداربەك قابدراش جاس ازاماتتارعا لايىقتى ەڭبەك ورىندارىن تاۋىپ بەرۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى 6 رەت بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلعانىن ايتادى. ءوڭىرىمىز بويىنشا 40-50 كاسىپورىن قاتىسىپ, مىڭنان استام ۆاكانسيالاردى ۇسىنىپتى.
– سوڭعىسى قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا وتكىزىلدى. قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىمەن بىرلەسكەن يگى شاراعا 44 كاسىپورىن اتسالىسىپ, كەلۋشىلەرگە جالپى سانى مىڭنان اسا بوس تۇرعان جۇمىس ورىندارى ۇسىنىلدى. «قازاقستان ءاليۋمينيى», «پاۆلودارەنەرگو», ERG servis جانە تاعى باسقا ءىرى كاسىپورىندار تۇراقتى قاتىسىپ كەلەدى. وسى ءىس-شارالار ناتيجەسىندە جىل باسىنان بەرى 600-دەن استام ازامات تۇراقتى ەڭبەك ورىندارىنا ورنالاستى. بايقاعانىمىز, بىزگە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى ماماندىعىن تامامداعان تۇلەكتەر ءجيى حابارلاسادى. ولاردىڭ سانى قازىرگى نارىقتا كوپ. ال كەرىسىنشە كەيبىر كاسىپورىندار تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا لايىقتى جالاقىعا ادام تاپپاي ءجۇر. ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىز ءوندىرىستى ايماق بولعاندىقتان, بۇل ءۇردىستىڭ كورىنىس تابۋى زاڭدىلىق دەپ ويلايمىز, – دەيدى جانداربەك قابدراش.
مۇنداي تەڭگەرىمسىزدىك ورىس جانە قازاق مەكتەپتەرىندە كەيبىر ءپان مۇعالىمدەرى بويىنشا ورىن الىپ وتىرعانىن دا ايتىپ وتەيىك. وڭىردە ماتەماتيكا, ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرى, ورىس مەكتەبىندەگى اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى, ورىس تىلدەگى باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى تاپشى. ال قازاق تىلىندەگى باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرى ارتىلىپ جاتىر.
وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى تۇلەكتەر پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردى تاڭدايتىن كەزدە بۇل ەرەكشەلىككە ءمان بەرۋدى سۇرايدى. سەبەبى ءوزىمىزدىڭ ۇل-قىزداردى بىلاي قويعاندا, «سەرپىن» باعدارلاماسى ارقىلى وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلىپ وقىپ, بىتىرگەن سوڭ جۇمىس تاپپاي جۇرگەندەر دە بارشىلىق. كەلىسىمگە سايكەس ولار كەمى ءۇش جىل وسى ايماقتا ەڭبەك ەتىپ, گرانت ءۇشىن بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىنىڭ بوسقا كەتپەگەنىن دالەلدەۋى كەرەك. الايدا بوس ورىن بولماعاندىقتان وڭىردە جۇمىسسىز وتىرعان «سەرپىندىكتەر» دە بار. ايماقتىڭ ءبىلىم جانە ەڭبەكپەن قامتۋ سالالارىنا جاۋاپتى مەكەمەلەر جەرگىلىكتى نارىقتى زەرتتەمەي, جاستاردى وقۋعا توپىرلاتىپ قابىلداي بەرگەن بە دەرسىز.
ءسوزىمىز دالەلدى بولسىن, سوناۋ قىزىلوردا وبلىسىندا مەكتەپ ءبىتىرىپ, «سەرپىن» باعدارلاماسىنا ىلەسىپ كەرەكۋدە ءبىلىم العان ارسەن ماحانبەتوۆ بۇگىندە ءوز ماماندىعىنا ساي جۇمىس تاپپاي وتىر. ايتۋىنشا, پاۆلودار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن (پپۋ) بىلتىر حيميا مۇعالىمى بويىنشا ءتامامداپتى. جولدامامەن ماي اۋدانىنىڭ قاراتەرەك اۋىلىنا جىبەرىلگەنىمەن ول جاقتا تولىق ستاۆكاعا جۇمىس بولماعان. امالسىزدان وزگە ەلدى مەكەندەگى ءبىلىم ورداسىنان قوسىمشا جۇمىس تاۋىپ, ەكى اۋىلدىڭ اراسىندا شاپقىلاۋعا تۋرا كەلدى, دەيدى ول.
– مەنىڭ زايىبىم دا پاۆلودار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن تامامداعان. ماماندىعى – قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى. قىزىق بولعاندا, بۇل جاقتا ول ماماندىق بويىنشا ساباق بەرەتىن پەداگوگتار مۇلدە قاجەت ەمەس ەكەن. كەلىنشەگىم ەكەۋىمىز كوشى-قون باعدارلاماسى بويىنشا وسى وڭىردە قونىستانىپ جاتىرمىز. بىلتىر بيولوگيا ءپانى مۇعالىمدىگىن دە قوسىمشا وقىپ ءبىتىرىپ الدىم. ەكى بىردەي پاننەن ۇستازدىق ەتە الامىن. ماي اۋدانىندا تولىق ستاۆكا بولماعان سوڭ ءارى جولداسىم جۇمىس تاپپاعاننان كەيىن پاۆلودارعا كوشىپ كەلگەنبىز. مىنە, وقۋ جىلى باستالىپ كەتكەنىنە قاراماستان, ەكەۋىمىز دە جۇمىسسىز ءجۇرمىز. تىم بولماسا «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, ەڭبەك ەتەيىن دەپ نيەت تانىتىپ ەدىم, ونىڭ وزىنە دە جارتى ستاۆكا بۇيىرماي تۇر, – دەپ قىنجىلدى ارسەن.
جاس مامان وبلىس ورتالىعىندا پاتەر جالداپ تۇراتىندارىن, كەلىنشەگى جوعارى ءبىلىمى بار بولۋىنا قاراماستان سۋپەرماركەتتە ساتۋشىنىڭ ورنىندا قىزمەت ەتەتىنىن جەتكىزدى. ماماندىقتارىنا سايكەس لايىقتى جۇمىس تاپسا, وسى جاقتا تۇراقتاپ قالۋدى كوزدەيدى.
پپۋ-ءدىڭ تاعى ءبىر تۇلەگى ءاليا بايقاداموۆا دا جۇمىسسىزدار ساناتىن تولتىرىپ وتىرعان جاستىڭ ءبىرى. بيولوگيا ماماندىعىن تامامداعان ول بۇگىندە ماگيستراتۋرادا وقىپ جاتىر. «اتا-انام ۇيدە وتىرماي, ەڭبەك ەت دەيدى. الايدا مەنىڭ ديپلومىما ساي جۇمىس جوق. بىلتىر ۋنيۆەرسيتەتتى بيولوگيا ءپانى بويىنشا 100-گە جۋىق تۇلەك بىتىرگەن ەدىك. ولاردىڭ كوبى اۋىل-ايماقتارعا جولدامامەن كەتتى. بىراق بارلىعى ءوز ماماندىعىنا ساي ەڭبەك ەتىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىن», دەيدى ول.
پاۆلودار قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەڭبەك نارىعىندا جۇمىسشى ماماندىقتارىنا سۇرانىس جوعارى. ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر, تەحنيكالىق ارنايى ءبىلىمى بار جۇمىسشى ماماندار باعالى سانالادى. جۇمىس بەرۋشىلەر دايىن ماماندى ىزدەپ تابۋدى ەمەس, جاستاردى ىرىكتەپ مىقتى كادر ەتىپ تاربيەلەپ شىعارۋعا دەن قويا باستاعان. كاسىپورىندار مۇنداي مامانداردى وسىرۋگە مۇددەلى, الايدا وقۋ ورنىن تامامداعان جاستار تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنا قاراماستان بىردەن باسشى لاۋازىمىندا قىزمەت ەتۋگە سۇرانادى ەكەن. ءوڭىرىمىز ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا رەسپۋبليكادا كوشباسشى ورىندا ەكەنى ءمالىم. دەي تۇرعانمەن قۋات ءوندىرۋ سالاسىندا دا مامان تاپشىلىعى ايرىقشا بايقالىپ تۇرعانىن جاسىرىپ قايتەمىز. ناعىز بىلىكتى ماماندار بۋىنى بىرتىندەپ قۇرمەت دەمالىسىنا شىعىپ, ولاردىڭ ورنىن جاس كادرلارمەن تولىقتىرۋ مىندەتى تۇر. بىراق جاستار وتىن-ەنەرگەتيكا كاسىپورىندارىندا ەڭبەكتەنۋگە قۇلشىنا قويمايدى. سەبەبى مۇندا تولەنەتىن ەڭبەكاقى مولشەرى كوبىنىڭ كوڭىلىنەن شىقپايتىنىن ايتۋ كەرەك.
پاۆلودار وبلىسى